İmparatorluğun Sözlükçesi

Batı’nın Afrika ile ilgili olarak kullandığı yüz terim ve bu terimlere diplomatik dilde yüklenen, aslında tarihsel gerçekte sahip olduğu anlamlar.

İstikrarlı: Siyasetle ilgili olan bu terim, “barışçıl, yönetilmeye açık, düzenli” gibi anlamlarda kullanılıyor. Ama aslında kaynakların kesintisiz bir şekilde Batı’nın çıkar dünyasına aktığı, sözleşmelere uyulduğu, petrolün ihraç edilebildiği, borçların ödendiği bir düzeni anlatıyor. Terimin halkın karnının doymasıyla, güvenliğiyle ya da hürriyetiyle bir alakası yok.

Demokrasi: Siyasetle ilgili olan bu terim, “serbest seçimler, hukukun üstünlüğü, sivil özgürlükler”i ifade ediyor. Ama aslında Batı sermayesiyle uyumlu düzeni anlatıyor. Doğru aday kazandığında göklere çıkartılıyor. Yanlış aday kazandığında ise görmezden geliniyor ya da alaşağı ediliyor. Örnekler: Gazze 2006, Cezayir 1991, Zimbabve 2008.

Diktatör: Siyasi bir kavram olarak, “halkını ezen otoriter yönetici”yi ifade ediyor. Aslında Batı’nın çıkarlarıyla iş birliğini kesmiş liderler için kullanılıyor. Dünün ortağı, bugünün tiranı bu terimle karşılanıyor. Seçmeci bir üslupla kullanılan terim, dost olan otokratlar için asla kullanılmıyor.

Başarısız Devlet: Siyasi bir terim olarak, “temel hizmetleri sağlayamayan bir hükümet”i ifade ediyor. Ama aslında hükümeti artık Batılı ticari çıkarları koruyamayan veya maden çıkarma anlaşmalarına uyamayan ülkeyi anlatıyor. IMF şartlarını reddettikten sonraki Somali de Kaddafi’nin devrilmesinden sonraki Libya da bu terimle tanımlanıyor.

İnsani Kriz: Siyasi bir terim olarak  “Acil müdahale gerektiren kitlesel acı”yı ifade ediyor. Kaynak tedarik zincirinde askeri müdahaleyi veya STK müdahalesini haklı çıkaracak, ciddiyet arz eden aksamayı anlatıyor. Nadiren kaynak fakiri kriz bölgelerinde aynı aciliyetle başvuruluyor.

Rejim Değişikliği: Siyasi bir terim olarak, “halkın demokratik iradesinin üstün gelmesi”ni ifade ediyor. Aslında Batı’nın yönettiği, daha uyumlu bir hükümetin kurulmasını amaçlayan iktidar değişikliğini anlatıyor. Değişiklik, bazen seçimlerle, bazen darbeyle, bazen de yaptırımların tetiklediği çöküşle gerçekleşiyor.

Reform: Ekonomiye dair bir terim olarak “modernleşmeyi, yönetişimi ve verimliliği” anlatıyor. Aslında devlet varlıklarının özelleştirilmesini, sübvansiyonların kaldırılmasını, piyasaların yabancı sermayeye açılmasını ve kamu harcamalarından ziyade borçların geri ödenmesine öncelik verilmesini anlatıyor. Her daim reçete edilen reformlar, aslında hiç tercih edilen bir şey değil.

İyi Yönetişim: Siyasi bir terim olarak “şeffaflık, hesap verebilirlik, hukukun üstünlüğü”nü anlatıyor. Yabancı şirketlerin serbestçe faaliyet göstermesini, sözleşmelerin Batı mahkemelerine tabi oluşunu, kârların sorunsuz bir şekilde ülkeye geri gönderilmesine imkân sağlayan yönetim sistemini ifade ediyor.

Kontrolsüz Uzam: Askeri bir terim olarak “devlet kontrolü dışındaki bölge, güvenlik boşluğu”nu anlatıyor. Batı’nın kaynak çıkarma altyapısının savunulamayacağı bölgeyi ifade ediyor. “Yönetim açığı”, yalnızca erişim sorunu olduğu için bir sorundur.

Sivil Toplum: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “vatandaşları temsil eden kitle örgütleri”ni ifade ediyor. Burada aslında Batı’nın finanse ettiği STK’lardan oluşan ve vatandaşlardan ziyade bağışçılara karşı sorumlu olan paralel bir yönetim katmanı oluşturan ağdan bahsediliyor. Batı emperyalizmiyle uyumsuz olan hükümetler üzerinde baskı uygulamak için kullanılıyor.

Kalkınma Yardımı: Bir ekonomi terimi olarak “İnsanları yoksulluktan kurtarmak için yapılan cömert yardım”ı ifade ediyor. Aslında piyasaları açan, bağışçı ülkelerden danışmanları finanse eden ve borç bağımlılığı yaratan şartlı fonlama pratiğine denk düşüyor. Genellikle bağışçı ülkelere sağladığından daha fazla para kazandırıyor.

Gelişmekte Olan Piyasa: Bir ekonomi terimi olarak “fırsatlarla dolu, hızla büyüyen ekonomi”yi ifade ediyor. Aslında orta sınıfı satış yapılabilecek kadar büyük, iş gücü sömürülebilecek kadar ucuz ve düzenlemeleri direnişsiz bir şekilde faydalanılabilecek kadar gevşek bir ülkeyi anlatıyor.

