Fidel Castro’yla Tokalaşmak

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Küba’nın ABD’deki solcu “terörizm”e destek sunduğuna dair iddiayı içeren son raporu, Trump yönetiminin yeniden canlanan Kızıl Korku için düşman listeleri hazırlamasıyla birlikte, karşımızda savaşın tırmandırılacağını gösteren bir delil olarak duruyor.

Neticede dışişlerinin belgesi, ABD dış politikasının başarısızlığının istemeden de olsa itiraf eden bir metin olarak okunabilir. Dışişleri Bakanlığı, geçen yüzyılın ortalarında yürürlüğe konulan Makkarticiliğin “eski” komünist solu ezişine methiyeler düzerken, istemeden de olsa Washington’un “yeni sol”u ve ABD’nin Küba’ya yönelik saldırganlığını kınayan dönemin hareketlerini kontrol altına alma konusunda sergilediği kifâyetsizliği de ortaya koyuyor.

Rapora göre, on yıllarca süren boğucu yaptırımlar ve amansız bir abluka sonrasında bile Küba, “Üçüncü Dünya devriminin başlıca itici gücü ve manevi merkezi” olarak varlığını sürdürüyor. Charisse Burden-Stelley’nin de belirttiği gibi, rapor, ABD’deki muktedir sınıfın içteki muhalifleri ırkçı saldırıların hedefine haline nasıl getirdiğini, ülkedeki özgürlük mücadelelerini “dışarıdan gelen komünist tehdidin yönlendirdiği bir yıkıcılık biçimi” olarak nasıl çerçevelediğini ortaya koyuyor.

Rapor, özellikle Yurttaş Hakları Hareketi ile Siyah Güç hareketinden, George Floyd ayaklanmasına kadar uzanan Siyahların özgürlüğü hareketlerini, Küba etkisine açık yapılar olarak nitelendiriyor. Raporu kaleme alanlar, bu noktada sanki ırkçı terör, beyaz iktidar düzenince değil de dışarıdan gelen kışkırtıcıların yol açtığı bir şeymiş gibi konuşuyorlar.

Bu ırkçı vesayetçilik anlayışı, Siyahilerin özgürleşmesi meselesinin ötesine geçip Yerlilerin direnişine de uzanıyor. Odak noktasında öncelikle Siyahi yapılar, komünist ve sosyalist örgütler duruyor olsa da, ABD’de iktidarı devirmek için hazırlanmış olan “Küba komplosu”nun parçaları arasında Yerlilerin adı iki kez geçiyor. İlkinde Yaralı Diz Hukuki Savunma/Saldırı Komitesi ve Ulusal Avukatlar Birliği (UAB) avukatı William Kunstler’ın bir konuşmasından bahsediliyor. Kunstler, sokaklarda faaliyetlerine devam edebilmeleri için savunduğu “devrimci” örgütler arasında Amerika Kızılderili Hareketi’nin adını da anıyor.

Raporda Amerikan yerlilerinin adının ikinci kez geçtiği yerde, UAB mensubu avukatlardan bahsediliyor. Bu avukatlar, 2016 yılında Yerlilerin önderlik ettiği, Dakota Boru Hattı’nın inşaatını durdurma amacı güden hareketin eylemleri sırasında Standing Rock Kızılderili Rezervasyonu’na gittiler.

Her iki örnekte de Yerli hareketleri, sadece Yerli olmayan, çoğunlukla beyaz müttefiklerce temsil edildikleri için gündeme geliyorlar. Tıpkı Greenpeace’in Standing Rock hareketindeki rolüne karşı açılan davada olduğu gibi, burada esasında örtük olarak, “yerliler, kendi hareketlerine önderlik edemez veya kendi stratejilerini oluşturamazlar. Onlar, ancak dışarıdan gelen kışkırtıcıların pasif araçları veya farkında olmadan kandırılan kurbanları olabilirler” deniliyor.

Ancak bu küçümseyici dil, yerlilerin Soğuk Savaş döneminde Washington’a yönelik derinleşen kaygılarını strateji düzleminde kendi egemenliklerini ilan edip savunmak için kullandıkları o uzun tarihi silip atıyor.

1961’de, Fidel Castro’nun iktidara gelmesinden iki yıl sonra, Soğuk Savaş’ın yol açtığı kaygılar kıtayı sarmışken, Florida Everglades’te sıcağın alnında yaşayan küçük bir kabile, önüne beklenmedik bir yolun açıldığını gördü. Miccosukee kabilesinin reisi William Buffalo Tiger için mevcut kriz, varoluşu tehdit edecek düzeydeydi: Federal hükümete bağlı bürokratlar, halkını ayrı bir ulus olarak tanımayı reddediyor, onları daha büyük Seminole kabilesinin şemsiyesi altına sokuyor, kendilerini hukuken tanınmış olan toprak parçasından veya kendilerini yönetme yetkisinden mahrum bırakıyordu. Washington'a yapılan her başvuru karşısında o kalın kayıtsızlık duvarını buluyordu. Bu yüzden kabile reisi, cesur bir eyleme girişti.

Bir hukuk danışmanı, kendisine cesur bir strateji önerdi: yabancı bir güçten tanınma sağlayarak, Washington’ı adım atmaya zorlamak. Tuscarora milliyetçisi ve ateşli bir dostu olan, “Öfkeli Ayı” lakaplı Wallace Anderson ile ortaklık kuran Buffalo Tiger, Miccosukee kabilesine mensup on delegeyi bir araya getirdi. Birlikte Key West’in en ucuna kadar arabayla gittiler ve Buffalo Tiger’ın kamuoyuna "iyi niyet heyeti” olarak takdim ettiği isimlerle Havana’ya giden uçağa bindiler.

Küba'da yetkililer, makineli tüfek taşıyan muhafızlar eşliğinde, grubu başkent sokaklarında özel araçlarla gezdirdi. İkinci günlerinde, halka açık bir meydanda toplanan kalabalığa katılarak, tercüman aracılığıyla, Fidel Castro’nun altı saat süren etkileyici konuşmasını dinlediler. Ardından Castro, delegelerle yüz yüze görüşerek, mücadelelerine dair hikâyeyi dikkatle dinledi. Castro kendilerine, “Unutmayın, yaşayacak yeriniz olmadığında buraya gelin” dedi. Onlara Küba topraklarından araziler teklif etti ve Miccosukee halkını resmen bağımsız bir ulus olarak tanıdı.

Heyet eve döndüğünde, Buffalo Tiger’ın telefonu durmadan çalıyordu. Castro’nun Kızılderililerle el sıkışması, Washington’da paniğe yol açmıştı. FBI ajanları, heyetin üyelerini, devrimci hükümetle ilgili olarak sorguya çekti. Ancak kabilenin oynadığı bu kumar işe yaradı. Küçük bir kabilenin kendi gözleriyle Havana ile ittifak kurmasının diplomatik düzeyde yüzlerini yere eğdirmesinden çekinen devlet, kabilenin dilekçesini hızlandırdı. Miccosukee kabilesi, ertesi yıl federal hükümet tarafından resmen tanındı.

Bu zafer, dönemin koşulları göz önüne alındığında, hiç akla hayale gelmeyecek bir gelişmeydi. “Kızılderililerin yok edilmesi” politikasını bayrak edinen Kongre, neredeyse on yıl boyunca 109 kabilenin yasal statüsünü elinden almış, tarihi anlaşmaları yırtıp atmış, milyonlarca dönüm kabile toprağını açık artırmaya çıkarmıştı. Kızıl Korku denilen delilik halinin etkisiyle yürürlüğe konulan Makkartici politikacılar, Kızılderili rezervasyonlarını tehlikeli, “Amerikan karşıtı” komünler olarak yaftalayıp karalamaya başladılar. Kabile topraklarının ortadan kaldırılmasının, yerli halkı kapitalist pazara entegre etmenin tek yolu olduğunu söylediler. Bu strateji, Kızılderili topraklarını doğrudan beyazların eline teslim etmeyi amaçlıyordu. Kolektif kabile yapılarını doğası gereği sosyalist tehditler olarak hedef alan devlet, açıktan yürütülen toprak gaspı işlemini maskelemek adına, anti-komünist histeriyi silah olarak kullandı.

Buffalo Tiger’ın Küba gezisi, sonraki on yıllarda Kızıl Güç aktivistleri ile Küba devrimi arasında uzun süreli bir ilişkinin başlamasını sağladı. Sonuç olarak, yerli aktivistleri “komünistlerin kuklaları” olarak yaftalayan devletin onları “kızıl” diye suçlaması, gelişmekte olan radikal egemenlik hareketini gayrimeşrulaştırmayı amaçlıyordu.

Buradan çıkartılması gereken ders şudur: yerlilerin yürüttüğü diplomasi ve ortaya koyduğu radikal enternasyonalizm, ABD imparatorluğu içinde yerli halkların antlaşma haklarını ve egemenliğini güçlendirmek için etkili birer mekanizmadır.

Ayrıca bu süreçte, Küba ile ilgili hazırlanan son raporun yazarlarının en çok korktuğu şeyi de öğrenmiş olduk: Onlar en çok da emperyalizmin merkezinde yaşayan yerli halkların, güçlerini ve kudretlerini, efendileriyle ittifak kurarak değil, küresel kapitalizmin ve ABD emperyalizminin yıkıcı etkilerine alternatifler inşa etmek için mücadele eden küresel çoğunluğun yoksul işçi sınıfıyla aktif dayanışma ilişkileri kurarak elde ettikleri gerçeğini giderek daha fazla fark etmelerini sağlayan bilinçlenme sürecinden korkuyorlar.