Güvenlik Ortaklığı: Askeri bir terim olarak “müttefikler arasında karşılıklı savunma işbirliği”ni ifade ediyor. Aslında piplomatik koruma karşılığında askeri üs kurma hakları ve istihbarat erişimine denk düşüyor. Ev sahibi ülke bölgeyi temin ediyor, ortak ülke, kaynakları çıkarıyor, siyaset sınıfı süreci yönetiyor.

Barışı Koruma: Askeri bir terim olarak “Tarafsız güçler ateşkesi sürdürdüğü, sivilleri koruduğu gerçekliği” ifade ediyor. Batılı güçlerinin çatışma bölgesindeki silahlı varlığı, genellikle taraf seçerek, önemli altyapıyı koruyarak ve belirli bir grubun kontrolünü sağlayarak çatışmayı uzatıyor.

Yaptırımlar: Siyasi bir terim olarak “Hükümetin davranışını değiştirmeye yönelik, belirli bir hedefe yönelik baskı”yı ifade ediyor. Ama aslında Batı’nın taleplerini reddeden liderleri cezalandırmak için halklara karşı yürütülen ekonomik kuşatma savaşına denk düşüyor. Liderler genellikle hayatta kalıyorlar ama olan halka oluyor.

Serbest Ticaret Anlaşması: Bir ekonomi terimi olarak “birbirlerinin pazarlarına erişim imkânı”nı anlatıyor. Aslında Afrika’daki endüstrilerinin karşılaştırılabilir sermaye, altyapı veya sübvansiyonlardan yoksun olarak, Batılı şirketlerle doğrudan rekabet ettiği ve kaybettiği asimetrik pazar açılımını ifade ediyor.

Yatırım Ortamı: Bir ekonomi terimi olarak “işletmenin büyümesi ve girişimcilik için gerekli koşullar”ı anlatıyor. Oysa aslında yabancı sermayenin bir ülkeye ne kadar kolay girebildiği, faaliyet gösterebildiği ve çıkabildiğiyle ilgili bir terim. “Kötü yatırım ortamı”, genellikle hükümetin kendi kaynaklarının daha fazlasını elinde tutmaya çalıştığı anlamına geliyor.

Yolsuzluk: Siyasi bir terim olarak “kamu görevini özel kazanç için kötüye kullanma”yı anlatıyor. Fakat Batı’nın çıkarları uyarınca sağladığı fonları kendi ceplerine indiren Afrikalı liderlere hiçbir şey yapılmıyor. Aynı fonları aklayan Batı bankalarına veya rüşvet ödeyen şirketlere nadiren ceza kesiliyor.

Şeffaflık: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “şeffaf yönetim, vatandaşlara karşı hesap verebilirlik” gibi hususları anlatıyor. Afrika devletlerinin Batılı alacaklılara, bağışçılara ve derecelendirme kuruluşlarına hesaplarını açmaları zorunluluğu getirilirken, Afrika elitlerinin servetini elinde bulunduran Batılı vergi cennetleri, şeffaf olmaktan uzak.

Hesap Verebilirlik: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “Yanlış davranışın sonuçlarıyla yüzleşme”yi anlatıyor. Afrikalı liderler, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde yargılanıyor ama hukuka aykırı savaşları, darbeleri ve kaynak çıkarımını organize eden Batılı liderlerse Facebook üzerinden anlaşmalar yapıyorlar.

Hukukun Üstünlüğü: Siyasi bir terim olarak “hukukun tüm vatandaşlara eşit uygulanması”nı ifade ediyor. Pratikte ise yabancıların mülkiyet haklarını ve yatırımlarını koruyan, sözleşmeleri Batı yanlısı mahkemelerde uygulayan ve sermaye akışını tehdit eden her şeyi suç sayan bir yasal çerçeve uygulanıyor.

Uluslararası Toplum: Siyasi bir terim olarak “dünya uluslarının ortak sesi”ni ifade ediyor. Ama aslında ABD, AB ve en yakın müttefiklerine denk düşüyor. Batı’nın tercihlerini evrensel bir yetkiye dönüştüren retorik bir araç bu. Afrika, Asya ve Latin Amerika’ya nadiren danışılıyor.

Kapasite Geliştirme: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “yerel kurumları kendi kendilerini daha iyi yönetmeleri için eğitme”yi ifade ediyor. Fakat gerçekte herkes, Batı’nın teknik yardımına, danışmanlarına ve eğitim programlarına bağımlı kılınıyor, uzmanlığın ve karar alma gücünün dışarıya bağlı kalması sağlanıyor.

Kırılgan Durum: Siyasi bir terim olarak “çökme riskiyle karşı karşıya olan hükümet”i ifade ediyor. Aslında Batı’nın nüfuzunun azaldığı, Batı’nın çıkarlarına dostça yaklaşmayan alternatif bir düzenin mümkün olduğu ülke için kullanılıyor.

Aşırıcılık: Siyasi bir terim olarak “barışı tehdit eden, şiddete başvuran ideolojik hareketler”i ifade ediyor. Aslında Batı destekli hükümetlere veya kaynak çıkarımına karşı silahlı direnişi anlatıyor. Batı’nın çıkarlarını hedef alanlar “terörist”; yalnızca yerel halka zarar verenlerse “istikrarsızlık yaratan unsur” olarak yaftalanıyorlar.

Terörle Mücadele: Askeri bir terim olarak “şiddet içeren devlet dışı aktörlerle mücadele”yi anlatıyor. Aslında Batı destekli rejimlere ve kaynak koridorlarına yönelik tehditleri ortadan kaldıran askeri operasyonları ifade ediyor. Genellikle hedef aldığı hareketlerin daha da büyümesini sağlıyor.

Ulus İnşası: Siyasi bir terim olarak “çatışma sonrası bir ülkenin kurumlarını yeniden inşa etmesine yardımcı olma”yı anlatıyor. Genellikle Batı’nın desteğiyle önceki yönetim yapısının yıkılmasının ardından, ülkenin yönetim mimarisinin Batı çıkarları doğrultusunda yeniden yapılandırılmasını ifade ediyor.

Modernizasyon: Kültürel bir terim olarak “Gelişmiş dünya standartlarına doğru ilerleme”yi anlatıyor. Aslında gerçekte Batı’nın kültürel, ekonomik ve kurumsal yaklaşımlarının benimsenmesini ifade ediyor. “Geleneksel yönetim sistemleri, ortak toprak mülkiyeti ve yerli ekonomiler ‘modern öncesi’dir, değiştirilmelidir” deniliyor.

İnsan Hakları: Siyasi bir terim olarak “tüm insanları koruyacak evrensel kurallar”ı ifade ediyor. Fakat bu haklar belirli kişilere bahşediliyor. Bağlantısız hükümetlere karşı yüksek sesle dile getiriliyor. Suudi Arabistan, İsrail, Mısır ve diğer stratejik ortaklar için ise sessizce bir kenara bırakılıyor.

Medeni: Kültürel bir terim olarak “evrensel ahlak standartlarına bağlı olma”yı anlatıyor. Pratikte Batı’nın normlarıyla uyumlu, Batı kurumlarına saygılı ve meşruiyet karşılığında egemenliğinden vazgeçmeye istekli olanları ifade ediyor. Bunu reddedenler, medeniyetsiz addediliyor.

Gelişmekte Olan Dünya: Kültürel bir kavram olarak “refah yolunda ilerleyen kalkınma sürecindeki uluslar”ı ifade ediyor. Ülkeler, sanayileşmiş ekonomiler için sürekli kaynak temin edecek düzeyde tutuluyorlar. Kalkınma, sürekli olarak ulaşılamayan bir hedef olarak kalıyor.

Borç Azaltma: Bir ekonomi terimi olarak “Ödenemez borçların merhamet nedeniyle iptali”ni ifade ediyor. Aslında stratejik olarak yapılan ve yeni koşullar getiren, yeni borçlar ve yeni bağımlılıklar yaratan alacak silme işlemlerine denk düşüyor. Ülke, varlıklarının mülkiyetinden olurken, alacaklı, stratejik bir avantaj elde ediyor.

Yapısal Düzenleme: Bir ekonomi terimi olarak “makroekonomik dengesizliklerin düzeltilmesi”ni ifade ediyor. Aslında IMF’in emriyle gıda sübvansiyonlarının, sağlık harcamalarının ve ithalat engellerinin kaldırılması, ardından da kredilerin yeniden yapılandırılması karşılığında para birimi devalüasyonu ve kemer sıkma politikaları uygulanmasını anlatıyor.

Özel Sektör Gelişimi: Bir ekonomi terimi olarak “girişimciliği ve ekonomik büyümeyi teşvik etme”yi anlatıyor. Afrika ekonomilerinin, yerel işletmelerin kendi başlarına gelişemeyeceği varsayımıyla yabancı şirketlere açılmasını ifade ediyor. Genelde özel sektör geliştirilirken yabancı şirketler zengin ediliyor.

Nötr: Siyasi bir terim olarak “tarafsız, taraf tutmayan”ı anlatıyor. Aslında Batı’nın çıkarlarıyla uyumlu olanları ifade ediyor. Tarafsız bir gözlemci, tarafsız bir arabulucu veya tarafsız bir kurum, Batı'nın bir çatışmaya ilişkin çerçevesini ve tercih ettiği çözümü kabul eden kurumdur.

Meşru: Siyasi bir terim olarak “geçerli yetkiye sahip olan”ı ifade ediyor. Aslında Batı başkentlerince tanınanlar için kullanılıyor. Seçimleri kazanan ancak Batı’nın dayattığı şartları reddeden hükümetler “gayrimeşru” kabul ediliyor. Darbeyle iktidara gelen ancak Batı’nın çıkarlarına dostça yaklaşa hükümetlerse “geçiş yönetimi” olarak adlandırılıyor.

Haydut Devlet: Siyasi bir terim olarak “uluslararası normları ihlal eden devlet”i anlatıyor. Batı egemenliğini reddeden, kaynaklarını dolar harici para birimleriyle fiyatlandıran veya Çin, Rusya ya da diğer rakip güçlerle ilişkiler kuran devleti ifade ediyor.

Propaganda: Kültürel bir terim olarak “bilginin kasıtlı manipülasyonu”nu ifade ediyor. Afrika hükümetlerinden veya Batı dışı kaynaklardan gelen, Batı’nın olaylara ilişkin yaklaşımıyla çelişen her türlü anlatıya denk düşüyor. Batı’nın dezenformasyon kampanyaları “stratejik iletişim” kapsamında yürütülüyor.