Sonuç olarak, ister 1961’de ister günümüzde olsun, muktedir sınıfın oyun planı hiç değişmedi: Bu plan, emperyalizmi ve sömürgeciliği önemsiz konular olarak ele almak ve içteki direnişi dış müdahale olarak yaftalamak üzerine kurulu.

Yerlilerin egemenliğini ve Siyahilerin özgürleşmesini dışarıdaki kukla ustalarının ürünleri olarak gösterip marazi unsurlarmış gibi takdim etmek suretiyle muktedir sınıf, içteki mücadelenin meşruiyetini ortadan kaldırmaya çalışır, daha da önemlisi, ırkçı kapitalizmin ve emperyalist kontrolün, elindeki sömürücü mekanizma haricinde, uygulanabilir bir alternatif sunma konusunda isteksiz ve kifâyetsiz olduğu gerçeğini gizler.

Oysa tarih, onların söylediklerinin tam tersinin geçerli olduğunu söyler. Yabancıların maniple ettiği, koyun gibi güttüğü kurbanlar olmadıklarını ispatlamış olan Siyahi ve Yerli devrimciler, dünya genelinde kurdukları anti-emperyalist bağları, beyin yıkama yoluyla değil, devlet terörüne karşı stratejik bir öz savunma olarak kullanarak, defalarca derinlikli ve köklü politik eylemler gerçekleştirmeyi bilmişlerdir.

Nick Estes
30 Temmuz 2026
Kaynak

Yazının Tamamı

İmame

“Atatürk ile sorunu olmayan, Misak-ı Milli ile sorunu olmayan, Cumhuriyet ile sorunu olmayan herkes”i yeni derneğine çağırıyor. Çağrıya ilk olumlu cevabı Evrensel, Birgün ve TvP verdi. İlki, İngiliz’in sözünü ve sendikal rantını sevdiğinden, YP’ye geçiyor. İkincisi, elindeki şirketlerin kârını düşündüğü, YP’nin bu kâra ideolojik olarak hizmet edeceğine inandığı için gidiyor. Üçüncüsü, “nerede hırsızlık varsa orada ben olmalıyım” diye bağırıp koşa koşa YP binasına seyirtiyor.

“Atatürk’le sorunu olmayan” diyen YP, Kayseri’de görüldüğü üzere, Atatürk’ün yakasındaki altı oku kesip atıyor. Daha önce de revizyonuna iki oktan birini yeşile, diğerini mora boyayarak gerçekleştiren YP, yüklerinden, bagajından arınmış, beton Kemalistlerden kurtulmuş liberal bir yapı olarak yola devam etmek istiyor. Çünkü arınmayı NATO, AGİT ve AB emrediyor. Program, bu güçlere selam duruyor. O yüzden Evrensel gazetesi, Sebte’de yaşanan krizde suçu emperyalizmde ve Siyonizmde değil, “emperyalist İspanya”da buluyor. Bu tür yayınlar, emperyalizme ve Siyonizme hizmet etmek, Soros’tan ödül almış birini vekil yapmak zorunda.

Bugün bağış toplayan, el avuç açan Özgür Özel’i görenlerin aklına Haluk Levent gelsin. Bu dolandırıcılık biçimine bir kez daha aldanacak olan kitle, başkalarına “koyun sürüsü” demesin!

İşini bitiren Özel ve efradı, CHP’yi çapaklarından arındırıp iktidarın dişine uygun kıvama getirdikten sonra, biriktirdiği dünyalıkla hayatına devam edecek. Zaten yirmilerde ve otuzlarda toplumsal-tarihsel, ekonomik-politik gerekçelerle halkı ve milleti düşünmek zorunda kalan bir iktidar partisinin yükünden arınmak isteyenlerin tek pusulası bireydir, bireyciliktir, liberalizmdir. Bugün CHP, o sermaye sahibi, Batılı birey ölçüsüne göre belirli bir içeriğe ve biçime kavuşturulmaktadır.

O liberalizm için vaktiyle TKP denilen örgütünü satan, yoldaşlarını sorguda polise ihbar eden Mustafa Balbay, bir TV programında belediyelere yönelik operasyonlara şaşırıyor. Partisi (YP), olanı biteni komploya bağlıyor. Komplo kuran, her yerde komplo görüyor.

Birileri diyor ki “yüzde elli artı biri almak için sağcıları partiye doldurmamız, sağa açılmamız gerek.” Bunun üzerine “getirip şu eski ANAP’lı-AKP’li adamı İstanbul belediye başkanı adayı yapalım” diyorlar. Sonra Akşener gibi isimlerin de gazıyla, o balonu iyice şişirilen İmamoğlu’nu “cumhurbaşkanı yapmak” için kolları sıvıyorlar. İmamoğlu da gaza geliyor. İmam uçmuyor, cemaat uçuruyor.

Sonra belediye başkanlığını düşük mertebe olarak gören, kendini iyiden iyiye cumhurbaşkanlığı koltuğuna yakıştıran adam, “bize çok para lazım” diyor. Arkadaşları “sen bizim Tayyip’imizsin. Tayyip olmadan, biz AKP’leşmeden iktidar olamayız. Biz de Tayyip gibi sağdan soldan para toplayalım” diyorlar. Kılıçdaroğlu’nun dediği gibi “AKP, eski CHP” oluyor, dolayısıyla, CHP de eski, 2010 öncesi AKP oluveriyor. 2010 yılında Fethullah kanallarına çıkan Eser Karakaş, Ömer Laçiner, Mehmet Altan’ın “Nobran Tayyip’ten kurtulalım. 2010 öncesi AKP iyiydi” lafını hatırlayalım. Bu lafı kimi “Marksistler” de söylüyor.

Başta andığımız, bugün YP’ye koşan yayınlar da o dönemde gizli AKP’liydi. Misal, TvP, aleni Tarafçıydı. Ayşe Hür’ün dediği gibi, o gün demokrasi ve özgürlük için Tayyip’e destek verilmişti, şimdi İmamoğlu’na destek veriliyor. Kimse, demokrasi ve özgürlüğü devrimci sosyalist zeminde sorgulama gereği duymuyor.

Sonra o şüreka, “madem para lazım. Siyasetin ana finansman kaynağı olan belediyelere yönelelim. Zaten elimizde çok belediye var. Veli Ağbaba’ya söyleyin, belediyelerden haraç toplasın” deniliyor. Operasyon başlıyor. CHP’yi bile isteye ağa, tuzağa çekiyorlar. Aklında gönlünde CHP olmayanlar, partiyi tasfiye etme sürecini başlatıyorlar. O haraç toplama işlemine dâhil olan, bu haracı karşılamak için yolsuzluk, rüşvet, irtikap, imar rantı çarkına giren tüm belediyelere operasyon düzenleniyor. Yani “CHP içine yönelik operasyon” denilen tesbihin de “belediyelere yönelik operasyon” denilen tesbihin de imamesi, İmamoğlu.

Bugün İmamoğlu’nun yanına koşan Birgün, “Tarım-Kredi zarar ediyor” diye haber yapıyor. Seksenlerin sonunda KİT’leri özelleştirmek için bahane arayan Özal gibi, devlet kurumlarını kârın, verimliliğin ölçüsüne vuruyor. O gün Birgün’ün sahiplerinin KİT’lerin özelleştirilmesi politikasına destek sunduklarını, daha önce Özal’dan medet umduklarını hatırlamak gerek. Özal’ın yerini Özel alıyor. Bunların aklı fikri aynı.

Bugün aynı gazete, halkı, işçiyi, emekçiyi dert ediniyormuş pozu kesebiliyor. Bu pozdan, ona işçiyi emekçiyi oyalama görevi verildiği anlaşılıyor. Birgün gibiler, şirketleriyle, kârla düşündüğü gerçeğini bu kesimlere söylediği yalanla gizleyebileceğini sanıyorlar.

Evrensel gazetesi yazarı Kansu Yıldırım, YP programını alıyor eline, sıkıyor sıkıyor, biraz olsun sosyal demokrasi bulacağım diye boncuk boncuk terliyor. Akademik verilere ve isimlere boğduğu, bol alıntılı, yalan dolan yazılarını yazdıktan sonra hepimize (işçiye, ezilene, yoksula) şunu söylüyor: “Hepimizin muradı dünyada cennet. Komünizmi biz de isteriz. Ama n’apalım, elimizde bu var. Sosyal demokrasiyle liberalizmin sözüne vahiy gibi iman edelim. Marjinallik de bir yere kadar!” O da CHP belediyelerinde EMEP’e koklatılan rant adına konuşuyor.

TvP de aynı şeyleri söylüyor. O da en uç radikalizmi pazarladıktan sonra en geri reformizme ve revizyonizme insanları Assos meltemi için razı etmeye çalışıyor.

Bir EMEP’li arkadaşın vaktiyle dediği gibi, “parti içinde ne vakit ideolojik bir tartışma yaşansa hemen ertesi gün Evrensel gazetesinin ikinci sayfasında ‘bilmem nerede TDKP, kongresini düzenledi’ haberi çıkar. Bu haber yalandır. Ne kongre ne de TDKP var.” Zaten bu sözü işittiğimiz günden birkaç yıl sonra EMEP’in parçası olduğu Enverist enternasyonal, “siz legal reformist partiyi asıl partinin yerine koydunuz. Onu tasfiye ettiniz” diyerek EMEP’i bünyesinden attı.

Bugün herkes üçkâğıtçı, kariyerist bir müteahhidin peşinden gitmeyi devrimcilik ve sosyalistlik diye yutturmaya çalışıyor.

Komintern’e bağlı Ajitasyon ve Propaganda Dairesi, 1924 yılında “Birinci Enternasyonal’in Kuruluşunun Altmışıncı Yıldönümü Üzerine Tezler”i yayınlıyor. Orada küçük burjuvanın solculuğuna mesafe koymanın tarihine değiniliyor. “Eskiden küçük burjuvazinin müttefiki olan proletarya, sahada bağımsız bir faktör olarak ortaya çıktı ve küçük burjuvaziden kurtuldu, ama onun yanılsamalarından kurtulamadı” deniliyor.

Aradan geçen yüz yıla rağmen, o burjuva devrimleri bir türlü gerçekleşmiyor, bir türlü tamama ermiyor, komünist hareket, bir türlü küçük burjuvanın gölgesinden, ağırlığından, prangalarından kurtulamıyor. Hep birileri çıkıyor, “marjinalliğin lüzumu yok. Önce reform, önce küçük burjuva iktidarı, önce burjuva devrimi, önce eşitlik, adalet, özgürlük, önce biz bi mutlu olalım” diyor. Proletaryaya, yoksullara, ezilenlere, mahrumlara bir türlü sıra gelmiyor.

YP’den koltuk ve mevki bekleyenler, mücadelenin mevzilerini tasfiye ediyorlar, Oysa rant peşinde koşacaklarına, bu küçük burjuvalara (Başaran Aksu gibi isimler üzerinden) işçileri peşkeş çekeceklerine, güç olmanın, güç biriktirmenin, mevziler inşa etmenin yollarını arasalardı, bağımsız hatta, tüm siyaset alanını parçalayacak müdahaleler gerçekleştirselerdi, bugün çok daha başka bir şeyi konuşuyor olurduk.

Gezi günlerinde bir toplantıda Gezi’yi tasvir ederken şu gerçek hikâyeyi anlattık: “İlk gün gece yapılan saldırıda Taksim girişinde toplaşan kitle, ara sokaklara dağıldı. Sokaklardan birinin orta yerinde büyükçe bir çukur vardı. Önden gidenler, arkadan gelenler oraya düşmesin diye, hemen çukurun etrafına kenetlenip bir bariyer oluşturdular. Gezi budur.”

Bu söz üzerine Birgün’ün sahibi olan örgütün (ÖDP’nin) temsilcisi, “biz Gezi’yi böyle anlamıyoruz, ona böyle bakmıyoruz” cevabını verdi. Cevabının somut karşılığı, etkisi altında olduğu kurumların sahadan uzak tutulması, sahadaki kitlenin yumuşatılıp, kirden arındırılıp CHP ve sandığa bağlanması, herkesin o çukura düşmesini sağlamak oldu.

Bu küçük burjuva prangalar kırılmadan yol alınamaz.

Eren Balkır
3 Ağustos 2026

Yazının Tamamı

Tek Boyutlu Toplum

Belki de Tek Boyutlu İnsan, Marcuse’nin felsefesinin pratikteki uygulamasına dair en etkileyici ve önemli görüşler sunan eseridir. Ayrıca, birçok Marcuse yanlısı aydının sloganlarını aldığı birincil kaynak muhtemelen bu kitaptır. Çalışma kendinden önce kaleme alınmış olan iki kitabı temel almaktadır. 1964’te yayımlanmış olmasıyla Marcuse’nin kariyerinin nispeten geç bir dönemine aittir. İlk dönem eseri Akıl ve Devrim’e ek olarak, Eros ve Uygarlık (1955) ile Sovyet Marksizmi (1958) ondan önce yayımlanmıştır.

Ancak, bu iki kitaba geri dönmeden ve daha sonraki eserlerine doğru yolculuğa devam etmeden önce, uygulamalı felsefesine yönelik düşünsel-teorik yolculuğumuzun başlangıç noktası olarak Tek Boyutlu İnsan’ı ele alacağım. Kitap, sanayileşmiş ülkelerdeki mevcut toplumsal düzenin kapsamlı bir eleştirisidir. Bu eleştiri, hem sosyalist hem de kapitalist sistemler için eşit derecede geçerlidir. Her iki sistemde de, Marcuse’nin de dediği gibi, bilhassa Sovyetler Birliği’nde ve genel olarak gelişmiş ülkelerde, özelde ABD’de modern teknolojiye dayalı toplumsal örgütlenme, yalnızca üretim güçleri değil, aynı zamanda insanların düşünceleri, duyguları, değerleri ve cinsel içgüdüleri üzerinde de kapsamlı ve baskıcı bir kontrol tesis etmiştir. Bu kontrol mekanizması, bir avuç mülk sahibinin veya sistemin tamamını kontrol edenlerin çıkarlarına hizmet etmektedir. Marcuse, bu kitapta veya Sovyet Marksizmi adlı kitabında, sosyalist ve kapitalist sistemler arasındaki temel farkı bir iki pasaja kabul etse de, hatta bunların karıştırılmaması konusunda uyarıda bulunsa da, gerçekte, teorik analizi ve ulaştığı nihai sonuçlar, bazen çekingen bir üslupla da olsa kapitalizmi tercih etmese bile, iki sistemi neredeyse tümüyle eşitlemektedir. Nitekim, birçok Batılı sosyolog tarafından kullanılan “endüstriyel açıdan gelişmiş ülkeler” terimini kullanması bile, sosyalist ve kapitalist sistemler arasındaki temel politik, toplumsal ve düşünsel farklılıkları gizlemeye yönelik bir girişimdir. Bu, aynı amaca ulaşmak için sıklıkla kullanılan başka bir terimle eş anlamlıdır: “büyük güçler” veya “iki büyük güç”. İkisi arasında ayrım gözetilmez. Önemli nokta şu ki, Marcuse, “endüstriyel açıdan gelişmiş ülkeler” terimini, her iki sistemi bilimsel ve teknolojik gelişme, bürokratik kontrol, baskı ve insan özgürlüğü pahasına salt üretken bir ruhun egemen kılınışı açısından eşitlemek için kullanmaktadır. Marcuse, iki sistem arasındaki farkı resmen kabul etse de takipçileri ve öğrencileri konuyu mantıksal sonucuna ulaştırıyorlar. Misal, 1968 gençlik hareketinin liderlerinden Daniel Cohn-Bendit’in şu ifadesinde bunu görüyoruz: “Sovyetler Birliği’nde sosyalizm yoktur, çünkü üretim ve dağıtım ilişkileri sosyalist üretim ilişkileri değildir, Sovyet devleti bir sınıf devletidir!”

Marcuse’nin yazıları, bilhassa Sovyet Marksizmi adlı kitabı önemli sonuçlara yol açmaktadır.

Burada sadece Marcuse’nin ABD’deki gelişmiş sanayi toplumuna ilişkin analizini takdim edip tartışacağız.

Marcuse’nin bakış açısını anlamak için biraz daha geriye gitmeliyiz.

Kapitalist sistemin ortaya çıkışının temel özelliği rasyonelliktir, yani ekonomik ve toplumsal yaşamı organize etmede aklın kullanılmasıdır. Ancak kapitalizmin ilk aşamalarında bu rasyonellik, özgürlükle bağlantılıydı. Kapitalizm, bireyin rekabetin gereklilikleriyle birlikte özgürleştiği, feodal sisteme karşı burjuva bir devrimdir. Kapitalist sistemin başlangıcında rasyonellik hâkimdir ve özgürlük mevcuttur. “Laissez-faire” özgürlüğü, bireysel serbestiyet, yeni kapitalist toplumsal örgütlenmenin ilk aşamalarında temel bir yasadır. Ancak, kapitalist sistem, bu liberal aşamadan ikinci aşamasına, yani küçülmekte olan tekel aşamasına geçerken, rasyonellik ve özgürlük arasındaki bu ikilik, elbette özgürlük pahasına, giderek ortadan kalkar. Birey, yeni aşamada kapitalist toplumun genel çıkarlarına giderek daha fazla entegre olur. Rasyonellik, yeni ve kapsamlı kontrol biçimleri alır. Devlet tekelci kapitalizmi, devletin ve piyasanın tekelci bir azınlık tarafından kontrolü, bu rasyonelliğin genel olarak ekonomik ve toplumsal örgütlenmedeki egemenliğinin ifadeleridir. Nazilerin ve Faşist devletlerin yükselişi, belki de bu yeni olgunun en uç tezahürüdür. Bu kapsamlı rasyonellikle, üretim, pazarlama veya saf bireysel özgürlük alanında özgürlük giderek azalır. Bu, kapitalist sistemdeki kaçınılmaz krizleri kontrol etme gerekliliğiyle ve rekabette kârı maksimize etme doğal dürtüsüyle tutarlı, mantıklı bir eğilimdir. Ancak, ekonomik kontroldeki bu rasyonellik arttıkça, insanın toplumsal hali akıl dışılığa teslim olur. Yani, mülkiyetin bireysel doğası ile üretimin toplumsal doğası, üretim güçleri ile üretim ilişkileri arasındaki çelişki, yoğunlaşır.

Marx, Engels ve Lenin, bunun artan sömürü ve yoksulluğa, sosyalist devrimin patlak vermesiyle sonuçlanacak bir çelişkiye yol açacağını öngörmüşlerdi. Ancak, egemen rasyonelliğin kontrolünü daha verimli bir şekilde sürdürmesini sağlayacak, mevcut sömürücü toplumsal durumun akıl dışı doğasını daha iyi gizlemesine katkıda bulunacak yeni bilim ve teknoloji devrimi sayesinde bu kehanet gerçekleşmedi.