Çatışma Sonrası Yeniden Yapılanma: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “savaş sonrası yeniden yapılanma çabası”nı anlatıyor. Yıkıma uğramış bir ülkenin dışarıdan yeniden şekillendirildiği, anayasasının, mahkemelerinin ve ekonomi politikasının Batılı danışmanlarca yazıldığı, egemenliğin törenle iade edildiği dönemi ifade ediyor.

Toprak Reformu: Bir ekonomi terimi olarak “arazinin adil yeniden dağıtımı”nı ifade ediyor. Afrika hükümetleri tarafından önerildiğinde, yabancı mülkiyet haklarına yönelik bir tehdit olarak yaptırımlara ve izolasyona başvuruluyor. Sömürgeciler tarafından dayatıldığında ise, geri döndürülemez bir tarihsel gerçek kabul ediliyor.

Stratejik İlgi: Siyasi bir terim olarak “ulusal güvenlik açısından önemli konular”ı ifade ediyor. Aslında kaynakların bulunduğu yer için kullanılıyor. “Stratejik” sıfatı, kaynak çıkarımını politikaya, müdahaleyi ise zorunluluğa dönüştürüyor.

Yumuşak Güç: Kültürel bir terim olarak “Kültür, diplomasi ve değerler yoluyla etki”yi anlatıyor. Batı medyası, Batı’nın eğitim sistemleri, Batılı STK’lar ve kültür ihracı pratikleri, Afrika elitlerinin düşüncelerine, arzularına ve yönetmek için başvurdukları çerçevelere şekil veriyor.

Barış İnşası: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “sürdürülebilir barışa yönelik uzun vadeli çalışmalar”ı anlatıyor. Batı’nın uzun süreli varlığı, çatışmalardan etkilenen toplumları kaynaklara erişimi, borç geri ödemesini ve stratejik üs düzenlemelerini koruyacak şekilde yeniden yapılandırıyor.

Evrensel Değerler: Kültürel bir terim olarak Tüm insanlığın paylaştığı değerler”i ifade ediyor. Pratikte Batı’nın liberal değerleri, tüm insan toplumlarının evrim sürecinin son aşaması olarak takdim ediliyor. Bu değerlerden sapanlar, medeniyetin başarısızlığı olarak nitelendiriliyor.

Çok Taraflılık: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “uluslararası kurumlar aracılığıyla küresel işbirliği”ni ifade ediyor. Aslında Batılı oy bloklarının, Batı merkezli kurumların ve Batı tarafından atanan liderlerin hâkim olduğu çerçeveyi anlatıyor. Bu çerçeve aracılığıyla Batı’nın tercihleri uluslararası hukuk haline geliyor.

Şartlılık: Bir ekonomi terimi olarak “yardımın etkin bir şekilde kullanılmasını sağlama”yı anlatıyor. Her kredi ve yardım paketinde yer alan ve karar alma yetkisini alıcı hükümetten alacaklıya devreden madde. Egemenlik tali unsurdur.

Teknik Destek: Kurumsal bir terim olarak “Yerel kapasiteyi geliştirmek için uzman desteği”ni ifade ediyor. Batılı danışmanlar, uzmanlar ve ülkede yerleşik personel, politikanın yol açacağı sonuçları, yerel öncelikler yerine bağışçı ülkenin önceliklerinin şekillendirmesini sağlıyor. Uzmanlık, kontrol mekanizması olarak kullanılıyor.

İç Çatışma: Siyasi bir terim olarak “Gruplar arası iç şiddet”i ifade ediyor. Çoğu zaman Batı’nın silah satışları, muhalif güçlere dolaylı destek ve halkı radikalleştiren ekonomik baskı gibi dış etkenlerle körükleniyor. Ardından “etnik gerilimler” veya “kabileciliğe” bağlanıyor.

Kabilecilik: Kültürel bir terim olarak “ulusal birliği engelleyen ilkel etnik bağlılığı” ifade ediyor. Bu aslında, Batı’nın Afrika'daki siyasi şiddete ilişkin tercih ettiği açıklama, sömürgeci sınır çizimlerini, kaynak rekabetini ve onlarca yıldır süren böl-yönet politikalarını analizden dışlayan bir açıklama yöntemi.

Aşırı Nüfus: Kültürel bir terim olarak “Mevcut kaynaklara kıyasla çok fazla insan olduğunu söyleyen fikri ifade ediyor. Afrika’daki yoksulluğun günahını da sorumluluğunu da kaynak çıkarımına, borç yapılarına ve ticaret rejimlerine değil, Afrika halkının sırtına yükleyen bir yaklaşım. Sorun nüfus; kaynak tüketimi değil.

Beyin Göçü: Kültürel bir terim olarak “Nitelikli profesyonellerin daha zengin ülkelere göçü”nü ifade ediyor. Aslında Batı ülkelerinin doğrudan fayda sağladığı bir kaynak çıkarma sürecini anlatıyor: Afrika devletlerinin eğitim masraflarını karşıladığı eğitimli doktorlar, mühendisler ve bilim insanları ithal ediliyor. Eğitim desteği tek yönlü işliyor.

Yabancı Doğrudan Yatırım: Bir ekonomi terimi olarak “büyümeyi ve istihdamı artıran sermaye girişleri” ifade ediyor. Afrika’daki pazarlara giren şirketlerin ham maddeleri sömürmesi, kârlarını yurt dışına aktarması, vasıflı işlerde yerel işgücünü asgari düzeyde kullanması ve çoğu zaman çevreyi tahrip etmesini anlatıyor.