Bilim ve teknoloji devrimiyle mümkün kılınan üretken bolluk, üretim güçleri ile üretim ilişkileri arasındaki çelişkiyi ortadan kaldırır, hoşnutsuzluğu ve muhalefeti yok eder, devrime giden yolu kapatır.

Marksizmin öngördüğü, mülk sahibi kapitalist sınıf ile ücretli işçi sınıfı arasındaki temel çelişki çözülmüştür. İşçi sınıfı, devrimci bir güç olma özelliğini yitirmiş, üretim ve tüketim sistemine entegrasyonu ve özümsenmesi sonucunda karşı-devrimci bir güç haline gelmiştir. Üretkenlik, kontrolü destekler. Bu nedenle, bilim ve teknoloji, ürettikleri bolluk ve insanların ihtiyaçlarını karşılamaları sayesinde, rejime istikrar sağlayan siyasi araçlar haline gelmiştir. Ancak rejimin karşıladığı ihtiyaçlar, gazete, radyo ve televizyon gibi kitle iletişim araçlarını kullanarak, rejimin kendisi tarafından üretilen, yapay ihtiyaçlardır. Bu araçlar sayesinde, insanlar için ikinci bir doğa yaratmayı, rejimini istikrarlı ve köklü hale getirmeyi ve insanları muhafazakârlaştırmayı başarmıştır. (Bu ihtiyaçlar, devrimin pekişmesini temsil eder.)

Antagonizm, içgüdüsel yapının derinliklerinde yatmaktadır. Bu nedenle, çıplak fiziksel baskı artık gerekli değildir; yerini başka bir tür baskı, insan zihnine ve duygularına nüfuz eden, bilinci, davranışı ve içgüdüleri etkileyen başka bir tür kontrol almıştır.

İnsanlar, kapsamlı, baskıcı bir zorunluluk içinde sahte bir özgürlük uygulamaya başlamış, özgürlüklerinin eksikliğinin, hatta bilinçlerinin bile farkındalığını kaybetmişlerdir. Ya da Lefebvre’in dediği gibi, “yabancılaşma, yabancılaşmanın farkındalığının bulanıklaştığı bir noktaya ulaşır.” Böylece bilim ve teknoloji, insanlığı özgürleştirmenin araçları olmak yerine, özgürleşmenin önündeki engeller haline gelir, insanları araçlara, nesnelere dönüştürür. Devletin ve üretim aygıtının başındaki babalarımız, özgürlüğümüz, bilincimiz, insanlığımız karşılığında bize ekmek ve oyuncaklar sunarlar. Verimlilik ve üretkenlik adına baskı uygulanır, peki ama bu verimlilik ve üretkenlik kimin yararınadır? Maksimum kâr peşinde koşan bir avuç sahibin yararınadır. Fakat bu sömürü, baskıcı demokrasinin, “üretken bolluğun”, tüketim toplumunun ve sahte ihtiyaçların tatmininin ardında dikkatlice ve ustalıkla gizlenmiştir. Tüm sistemin yıkıcı, saldırgan ve müsrif doğası da gizlenmiştir. Askeri operasyonlar, artık hiçbir muhalefetle karşılaşmadan gerçekleştirilmektedir, hatta kurbanlarının onayını bile almaktadır. Benlik, cansız bir özne haline gelmiştir. Kitleler, geçici isyanlara rağmen, özgürlüğe değil, rahatlığa, kaderlerinin trajik farkındalığına değil, eğlenceye yönelmiştir. Yaşamak istemektedirler. Her şeye kolayca erişebilmektedirler.

Sadece iş, yemek ve barınma değil, boş zamanın nasıl geçirildiği, seksin nasıl yaşandığı, hatta kendimizi nasıl ifade ettiğimiz ve düşündüğümüz bile önceden ayarlanmıştır. Her şey neredeyse algılanamaz bir şekilde kolayca erişilebilir hale gelmiştir. Gazete, radyo ve televizyondaki reklâmlar, her şeyin özelliklerini tanımlıyor ve yapım şirketleri çeşitli yollarla ürettikleri ihtiyaçlara erişimi kolaylaştırıyor.

Cinsel aktivite, kısıtlamalarından kurtuluyor, aşkınlığını kaybediyor, sadece ticari bir değer, bir meta ve kısmi, yerel bir uygulama haline geliyor. Gerçekten de, “cinsel yaşamın özgürleşmesi, baskı ve saldırganlığın gücü için içgüdüsel bir temel oluşturuyor.” Dil, yarı büyülü bir ritüel, işlevlerini doğrudan ifade eden hipnotik klişeler kümesi, anlamlarını geliştirme kapasitesini kaybeden pratik, nesne tabanlı ve jestlerle tanımlı bir dil haline geliyor. Sanat, iktidar dünyasına entegre oluyor, sahte ihtiyaçları karşılamak için pazarda bir meta haline geliyor. Bilimin kendisi teknolojiye teslim oluyor, teorik akıl, pratik akla tabi kılınıyor. Böylece insanlar, o iktidar sisteminin baskıcı doğasının farkında olmadan, o iktidar sistemine entegre olup özümseniyorlar.

Eğer işçi ve işveren, aynı televizyon programını izliyorsa, sekreter, işvereninin kızı kadar şık giyiniyorsa, siyahi adam Cadillac sahibi ise ve hepsi aynı gazeteyi okuyorsa, bu tekdüzelik, sınıfların ortadan kalkmasını değil, tam tersini ifade eder.

Egemen sınıflar, kendi egemenliklerinin devamlılığını sağlayan ihtiyaçların ve tatminlerin belirlenmesine ne ölçüde katkıda bulunuyorlar?

Bireyler, gerçek ihtiyaçlarının belirlendiği sürece dâhil değiller, bilâkis, ihtiyaçlar, üretim projesinin taleplerine, medya ve reklâm yoluyla maruz kaldıkları zihinsel şartlandırmaya göre onlara dayatılıyor. Bolluk toplumunda mutluluğa erişilmiştir, ancak bu, kırılgan bir mutluluktur, korku, sefalet ve tiksintinin üzerine yapıştırılmış ince bir tabakadan ibarettir. Bu kırılgan ve sahte mutlulukla insan, özgürlüğünü ve reddetmesi gereken şeyin farkındalığını kaybeder. Toplumsal uyum ve istikrar, toplumdaki temel çelişkilerin çözülmesiyle değil, bu çelişkileri taşıyan bireylerin standartlaştırılması, düzleştirilmesi ve zihinsel şartlandırılması yoluyla emilmesi ve sınırlandırılmasıyla sağlanır. Böylece, insanın eleştiri, protesto, muhalefet ve isyan yeteneğine sahip içsel yaratıcı boyutu küçülür. Bu toplumda insan, teknolojik sistemin rasyonelliği ile toplumsal durumun irrasyonelliği arasındaki çelişkinin farkında olmayan tek boyutlu bir varlık haline gelir. O, egemen akılcılık ile özgürlük eksikliği, olan ile olması gereken arasındaki çelişkinin farkındalığını kaybeder. Düz, boyun eğen, çaresiz bir varlık haline gelir, boyun eğmesi ve çaresizliğiyle yetinir. Bu şeylerin farkında olmayanlar, geçmişte toplumsal değişimin mayası olan, ancak şimdi toplumsal istikrarın mayası haline gelen “halk” olurlar. İşçi sınıfı, bürokratik sendikal örgütlenmesi dâhilinde, aynı toplumsal istikrara, kapitalist sistemin büyük projesine katılmaya başladı. Sendika, artık örneğin roket işçilerini, çalıştıkları projenin düşmanları olduğuna ikna edemez.

Sendikalar, büyük füzelerin üretimi ve daha büyük silah siparişleri için sözleşmeler elde etme amacıyla büyük plana dâhil oluyorlar. Bu nedenle, sendika liderliğinin özüne ihanet ettiğini söylemek bir hatadır. Hayır, bu, tabanının gerçek duygularını yansıtıyor.

Devrimci bilinçten yoksun olsala bile, bu rejime devrimci manada bir tek toplumun kıyısında, teknolojik ve bürokratik süreçlerin dışında yaşayanlar karşı koyabilir. Bunlar dışlanmışlar, hiçbir şeye bağlı olmayanlar, siyahi ve melez insanlar, getto ve gecekondu sakinleridir. Bu grupların muhalefeti rejime dışarıdan saldırabilir. Bu nedenle rejim, onları entegre edip absorbe edemez. Oyunun kurallarını ihlal eden ilkel bir güçtür.

Marcuse, kapitalist ülkelerdeki, özelde ABD’deki gelişmiş sanayi toplumunu bu şekilde tasvir etmektedir. Bu tasvir, büyük ölçüde doğru olsa da, metodolojisinde, bileşenlerinde veya sonuçlarında çeşitli temel kusurlardan muzdariptir. Jean-Pierre Cottin’in de belirttiği gibi, titiz bilimsel analizlerin sonuçlarından ziyade, izlenimler sunarak, kapsamlı genellemelere ve mutlak soyutlamalara dayanmaktadır. Hatta mutlak yargılara aşırı derecede bel bağlaması sebebiyle yanlış bile olabilir. Bu da toplumun kalıcı istikrarını neredeyse doğrulayan bir karamsarlığa yol açmaktadır. Marcuse’ye göre kapitalizm, modern bilimsel ve teknolojik devrimin gölgesindedir, orada insan radikal değişim yaratma konusunda yetersizdir.

Marcuse ve John Kenneth Galbright gibi birçok Amerikalı iktisatçının ve sosyologun iddia ettiği gibi, çağdaş Amerikan toplumu gerçekten bir bolluk toplumu mu? Amerikan kapitalist sisteminde yoksulluk yasası, ortadan kalktı mı? Bu toplumda istikrar ve uyum sağlandı mı, içindeki tüm çelişki ve çatışma unsurları kontrol altına alındı mı?

Gerçekliğin somut bir incelemesi bunu çürütüyor. Üretim kaynaklı bolluk düzeyi gerçekten yükseldi, genel yaşam standardı arttı, Amerikan toplumunda genel ulusal gelir düzeyi yükseldi. Şüphesiz ki, tüm bunların kaynaklarından biri de Amerika’nın sömürgelerini ve yarı sömürgelerini sürekli olarak sömürmesidir. Asya ve Afrika’daki birçok ülkenin özgürleşmesine ve siyasi bağımsızlıklarını kazanmasına rağmen, özellikle Çin, Kuzey Kore, Kuzey Vietnam ve Küba gibi sosyalizm yolunu seçen ve başaran birkaç ülke hariç, ekonomik olarak Amerikan tekelinin kontrolü altında kalmaya devam ediyorlar. Asya ve Afrika’nın geri kalanında ise, özellikle eşitsiz ticaret ve bu ülkelerdeki ham madde fiyatları ile kapitalist ülkelerdeki mamul malların fiyatları arasındaki büyük farklar nedeniyle, sömürü devam etmektedir.

Ancak bu, gerçekte, genel olarak kapitalist ülkelerde, bilhassa Amerika’da bol üretimin ve artan zenginliğin birincil kaynağı değildir. Birincil kaynak, bu sanayileşmiş kapitalist toplumlardaki sömürünün yeni doğasıdır; bu da yeni bir faktörün, yani bilim ve teknolojideki modern devrimin bir sonucudur. Bu devrim sayesinde, üretim oranı artmıştır, ancak üretim için gereken emek süresinin azalması, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana üretim oranında yaklaşık yüzde 40’lık bir artışa yol açarken, emek süresi yüzde 10’dan fazla azalmadı. Bu fark, sömürü oranında bir artış ve yoksullukta bir yükseliş anlamına geliyor. Bu verimlilik artışına rağmen, fiyatlar düşmedi, bilâkis, özellikle tüketim mallarının fiyatları 1948’deki seviyelerinden yüzde 25 daha yüksek bir seviyeye ulaştı ve yükselmeye devam ediyor. Bu, Amerikan kapitalistinin şu anda 15 yıl öncesine göre yüzde 20 ila 30 daha fazla üretim fazlasına sahip olduğu anlamına geliyor. Şüphesiz ki, verimlilikteki bu hızlı artış, Amerikan kapitalizmine zengin kaynaklar sağlıyor ve esasen işçi sınıfını rüşvetle kandırıyor. Ancak bu rüşvet nominaldir ve özellikle genel ekonomik durumun işsizlikte artışa yol açtığı göz önüne alındığında, artan yaşam maliyetine karşılık gelmiyor. Aslında, mutlak yoksullaşmanın artışından bu kadar açıkça bahsetmek ve bunu, Marcuse ve diğer Batılı iktisatçılar ve sosyologların yaptığı gibi, Marksizmin kapitalist sistem altında yoksulluğun artacağını öngörmesinin yanlışlığının kanıtı olarak almak bir hatadır. Marcuse şöyle diyor:

“Gelişmiş sanayi ülkelerinde işçi sınıfının yükselen standardı, kapitalizmin yakın zamanda yaşanacak son krizi ve proletaryanın yoksullaşması hakkındaki Marksist anlayışı şiddetle çürütüyor gibi görünüyor.”

Bu görüş, 1891’de Alman Sosyal Demokrat Partisi programının analizinde zaten eleştirilmiş ve çürütülmüştü. Programın ilkelerinden biri, “proletaryanın yoksulluğu sürekli olarak artacaktır” şeklindeydi; Engels, bu görüşün mutlak biçimde hatalı olduğunu, çünkü işçilerin örgütlenmesinin ve artan direnişlerinin yoksulluğun artışına bir engel teşkil edeceği fikrini sunduğunu savundu. Marx da bu noktayı ele aldı.

Ücretler, işçi sınıfının göreceli yoksulluğunun üzerine çıktığında, bu durum, onların toplam ulusal gelirdeki paylarının doğal olarak azaldığını ortaya koyar. Bu durum en sık, göreceli ücretler düşerken reel ücretlerin nominal ücretlerle ve emeğin artan parasal değeriyle birlikte yükselmesiyle ortaya çıkar.

Dahası, Marx, kapitalist sistemde yoksulluğun artması yasasından bahsederken, "bu yasa, diğer tüm yasalar gibi, çok sayıda koşulun sonucu olarak etkinliğini değiştirir” der.

Eğer Ingache, işçilerin örgütlenmesine ve artan direnişlerine odaklanarak bu koşullara işaret ettiyse, bilim ve teknolojideki modern devrim, bu yasayı ortadan kaldırmadan etkinliğini değiştiren bir başka yeni faktördür.

Bu nedenle, özellikle Amerikan işçi sınıfının daha zengin hale geldiğini inkar etmiyoruz; hatta birçok kesimi, gelişmekte olan ülkelerdeki işçi sınıfıyla karşılaştırıldığında, nispeten bir aristokrasiyi bile teşkil ediyor olabilir. Şüphesiz ki bu, Amerikan işçi sınıfının siyasi duruşuna da yansıyor. Amerika’da reformist bir işçi partisi bile yok ve Komünist Parti orada kitlesel olmayan bir parti. Milyonlarca işçi, milyonlarca insanın çektiği korkunç işsizliğe rağmen, hâlâ burjuva partilerine oy veriyor. Lenin, en eski Batı ülkelerinin bazılarında kapitalizmin zaferini nasıl sömürdüğüne sık sık dikkat çekmiştir. Bu ülkede devrimci hareket zayıf düşürülüyor, bir süreliğine sınıfsal barışa benzer bir durumu yaratıyor, ezen sınıf, ezilen sınıflara tavizler veriyor.

Bilim ve teknolojideki devrim, verimlilik ve reel ücretlerdeki artış yanında, kitle iletişim araçları ve onun muazzam ideolojik etkisiyle birlikte, bu durumu şekillendiren objektif bir faktördür.

Ancak, tüm bunlara rağmen, somut kanıtlar, bu yeni faktörler ve koşullar nedeniyle kapsamı biraz değişmiş olsa bile, ABD’de yoksulluğun arttığını ortaya koymaktadır. Başkan Kennedy, 30 milyondan fazla Amerikalının yoksulluk içinde yaşadığını kabul etmiştir. Michael Harrington, The Other America: Poverty in the United States [“Öteki Amerika: ABD’de Yoksulluk” -1962] adlı kitabında, kırsaldaki ailelerin yüzde 50’sinin yoksulluk içinde yaşadığını, yetersiz beslenmeden muzdarip olduğunu ortaya koymaktadır. İktisatçı Leon Keysering, 1964 yılında, mevcut ulusal gelir dağıtım sisteminin fırsat eksikliğinin veya yoksul insan sayısının önemli ölçüde azaltılmasını mümkün kılmadığına inandığını dile getirmiştir. Amerika’nın ulusal gelirinin yüzde 90’ı silahlanma projeleri ve tekelcilerin zengin kesimleri tarafından tüketilmektedir.

Bu durum, işsizliğin önemli ölçüde arttığı bir dönemde gerçekleşmektedir. 1970 yılında istihdam edilen işçi sayısı 4.087.000’e yükseldi. Ardından, 1971 yılının ilk çeyreğinde 5.200.000’e çıktı. Aynı yılın son çeyreğinde ise 5.400.000’e ulaştı. Bu, şüphesiz Amerikan ekonomisini etkileyen genel krizin bir yansımasıydı. Ekonominin durumu, 1969’da 7 milyar dolarlık bir açık verecek kadar kötüleşmişti. Belki de en son dolar krizi, bunun en büyük kanıtıdır. Bu, 1968’den beri ABD dolarını vuran üçüncü krizdir, ancak önceki ikisinden çok daha derindir. Bu, doların ve en genel manada Amerikan ekonomisinin yüzleşeceği son kriz olmayacaktır. Gerçekte bu, sadece iç ekonomik bir kriz değil, aynı zamanda Amerikan ekonomik yapısının ve küresel kapitalist ekonomiyle olan ilişkisinin tam kalbine darbe indiren küresel bir ekonomik ve politik krizdir.