Para Birimindeki İstikrarlılık: Bir ekonomi terimi olarak “enflasyonu düşürmeyi ve parasal güveni artırmayı” ifade ediyor. Burada aslında Afrika para birimlerini dolara veya avroya sabitlemek veya para politikasını dış denetime bırakmaktan; Döviz kurlarının Batılı ithalatçıları ve yatırımcıları desteklemesini sağlamaktan bahsediliyor.

Piyasanın Serbestleşmesi: Bir ekonomi terimi olarak “piyasaları devlet müdahalesinden kurtarma”yı ifade ediyor. Afrika sanayilerine yönelik koruma önlemleri kaldırılarak, daha iyi sermayeye sahip Batılı şirketlerin pazara girip hakimiyet kurması sağlanıyor. Afrikalı çiftçiler, sübvansiyonlarını kaybederken, Batılı tarım ihracatçıları desteklerini koruyorlar.

İkili Yardım: Bir ekonomi terimi olarak “doğrudan hükümetler arası yardım”ı anlatıyor. Aslında politik koşullar, bağışçı ülkenin tedarik şartları ve yerine getirilmesi yardımın değerinden daha fazla maliyetli olan raporlama yükümlülükleri içeren transferleri ifade ediyor.

Uluslararası Hukuk: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “Devletler arasındaki ilişkileri düzenleyen bağlayıcı kurallar”ı ifade ediyor. Aslında Batılı güçlerin egemenlik dönemlerinde yazdığı kurallara denk düşüyor. Afrika devletlerine titizlikle, Batılı devletlere seçmeci bir tarzda, Afrika’da faaliyet yürüten Batılı şirketlere ise neredeyse hiç tatbik edilmiyor.

Egemenlik: Siyasi bir terim olarak “Devletlerin kendi kendilerini yönetme hakkı”nı ifade ediyor. Söz konusu ülke müttefik olduğunda saygı duyuluyor. Müttefik olmadığında ise gizli operasyonlar, vekalet savaşları, ekonomik baskı ve borç yoluyla saldırıya uğruyor, saldırılar, geriye dönük olarak, “koruma sorumluluğu” terimiyle gerekçelendiriliyor.

Kaynak Laneti: Bir ekonomi terimi olarak “Kaynak bakımından zengin ülkelerin yoksul kalması paradoksu”nu anlatıyor. Afrika kaynaklarının çalınmasını normalleştiren, siyasetten arındırılmış bir çerçeveyi ifade ediyor. “Lanet” kaynaklar değil; kaynakların sömürülmesi, borç ve bunların etrafında kurulan itaatkâr elit kesim sistemidir.

Yönetim Açığı: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “zayıf kurumların vatandaşları hayal kırıklığına uğratması”nı ifade ediyor. Aslında bu, sorunu Afrika’nın içinde konumlandıran ancak dış aktörlerin Afrika’daki kurumların altını sistematik olarak nasıl oyduğunu, yetenekli liderleri nasıl suikastle öldürdüğünü, yetenek yerine itaati nasıl ödüllendirdiğini asla incelemeyen bir teşhis.

Diasporanın Katılımı: Kültürel bir terim olarak “göçmenleri kendi ülkelerine bağlama”yı ifade ediyor. Batılı hükümetlerin diasporadaki toplulukları, havalelerinin gücü ve yurtdışında yetiştirilen çifte vatandaşlığa sahip siyasi figürler aracılığıyla Afrika iç siyasetini etkilediği kanalla ilgili bir terim bu.

Jeopolitik İstikrarsızlık: Siyasi bir terim olarak “bir bölgenin siyasi düzeninde oluşan tehlikeli belirsizliği” ifade ediyor. Bir ülke, Çin, Rusya veya başka bir rakip güçle ilişki kurmayı düşünüyor. Washington’a yapılan telefon aramalarına cevap verilmemesiyle birlikte istikrarsızlık baş gösteriyor.

Soykırımın Önlenmesi: Askeri bir terim olarak “sivil nüfusu kitlesel vahşetten koruma”yı anlatıyor. Seçmeci bir biçimde başvurulan bir yöntem. Müdahale, stratejik çıkarlara hizmet ettiğinde kullanılıyor. Hizmet etmediğinde ise kullanılmıyor, örneğin 1994 Ruanda’sında, Biafra’da veya Batı Sahra’da olduğu gibi.

Fikri Mülkiyet: Bir ekonomi terimi olarak “yenilik ve yaratıcılığı koruma”yı anlatıyor. Batı tasarımı olan bu sistem, ilaç, tarım ve teknoloji şirketlerinin, kısmen Afrika kaynakları ve emeğiyle oluşturulan bilgiye erişim karşılığında, Afrika ülkelerinden ücret talep etmelerine imkân sağlıyor.

İklim Finansmanı: Bir ekonomi terimi olarak “Yoksul ülkelerin iklim değişikliğine uyum sağlamasına destek olma”yı anlatıyor. Küresel emisyonlara en az katkıda bulunan ülkelere hibe değil, kredi verildi. Kirleticiler, kirletilen ülkelerin adaptasyonundan faiz topluyor.