Bu durum, Amerikan ekonomisi ile Avrupa ve Japon kapitalist ekonomileri arasındaki keskin bir çelişkiyi yansıtmaktadır. Bu kriz, öncelikle Amerika’nın dünyanın birçok yerindeki saldırgan askeri politikalarının yanı sıra tüm kapitalist dünya üzerindeki ekonomik egemenlik politikasından kaynaklanmaktadır. Bu politika, bir yandan küresel sosyalist ekonominin sürekli artan gücüyle, diğer yandan da dünya halklarının Amerika’nın saldırgan ve sömürücü planlarına karşı direnişiyle karşılanmaktadır. Bu kriz, yalnızca Amerika ile diğer kapitalist ülkeler arasındaki çelişkileri derinleştirmekle ve Amerikan ekonomisinin küresel konumunu zayıflatmakla kalmaz, aynı zamanda Amerikan halkının pahasına iç ekonomik durumu da kötüleştirir. Burada detaylı bir çalışma yapmayacağız, ancak Amerikan toplumunun, Marcuse ve diğer kapitalist iktisatçıların ve sosyologların iddia ettikleri gibi, bir bolluk toplumu olmadığını belirtmek yeterlidir. Aksine, ABD, artan verimlilik oranlarına rağmen, yoksulluk, işsizlik ve krizler toplumudur. Yüksek verimlilik oranları, hatta aşırı yüksek ücretleri, giderek artan sömürücü doğasıyla el ele gitmektedir. Bu toplumda fiziksel emeğin sömürülmesi artık tek sömürü biçimi değil. Bilimsel ve teknolojik devrimin sonucu olarak yeni bir sömürü biçimi daha eklendi: Zihin emeğinin sömürülmesi. Zihinsel ve düşünsel kapasitelerin sömürüsü, muazzam kârların yeni, neredeyse hiç fark edilmeyen bir kaynağıdır. Maddi ihtiyaçlar nispeten karşılanırken, ahlaki enerjilerde giderek artan bir tükenme ve yoksullaşma yaşanmaktadır. Çok sayıda aydın, yavaş yavaş düşün işçisine dönüşmekte, yaşam standartları beden işçilerinin yaşam standardına yaklaşmaktadır. Yeni maddi ve ahlaki ihtiyaçlar ortaya çıkmakta, sistem bu ihtiyaçları karşılayamamaktadır.

Yönetici, bu ihtiyaçları karşılama ve tatmin etme konusunda yetersizdir. Liderler bol vaat vermektedir ama bu vaatleri yerine getirme konusunda alabildiğine acizdir!

Bu nedenle, bolluk toplumu değil, maddi ve manevi yoksulluk toplumu, işsizlik ve krizler toplumu, artan ve yoğunlaşan bir sömürü ve saldırganlık toplumu söz konusudur. Peki bu toplum, Marcuse’nin iddia ettiği gibi, muhalefet güçlerini içine çekmeyi başarıyor mu? Keskin sınıf mücadelesini gizlemeyi, kontrol altına almayı ve özümsemeyi, bu mücadelenin öncüsü olan işçi sınıfını sömürücü ve baskıcı sistemine entegre etmeyi başarıyor mu?

Somut gerçekler bu iddiayı da çürütüyor. MacIntyre gibi biz, Marcuse’nin sunduğu tablo doğru olsaydı, Marcuse’nin bu toplum hakkında yazdıklarını asla yazamayacağını, kitaplarına asla okur bulamayacağını söyleyip Marcuse’ye cevap vermiyoruz. Biz, ona Marcuse’nin kitabında öngörmediği, Amerika’da ve neredeyse tüm kapitalist dünyada patlak vermelerinden sadece dört yıl önce yayımlanan öğrenci ve gençlik hareketlerine işaret ederek cevap vermiyoruz.

Gerçek şu ki, genel olarak kapitalist toplum, özelde Amerikan toplumu, yoğun toplumsal çatışmalarla maluldür. Marcuse’nin tasvir ettiği gibi, bu toplum, istikrarlı, bütünleşik bir varlık değildir. Marcuse’nin kitabının yayımlandığı 1964 yılından bu yana, genel olarak kapitalist dünyadaki, özellikle sanayileşmiş kapitalist ülkelerdeki grev hareketine ilişkin şu istatistikleri vermek yeterlidir.

Sadece Amerika’da 1970 yılında 3,03 milyondan fazla işçinin katıldığı 5.600 grev yaşandı.

Gerçekten de, Marcuse’nin dediği gibi, bu grevler, özellikle Amerikan işçi sınıfının gerçekleştirdiği grevler, tümüyle ekonomik grevlerdir, siyasi grevler değildir. Bu doğru, ancak bu ekonomik grevler ne anlama geliyor? İstikrarı, entegrasyonu ve asimilasyonu mu ispatlıyorlar? Memnuniyete ulaşan ve ihtiyaçları karşılayan müreffeh bir toplumun delilleri mi? Bu durum, ekonomik niteliğine rağmen, henüz bu sisteme karşı siyasi bir eyleme dönüşmemiş olsa bile, Amerikan kapitalist sistemi altında yaşam standartlarındaki sürekli düşüşe karşı kitlesel toplumsal mücadelenin bir tezahürü olan kolektif istikrarsızlığı ortaya koyuyor. Marcuse’nin kendisi de, belirsiz ifadelerle ve geçiştiren bir yaklaşım dâhilinde de olsa, Amerikan işçi sınıfı içinde çalışma koşullarına, asalak emeğe karşı bir muhalefet olduğunu kabul ediyor.

Fabrikadaki giderek kötüleşen sisteme karşı zorlu mücadele... vb. Ancak bu muhalefet, işçi sınıfı mücadelesinin deneyimi her zaman acil çıkarlardan genel çıkarlara, ekonomik hedeflerden siyasi hedeflere doğru büyüyen bir mücadele olmasına rağmen, siyasi hareketin maddi faaliyetinden izole edilmiştir.

Amerikan işçi sınıfının siyasi hareketten tamamen izole olduğunu söyleyemeyiz. Kitlesel bir hareket olarak şüphesiz izoledir, ancak içinde hareket eden ve büyüyen, nispeten küçük de olsa, kitle tabanı ve faaliyetlerden söz edilebilmektedir. Bunlar, genel büyüme ve ekonomik ve toplumsal durumun kötüleşmesi ve politik mücadelenin yoğunlaşmasıyla birlikte büyür. Dahası, Avrupa’nın gelişmiş sanayi kapitalist ülkelerindeki işçi sınıfının durumu tamamen farklıdır. Özellikle İtalya ve Fransa’da, Marcuse’nin iddia ettiğinin aksine, siyasi öncülerinin, komünist partilerin gücü sayesinde kitlelerimizle birlikte siyasi mücadeleye katılıyorlar. Buna, gelişmiş sanayi kapitalist toplumda, bilhassa Amerikan toplumunda istikrarsızlığın sayısız diğer tezahürlerini de eklemek isterim. Genel olarak öğrenci, gençlik ve aydın hareketlerini, siyahilerin mücadelelerini, Amerikan Komünist Partisi’nin faaliyetlerini, barış hareketini ve çeşitli diğer demokratik ve solcu hareketleri ve örgütleri hatırlamamız yeterlidir. Vietnam Savaşı’na karşı yapılan muhteşem yürüyüşleri, hatta nüfusun çeşitli kesimlerini kapsayan bu savaşa karşı yaygın muhalefet hareketini hatırlamamız yeterlidir!

Ancak, bu dışsal olayların yanı sıra, bilim ve teknolojideki modern devrime dayanan sistem kendi iç yapısına sahiptir.

Bu, devrimin, teknisyenlere, uzmanlara ve vasıflı işçilere olan bağımlılığının sürekli artmasıyla birlikte, kaçınılmaz olarak fiziksel ve zihinsel sömürüye, bilimsel ve teknolojik başarıların yok edilmesine, israfına ve bunların kötüye kullanılmasına dayalı mevcut toplumsal sisteme karşı daha büyük bir muhalefete yol açacağı gerçeğini ortaya koymaktadır. Bu muhalefet, bilimsel planlama ve karar alma süreçlerine demokratik katılım mücadelesi yönünde büyüyecek, böylece egemen bürokratik azınlık, onların sömürücü çıkarları ve saldırgan planları ile arasındaki çelişkileri derinleştirecektir.

Bu, mevcut gerilimleri daha da artıracaktır. Dolayısıyla, bilimsel ve teknolojik devrimin, Marcuse’nin iddia ettiği gibi, muhalefeti absorbe etmediğini veya sınıf çatışmasını içermediğini, aksine, onu şiddetlendirdiğini ve yoğunlaştırdığını görüyoruz. Devrimci toplumsal çelişkinin patlaması için gerekli öznel ve nesnel gereksinimlerin olgunlaşmasını hızlandıran yeni koşullar yaratmaktadır.

Ancak, kendimizi yalnızca Amerikan kapitalist sistemi içindeki çelişkileri düşünmekle sınırlamak, bu sistemin kendi içindeki çelişkilerin sınırlarını tanımlamak için yeterli değildir. Daha önce de belirttiğim gibi, bu sistem, küresel sosyalist sistem, küresel kapitalist sistem ve Üçüncü Dünya olarak adlandırılan gelişmekte olan ülkeler olmak üzere üç bölüme ayrılmış yeni bir küresel düzenle iç içe geçmiştir. Daha önce, küresel kapitalist sistemin kendi içindeki, onu oluşturan ülkeler arasındaki artan çelişkilere dikkat çekmiştik. Amerika artık İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bu sistemin başında yer aldığı konumu işgal etmiyor. Amerika, artık eskiden olduğu gibi diğer kapitalist ülkeler üzerinde duran ve son sözü söyleyen güç değil. Bugün, özellikle Fransa ve Batı Almanya olmak üzere, Avrupalı kapitalist devletlerin Amerika’ya karşı isyanının tezahürlerini ve Japonya ile Amerika arasındaki artan çelişkileri açıkça görüyoruz. Bu çelişkiler, Amerika’nın kendi içinde giderek artan çelişkilerle ilgisiz değildir; bilâkis, onları daha da ağırlaştırmaktadırlar. Daha önce, küresel dolar krizinin durumu kötüleştirmedeki etkisine dikkat çekmiştik.

Amerika’nın Kendi Toplumsal Hali

Sovyetler Birliği’nin öncülüğünde küresel sosyalist sistemin yükselişi ve istikrarlı ekonomik, politik, sosyal, bilimsel ve teknolojik büyümesi, gerçekte Amerikan kapitalist sisteminin gidişatındaki ve kaderindeki en derin çelişkiyi oluşturmaktadır.

Bu sosyalist sistemin yükselişi ve sürekli büyümesi, küresel kapitalist sistemin bütünlüğünü ve istikrarını zayıflatmada belirleyici bir faktördür. Bu küresel sosyalist sistem sayesinde, artık tüm dünyayı kapsayan tek bir küresel kapitalist pazar yok; bunun yerine, birden fazla küresel pazar var. Dünyanın ekonomik haritası, kapitalist sistemin zararına olacak şekilde değişti. Sovyetler Birliği ve genel olarak sosyalist ülkeler tarafından izlenen barışçıl bir arada yaşama politikası, bu konudaki Sovyet-Çin anlaşmazlıklarına bakılmaksızın, kapitalist sistemin birliğini parçalamada, sistemler arasındaki çelişkileri yoğunlaştırmada ve Amerika’nın küresel pazardaki ezici hakimiyetini kaybetmesinde derin bir etkiye sahip oldu; bu da şüphesiz, Amerika’nın kendi toplumsal halinin kötüleşmesine katkıda bulundu.

Bunun yanı sıra, bağımsızlıklarını kazanmış, gelişmekte olan ülkeler ve bağımsızlıkları için mücadele eden sömürgeleştirilmiş ve yarı sömürgeleştirilmiş ülkeler de bulunmaktadır. Genel olarak sosyalist ülkelerin ve özellikle Sovyetler Birliği’nin sağladığı siyasi ve askeri yardım ve destek sayesinde, küresel emperyalist bağımsızlığın, özellikle de Amerikan bağımsızlığının kapsamı daralmaktadır.

Gerçekten de, politik bağımsızlıklarını kazanmış ancak açık veya gizli ekonomik sömürüden hâlâ muzdarip olan bu ülkelerin çoğu, politik bağımsızlıklarını ekonomik bağımsızlığa bağlamanın gerekliliğini nesnel deneyimleriyle bilince çıkartmaktadır. Bu da hızlandırılmış kalkınma ve sosyalizm yolunu seçmeden ulaşılamayacak bir hedeftir.

Dünya genelinde ulusal kurtuluş hareketleri, toplumsal dönüşümlerle iç içe geçmiş olup, genel olarak emperyalizmle, özellikle de Amerikan emperyalizmiyle doğrudan karşı karşıya gelmektedir.

Bu olgu, Amerika’nın kendi toplumsal haline de yansımakta, çelişkilerini ve çatışmalarını daha da şiddetlendirmektedir. Küresel çatışma, Amerikan sisteminin kapılarını sadece çalmakla kalmıyor, onları kırıp geçmek suretiyle, bu iç çelişkileri ve çatışmaları yoğunlaştırıyor. Vietnam Savaşı, artık sadece Amerika’nın Uzak Doğu’nun uzak köşelerinde yürüttüğü bir savaş olmaktan çıkıp, Amerika’nın kendi içinde neredeyse bir iç savaşa, Amerikan sisteminin yapısı içinde politik, ekonomik ve toplumsal bir krize dönüşmüştür.

Ben, Marcuse’nin sunduğu Amerikan kapitalist sistemine dair son derece kasvetli ve karamsar görüşün aksine, pembe, iyimser bir tablo sunmak niyetinde değilim. Bu sistem, kapsamlı krizine rağmen, varlığını, saldırganlığını ve sömürüsünü sürdürmek için halen daha birçok araca sahip. Ben daha çok Marcuse’nin sunduğu tablonun tehlikesini vurgulamak niyetindeyim. Ya da en azından istikrarı, kapsamlılığı, katılığı ve mutlakiyetçiliğinden daha zayıf olduğunu, çünkü bunlar çatışma, çelişki ve değişim olasılığını neredeyse tamamen gizlediğini belirtmek istiyorum.

Marcuse’nin çağdaş Amerikan toplumu hakkında sunduğu tablo, değerlendirmeleri farklı olsa da, aynı sonuca varıyor: istikrar, kapsamlılık, katılık, mutlakiyetçilik ve devrimci değişimin nesnel faktörlerini görememe. Oysa bizzat Marcuse, Tek Boyutlu İnsan adlı kitabında devrimci değişimin faktörlerini ya da en azından devrimci değişimin öncüllerini, bu marjinal ve asalak gruplarla özdeşleştirmemiş miydi? Gerçek şu ki Marcuse, kendini bu gruplarla sınırlayarak ve Amerikan kapitalist sisteminin iç ve dış durumundaki çelişki ve çatışma güçlerini görmeyerek, devrimci değişimin gerçek yolunu gizlemiş, hatta onu çarpıtmaya ve yok etmeye çalışmıştır.

Marcuse’nin sistemin çirkinliğinin büyük ölçüde doğru bir resmini sunduğuna hiç şüphe yok.

Marcuse, Amerikan kapitalist sisteminde, çağımız boyunca toplumumuzun içinde ve dışında işleyen yasaların gerçek doğasını kavrayamadığından, devrim için harekete geçme gücümüzü elimizden alıyor.

Sadece bu da değil. Marcuse, Sovyetler Birliği’ndeki sosyalist sistemi, zulüm, hatta sömürü açısından, Amerika’daki kapitalist sistemle eşdeğer tuttu. Bu, sadece mutlakçı bir yaklaşım mı, nesnel objektif bilimsel bakış açısı eksikliğinden kaynaklanan analizdeki hassasiyetsizlik mi, yoksa kasıtlı bir kötülük eylemi mi?

Bir sonraki bölüm bu soruya cevap sunmaya çalışacak.

Mahmud Emin Âlim

[Kaynak: ماركيوز أو فلسفة الطريق المسدود, Darü’l-Edeb Yayınları, Eylül 1972, Beyrut, s. 61-80.]

KitaPDF

Yazının Tamamı

Sebte Krizi ve Emperyalizm

Sebte (Ceuta) ne işe yarar?

İşe yarayacağı hususlardan biri şu: en vatanseverlerin bile Cebelitarık Boğazı’nın İspanyol karasularının bir koridoru olduğunu keşfetmelerine yardımcı olacak.

Bu sayede bu vatanseverlerin yüksek sesle dillendirdikleri “İspanya, İspanya” ve “ulusun önceliği” sloganlarının yerini, “egemenlik” ve “bağımsızlık" sloganları alacak mı, hep birlikte görebiliriz.

Bu sayede, vatanseverlerin, Cebelitarık Boğazı’nda İspanya’ya sulardan geçen gemilerin geçişinin düzene sokulması, Türkiye’nin İstanbul Boğazı’nda veya Avustralya’nın Torres Boğazı’nda yaptığı gibi, gemilerden geçiş ücreti alınması gerektiğini söylemeye cesaret edip etmeyeceklerini göreceğiz.

Elbette bu korkak vatanseverler, İspanya’nın BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf olduğu için bunun yapılamayacağını söyleyecek, bu sayede “egemenlik” kelimesini pratiğe dökme karşısında duydukları korkuyu gizlemeye çalışacaklar.

Birkaç dakika sonra, bu korkak vatanseverler, her zaman ilgilendikleri konulara dönecek, insan hakları, çalışma hayatındaki düzenlemeler, yaşam koşulları, duyarcılığın tesis ettiği diktatörlük gibi konularda uluslararası sözleşmelerden veya anlaşmalardan çekilmemiz gerektiğini söyleyecekler, İspanyol devletinin jeopolitik bağımlılığını sorgulamayan her şeye dair yaygara koparacaklar.

“Egemenlik” ve “bağımsızlık” kelimelerinin bir bedeli varken, korkaklığı ve yabancı güçlere boyun eğmeyi küçük bayrakları altında ve o boş “İspanya İspanya!” çığlıklarıyla gizlemenin bir bedeli yok.

ABD, Fas ve İsrail’in bu hamlesinin, Faslı gençlerin rejim tarafından (Milili’ye (Melilla) değil de) Sebte’ye yönlendirilmesiyle ilgili tartışmanın ötesine geçen daha derin sonuçları olduğuna inanıyorum.

Bence İspanya’nın kendi içinde, gezegenin en kritik boğazlarından biri olan Cebelitarık Boğazı’nın, bir kıyıdan diğerine İspanyol karasuları olması sebebiyle sahip olduğu jeopolitik önem, tam olarak idrak edilemiyor.

Bugünkü İspanya, egemenliğini ABD’ye, AB’ye ve emperyalizme tabi uluslararası çerçevelere tümüyle teslim etmeyi kabul etti. İspanyol halkı bu sürece jeopolitik anlamda uyum gösteriyor. Ancak bu durum üç nesil sonra böyle olmayabilir.

ABD, on yıllar sonrasını düşünüyor. BM Deniz Hukuku Sözleşmesi gibi anlaşmaların artık geçerli olmayacağı veya İspanya’nın artık kendisine bağlı bir vasal olarak hareket etmeyeceği bir dünya tahayyül ediyor. Bu bugün tahayyül edilmesi garip olsa da önemli bir ihtimal.

Bu ihtimal, bilhassa İran’ın onlarca yıl aklına bile getirmediği, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerini düzene sokmak için attığı adımlardan sonra daha da güçlendi. İran’ın egemenliğini esas alan bu pratiği, diğer ülkeler için örnek teşkil edecektir.