Nüfus Kontrolü: Kültürel bir terim olarak “aile planlaması ve üreme sağlığı hizmetleri”ni ifade ediyor. Genellikle Batı tarafından finanse edilen bu program, Afrika’daki tüketim açıklarını veya servet sömürüsünü değil, Afrika’daki doğum oranlarını hedef alıyor. “Sorun, sistemde değil, bedenlerde” deniliyor.

Vekalet Savaşı: Askeri bir terim olarak “Yerel grupları destekleyen dış aktörlerin dâhil olduğu çatışma”yı anlatıyor. Batılı veya rakip güçlerin çıkarları adına Afrikalı örgütler arasında yaşanan savaşı ifade ediyor. Kayıplar kıtanın geneline yayılırken, stratejik kazanımlar ise destekçilerine kalıyor.

Silah Satışları: Askeri bir terim olarak “müttefik devletlere askeri teçhizatın yasal ticareti”ni ifade ediyor. Bu, Batı savunma sanayilerinin Afrika’daki çatışmalardan kâr sağlamak için kullandığı mekanizma. On yıl boyunca belirli bir tarafa satılan silahlar, bir sonraki on yıl boyunca Batı destekli güçlere karşı kullanılacak.

Havaleler: Bir ekonomi terimi olarak “Göçmenlerin ailelerini geçindirmek için evlerine gönderdikleri para”yı anlatıyor. Batı’nın yardım ve yatırım politikalarının başarısızlığını sübvanse eden özel sermaye akışlarına denk düşüyor. Uluslararası transfer şirketleri ise dünyanın mali açıdan en savunmasız kesiminden yüzde 8-12 oranında komisyon alıyor.

Vergi Matrahındaki Aşınma: Bir ekonomi terimi olarak “Kötü vergi sistemleri nedeniyle hükümetlerin uğradığı gelir kaybı”nı ifade ediyor. Çokuluslu şirketler, genellikle Batılı danışmanlarca tasarlanan transfer fiyatlandırması, düşük sermayelendirme ve anlaşma ağlarını kullanarak, Afrika ekonomilerini vergilendirilebilir gelirlerden mahrum bıraktığında yaşanıyor.

Kontrgerilla Faaliyeti: Askeri bir terim olarak “silahlı isyancı grupları yenmek için geliştirilen askeri strateji”yi ifade ediyor. Batı destekli hükümetlere karşı silahlı direnişin bastırılması, genellikle insan hakları ihlalleri diplomatik olarak göz ardı edilen devlet güçlerinin eğitilmesi ve teçhizatlandırılması yoluyla gerçekleştiriliyor. Bu durum istikrar karşılığında sağlanıyor.

Toplumun Radikallikten Arındırılması: Kültürel bir terim olarak “şiddet yanlısı aşırılıkçıları rehabilite etmeye yönelik programlar”ı ifade ediyor. Kontrgerilla mücadelesinin ideolojik bileşeni. Kaynak gaspı, işgal, elitlerin yolsuzlukları gibi şikâyetleri, düzeltilmesi gereken siyasi sorunlar yerine, tedavi gerektiren psikolojik bozukluklar olarak yeniden çerçevelemeyi amaçlıyor.

Stratejik Ortaklık: Siyasi bir terim olarak “Devletler arasında karşılıklı yarar sağlayan ilişki”yi ifade ediyor. Afrika devletlerinin, diplomatik koruma, askeri eğitim ve rejim güvenliği garantileri karşılığında üs kurma hakları, kaynaklara erişim veya istihbarat sağlaması şeklinde resmi bir düzenlemeyi anlatıyor.

Denizaşırı Finans: Bir ekonomi terimi olarak “uluslararası finansal hizmetler ve bankacılık”la ilgili. Büyük ölçüde Batı tarafından işletilen bu sistem, Afrikalı elitlerin çalıntı servetlerini Londra, Cenevre ve Paris'te saklamalarına ve şirketlerin kârlarını Afrika dışına vergisiz olarak aktarmalarına imkân sağlıyor.

Gelişimsel Devlet: Siyasi bir terim olarak “ekonomik büyümeyi aktif olarak yönlendiren hükümet”i ifade ediyor. Güney Kore veya Singapur yaptığında kabul edilebilir görülüyor. Bir Afrika hükümeti, aynı sanayi politikasını denediğinde ise “devlet müdahalesi” veya “sosyalizm” olarak adlandırılıyor.

Basın Özgürlüğü: Siyasi bir terim olarak “gazetecilerin müdahale olmadan haber yapma hakkı”nı ifade ediyor. Afrika hükümetleri, Batı’ya ait veya Batı tarafından finanse edilen medyayı kısıtladığında gündeme getiriliyor. Batı hükümetleri, Julian Assange’ı hapse attığında veya Afrika devletlerine Çin medyasını yasaklamaları için baskı yaptığında basın özgürlüğünden hiç söz edilmiyor.

Demokratik Gerileme: Siyasi bir terim olarak “hükümetler tarafından demokratik normların aşındırılması”nı ifade ediyor. Batı yanlısı yönetimden uzaklaşan ülkeyi anlatıyor. Seçimlerin hiç yapılmadığı veya göstermelik olduğu Suudi Arabistan, Ruanda veya diğer müttefik ülkeler için bu terim hiç kullanılmıyor.

Seçim İzleme: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “özgür ve adil seçimlerin sağlanması için bağımsız gözlem”i ifade ediyor. Batılı kuruluşların kontrol ettiği bir meşruiyet sürecini anlatıyor. Olumlu sonuçlar adil olarak görülüp onaylanıyor. Olumsuz sonuçlar ise “endişeler”e ve yeniden sayım çağrılarına veya rejim değişikliğine yol açıyor.

Kapsayıcı Büyüme: Bir ekonomi terimi olarak “herkesin yararına olan ekonomik genişleme”yi anlatıyor. Açık piyasalar, özelleştirme ve borç ödeme üzerine kurulu) temel politikayı değiştirmeden yapısal uyum söylemine eşitlik terimini ekleyen, retoriksel bir ifade.

Afrika’nın Birliği: Kültürel bir terim olarak “Afrika birliği ve dayanışması hareketi”ni ifade ediyor. Zararsız olduğunda idealist bir söylem olarak ele alınırken, Afrika’nın Batı’nın finans sistemlerine olan bağımlılığını azaltabilecek gerçek kurumlar, para birimleri veya ticaret blokları ürettiğinde ise bir güvenlik tehdidi olarak değerlendiriliyor.

Kurumsal Zayıflık: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “gelişmemiş devlet kurumları ve mahkemeler”i ifade ediyor. Genellikle sömürgeci yönetim planlarının, yapısal uyum kesintilerinin ve yetenekli bağımsız liderlerin kasıtlı olarak ortadan kaldırılmasının bir ürünü olan bu durum, Afrika’ya özgü bir eksiklik olarak tanımlanıyor.

Yasadışı Madencilik: Bir ekonomi terimi olarak “ulusal yasaları ihlal eden izinsiz maden çıkarma işlemi”ni anlatıyor. Bu durum, Afrika’daki kayıt dışı madenciler için geçerli. Benzer koşullarda madencilik yapan ve çevre yönelik maliyetleri başkalarının sırtına yükleyen, devlet sözleşmeleri bulunan Batılı madencilik şirketleri ise “yasal olara” faaliyet yürütüyor.

Çevresel Sürdürülebilirlik: Kültürel bir terim olarak “Ekosistemleri gelecek nesiller için koruma”yı ifade ediyor. Afrika hükümetlerinden, kaynak çıkarımına direndiklerinde talep edilen ancak Batılı şirketler bunu yaptıklarında göz ardı edilen karbon kredileri, zengin ülkelerin kirliliğe devam ederken Afrika ülkelerine kalkınmamaları için para ödemelerini sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.

Kültürel Miras: Kültürel bir terim olarak “halkların tarihi ve sanatsal mirasını koruma”yı ifade ediyor. Çoğu fetih, ticari dayatmalar, cebir veya düpedüz hırsızlık yoluyla elde edilmiş, Avrupa müzelerinde bulunan Afrika sanatına ait ürünlerle ilgili olarak tartışılırken, iade talepleri, yavaş ve asgari düzeyde karşılanıyor.

Diaspora Yatırımı: Bir ekonomi terimi olarak “Yurtdışındaki Afrikalılardan gelen, ülkenin kalkınmasına katkı sunan havaleleri ve sermayeyi” ifade ediyor. Giderek artan bir şekilde, artık ulaşmayan kalkınma yardımlarının yerine kullanılan bu yöntem, Afrika’nın kalkınmasının yükünü Batı politikalarının başarısızlıklarından kaynaklanan sorunlardan bireysel Afrikalı göçmenlerin sırtına aktarıyor.

Borç Sürdürülebilirliği: Bir ekonomi terimi olarak “bir ülkenin borcunu zaman içinde ödeyebilmesini sağlama”yı ifade ediyor. IMF ve Dünya Bankası tarafından yönetilen ve bir ülkenin ne kadar borç alabileceğini, hangi şartlarda alabileceğini belirleyen çerçeveyi anlatıyor. Sürdürülebilirlik, alacaklı tarafından, alacaklı için değerlendiriliyor.

Özgür ve Adil Seçimler: Siyasi bir terim olarak “Gözdağı veya hile olmaksızın gerçekleştirilen seçimler”i ifade ediyor. Batılı hükümetler için sonuçları kabul edilebilir olan seçimlere denk düşüyor. Sonuçlar kabul edilemez olduğunda ise, seçimlerde geriye dönük olarak “ciddi usulsüzlükler” olduğu tespit ediliyor.

Nüfusun Yer Değiştirmesi: Kültürel bir terim olarak “çatışma veya afet nedeniyle evlerinden zorla çıkarılan insanlar”ı ifade ediyor. Genellikle yapısal uyum politikalarının, kaynak çatışmalarının veya Batı destekli askeri operasyonların öngörülebilir bir sonucudur. Sorumluluk gerektiren siyasi bir ürün olmaktan ziyade, yardım gerektiren bir doğal afet olarak ele alınır.

Askeri Müdahale: Askeri bir terim olarak “sivilleri korumak veya düzeni sağlamak için güç kullanımı”nı ifade ediyor. Rejim değişikliğinin sert ucu. Ekonomik ve politik baskıların itaatsiz bir hükümeti devirmekte başarısız olduğu durumlarda uygulanıyor. Sonradan insani yardım diliyle allanıp pullanıyor.

Gıda Güvenliği: Bir ekonomi terimi olarak “nüfusun güvenilir beslenmeye erişimini sağlama”yı ifade ediyor. Sürekli tartışılıyor; ancak yapısal değişikliklerle asla ele alınmıyor. Afrika gıda sistemleri, sömürgecilik mirası olan nakit mahsullere bağımlılık ve sübvansiyonlu Batı tarım ithalatı nedeniyle güvensiz hale geliyor.

Yoksulluğun Azaltılması: Bir ekonomi terimi olarak “insanları yoksulluktan kurtarmaya yönelik programlar”ı ifade ediyor. Batı’nın Afrika için tasarladığı hemen ekonomi programının belirtilen amacı budur. Yoksulluktaki düşüş oranı, yapısal uyum programlarına en çok maruz kalan ülkelerde asgari, Batı’nın reçetelerini görmezden gelen ülkelerde ise azami düzeydedir.

Doğal Kaynaklar: Bir ekonomi terimi olarak “bir ülkenin sahip olduğu ham maddeler”i ifade ediyor. Batı’nın Afrika’ya yönelik politikalarının asli meselesi konusu budur. Bir belgede “doğal kaynaklar” ibaresi geçiyorsa, bilin ki şu sorular soruluyordur: neye ihtiyacımız var, nerede bulunuyor, ona erişim imkânımızı nasıl sürekli kılarız?

Jeopolitik Rekabet: Siyasi bir terim olarak “büyük güçler arasındaki nüfuz mücadelesi”ni ifade ediyor. Afrika’nın merkezi rolü konusunda geliştirilen yeni çerçeve bu. Çin’in altyapı yatırımları “borç tuzağı diplomasisi”; yüzyıllardır süregelen Batı’nın kaynak çıkarma düzenlemeleri ise “ortaklıklar” ve “tarihsel bağlar” olarak nitelendiriliyor.

Millileştirme: Bir ekonomi terimi olarak “stratejik sektörlerin devlet mülkiyetine geçmesi”ni ifade ediyor. Batı’nın düşmanlığını tetikleyen en güvenilir unsur. Bir Afrika hükümeti, kendi petrol, maden veya topraklarının mülkiyetini ele geçirdiğinde, hemen “haydut devlet” haline geliyor.

Darbe: Siyasi bir terim olarak “hükümet gücünün yasadışı bir şekilde ele geçirilmesi”ni ifade ediyor. Batı yanlısı bir hükümet devrildiğinde eleştiriliyor. Batı, bir hükümet kurduğunda ise “geçiş dönemi” olarak nitelendiriliyor veya diplomatik sessizlikle geçiştiriliyor. Hukukilik, yanlılığa göre ikinci planda kalıyor.

Afrika Sorunlarına Afrikalı Çözümler: Kültürel bir terim olarak “Afrika’daki çatışmaların çözümünde Afrika’nın kendi inisiyatifine saygı duyma”yı ifade ediyor. Genellikle Batılı güçler, kaynak ayırmak istemediklerinde devreye sokuluyor. İlgili sorun pahalı, karmaşık veya stratejik açıdan önemsiz olduğunda Afrika’nın özerkliğine saygı duyuluyor.

Koruma Sorumluluğu: Askeri bir terim olarak “kitlesel vahşetleri önlemeye yönelik uluslararası yükümlülüğü” ifade ediyor. Egemenliği bir kalkan olmaktan çıkarıp koşullu bir lütfa dönüştüren bir doktrin bu. Batı’nın tanımına göre, vatandaşlarını “koruyamayan” Afrika devletleri, Batı’nın müdahalesine direnme hakkını da kaybediyorlar.

Dış Politika Bağımsızlığı: Siyasi bir terim olarak “bir ulusun kendi diplomatik yolunu çizme hakkı”nı ifade ediyor. İlkesel düzeyde hoşgörüyle karşılanıyor. Ancak pratikte, bu bağımsızlığa sahip Afrika devletleri, bağlantısızlar hareketine katıldıklarında, Çin’le ilişki kurduğunda veya Yetkili Finansal Analist (CFA) Frank Bölgesi’nden ayrıldığında diplomatik ve ekonomik sonuçlarla karşılaşıyor.

Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri: Kurumsal yapıya dair bir terim olarak “2030’a kadar eşitlikçi kalkınma sürci için geliştirilmiş küresel anlayış”ı ifade ediyor. Afrika hükümetleri için raporlama yükümlülükleri doğuran, ancak başarısızlık koşullarını şekillendiren Batılı devletler ve şirketler üzerinde bağlayıcı bir yükümlülük getirmeyen bir dizi iddialı hedefi içeriyor.

Afrika Rönesansı: Kültürel bir terim olarak “Afrika’nın kültürel, politik ve ekonomik canlanması”nı ifade ediyor. Afrobeats müziği, moda ve teknolojik yenilik söz konusu olduğunda söylemsel düzeyde memnuniyetle karşılanıyor. Ama Afrika’nın parasal egemenliği, sanayileşme politikası veya borç bağımlılığının azaltılması söz konusu olduğunda ise bu talep ve irade, somut bir direnişle yüzleşiyor.

Ortaklık: Siyasi bir terim olarak “karşılıklı fayda ve ortak hedeflere dayalı bir ilişki”yi ifade ediyor. Kelime, “Kaynak çıkarma” ifadesi açık yüreklilikle dillendirildiği vakit kullanılıyor. Bir tarafın kaynaklara, diğer tarafın sermayeye ve sözleşmelere sahip olduğu, hiçbir tarafın şartların eşit olduğunu iddia etmediği ortaklığı anlatıyor.

Kaynak