Muhtemelen gelecekte ABD, Cebelitarık Boğazı’nın tek bir ülkeye, İspanya’ya bağlı olmamasını, bu deniz yolunun biri İspanyol diğeri Fas olmak üzere iki bölgesel koridora bağlanmasını sağlamayı amaçlıyor.

İsrail’in hesaplamalarına göre, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı’ndaki güvensizlik göz önüne alındığında, Cebelitarık Boğazı’nın gelecekte kendisine müttefik olan Fas tarafından yönetilmesi, çok önemli bir hedef.

ABD’nin Fas’a yaptığı yatırım, Afrika’ya ve kaynaklarına yönelik bir yatırımdır. Bu yatırım, NATO ve AB’nin vasal devleti haline gelen İspanya’ya yaptığı yatırımdan çok daha yoğun olacaktır.

Sebte operasyonu, bilhassa Sebte ve Milili üzerindeki İspanyol egemenliğinin ABD içinde sorgulanması, bu projenin ilk aşamalarıdır: Sebte’nin statüsünde zorla yapılacak bir değişiklikle, Cebelitarık Boğazı’nda sular, artık sadece İspanya’ya ait olmayacak ve neticede bir Fas koridoru kurulacak.

Bence ABD’nin planı da bu yönde.

Daniel Lobato
1 Ağustos 2026
Kaynak

Yazının Tamamı

Nikos Zaşaryadis

Nikos Zaşaryadis, 1931’den 1956’ya kadar Yunanistan Komünist Partisi (YKP) genel sekreteriydi. 1935’te Stalin ve Komintern'in emriyle YKP genel sekreterliğine atandı. Ertesi yıl sağcı Metaksas diktatörlüğünce tutuklandı. Hapiste olan Zaşaryadis, 28 Ekim 1940’ta İtalya’nın Yunanistan’ı işgalinin ardından kurulan birleşik anti-faşist cepheyi politik açıdan etkileyen önemli isimlerdendi. Faşist saldırı karşısında birlik ve direnişi teşvik etme çabalarına rağmen, Zaşaryadis hapiste tutulmaya devam etti. Naziler, 1941’de Yunanistan’ı işgal edip ele geçirdiğinde, Zaşaryadis, Mayıs 1945’te ABD ordusunca kurtarılan aldığı Dachau kampına nakledildi.

Markos Vafiadis ile birlikte Zaşaryadis, 1946-1949 arası dönemde yaşanan Yunan İç Savaşı sırasında YKP liderliğine hareket eden Yunanistan Demokratik Ordusu’nun (YDO) oluşumunda ve faaliyetlerinde önemli bir isimdi. 1949’da askeri çabaların çökmesinin ardından Zaşaryadis ve YDO’nun diğer liderleri Özbekistan sovyetinin başkenti Taşkent’e gitti. 1953’te Joseph Stalin’in ölümüne dek YKP’nin “harici” bürosunun genel sekreteri olarak destek almaya devam etti.

Zaşaryadis, 1955’te YKP’nin Taşkent şubesiyle tartışma yaşadı, bazı iç çekişmelerin ardından, görünüşte Nikita Hruşçev’in desteği ve onayıyla, Mayıs 1956’da görevinden alındı. Zaşaryadis, ertesi yıl YKP’den ihraç edildi. Bazı kaynaklar, Zaşaryadis’in sürgünden sonraki yıllarda Ural bölgesinde yaşadığını, Su ve Orman Dairesi’nde memur olarak görev yaptığını belirtiyor. Çoğu kaynak ise hayatının geri kalanını Sibirya’da, önce Yakutistan’da, ardından Surgut’ta sürgünde geçirdiğini, resmi KGB kayıtlarına göre 1973’te intihar ettiğini öne sürüyor. Cesedi, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından 1991’de Yunanistan’a iade edildi.

* * *

YKP Genel Sekreteri’nden

Yunanistan Halkına Açık Mektup

 

Mussolini’nin faşizmi hançerini, Yunanistan'ı köleleştirmek ve esaret altına almak amacıyla, Yunan halkının sırtına acımasızca ve pervasızca sapladı. Bugün, biz Yunanlılar, özgürlük, onur ve ulusal bağımsızlığımız için savaşıyoruz. Mücadele, çok zor ve çetin olacak. Ama yaşamak isteyen bir millet, tehlikelere ve fedakârlıklara meydan okuyarak savaşmalıdır. Yunan halkı, bugün Mussolini’nin faşizmine karşı ulusal kurtuluş savaşı veriyor. Ana cephenin yanında, her kaya, her koru, her köy, kulübe, her şehir, her bir ev, ulusal kurtuluş mücadelesinin kalesi olmalıdır. Faşizmin her ajanı acımasızca yok edilmelidir. Metaksas hükümetinin yönettiği bu savaşta, hepimiz çekinmeden tüm gücümüzü vermeliyiz. İşçi sınıfı, tüm emperyalist bağımlılıktan kurtulmak, gerçek bir halk kültürüne sahip, emeğin ve hürriyetin üzerine kurulu yeni Yunanistan’ı inşa etmek suretiyle o güzel ödüle kavuşacak, mücadelemiz bu haliyle zirvesine ulaşacaktır. Herkes mücadeleye, herkes kendi mevziine geçsin, elde edeceğimiz zafer, Yunanistan’ın ve halkın zaferi olacaktır. Bugün tüm dünyanın işçileri bizim yanımızdadır.

Nikos Zaşaryadis
YKP Merkez Komitesi Genel Sekreteri
Atina
31 Ekim 1940
Kaynak

* * *

Ulusal Kurtuluş Cephesi İkinci Kongresi’nde Yapılan Konuşma

 

Ulusal Kurtuluş Cephesi’nin ikinci kongresi çok zor ve tarihsel süreçte belirleyici olacak bir momentte toplandı. Dün gece konuşan Glüchsburg, 1949 yılının başındaki durumun her zamankinden daha kritik olduğunu söyledi. Bu değerlendirme, halkımızın demokratik hareketinin sahip olduğu imkânların da bir göstergesidir. Bu nedenle, kongrenizde alınacak kararlar, halkınızın mücadeleye daha da büyük bir katkısını ifade etmeli ki, birlikte bu yıl içinde zafere doğru belirleyici bir adım atabilelim.

Bu bakış açısıyla kongre, şu şekilde değerlendirilmelidir:

1. Halkın askeri katkılarını artırma kararlılığını yansıtması gereken bir askeri kongre düzenlenmeli. Bu nedenle, Makedon halkının tüm güçlerini, tüm mevcut kaynaklarını zafer yolunda istikrarlı bir şekilde seferber etmelisiniz.

2. Kongreniz, Makedon halkının birliğini sağlamaya yönelik bir kongredir. Biz biliyoruz ki örgütümüz, geçmiş yıllarda Makedon halkının askeri çabalarına da yansıyan bir kriz yaşadı.

Bugün, Ulusal Kurtuluş Cephesi, kendi örgütsel yapısını ideolojik açıdan arındırılmış, daha sağlam bir birlik için temeller atmıştır. Halkınız geleceğe güvenle bakmaktadır; zaferin neticesinde özgürleşme hedeflerine ulaşacaklarını ve gelecek yaşamlarının seyrini bağımsız olarak belirleyeceklerini bilmektedirler. Her bir temelde, kardeş halkın birliği bozulmadan kalacaktır.

3. Dahası, kongreniz, Yunan ve Makedon halkları arasında tam bir birlik kongresidir. Bu soru doğru bir temele oturtulduğundan ve iki halk ortak hedefler için çabaladığından, yanlış algılar ortadan kaldırılmıştır. Bu nedenle, Yunanistan Komünist Partisi Merkez Komitesi’nin Beşinci Genel Kurul Toplantısı’ndan sonra kongreniz, temel sorunlardan birini ideolojik ve politik olarak açıklığa kavuşturacak ve birliği güçlendirecektir. Bu birlik, zafer için vazgeçilmez bir ön koşuldur; çünkü birbirimizden ayrı savaşsaydık, monarşist faşizmi yenemezdik. Bu birlik korunmalıdır çünkü o, zaferin temelidir, düşmanımızın saldırdığı ana hedeftir. Zaferimizi bu birlik güvence altına alacaktır. Ancak, zafere giden yolun zor olduğunu ve sadece monarşist faşizmle değil, aynı zamanda Amerikalılar ve İngilizler tarafından somutlaştırılan, silah tedariki, hava kuvvetleri ve ülkemizde İngiliz kuvvetlerinin konuşlandırılmasıyla çok yönlü destek sağlayan birleşik uluslararası emperyalist gericilikle de karşı karşıya olduğumuzu bilmeliyiz. Ayrıca, ülkemize Amerikan kuvvetlerinin gönderilmesi için hazırlıklar yapılmaktadır. Ancak tüm bunlara rağmen, birliğimiz ve topyekûn mücadelemizle onların planlarını bozabiliriz.

Hareketimizin karşı karşıya olduğu güçlüklerin ne kadar büyük olduğunu hepimiz biliyorduk, bunları dikkatle gözlemlemeliyiz, çünkü onların üstesinden ancak bu şekilde gelebiliriz. Gayet büyük olan bu güçlükler, iki halkın ortaklaşa yüzleştiği güçlüklerdir.

(Burada konuşmacı haince eylemlerden bahsettikten sonra şöyle devam etti:)

Makedon halkı, özellikle Viç bölgesinde, mücadele için sahip oldukları her şeyi verdi ve gerçekten de yenilgiye uğradı. Çocuklarını, kızlarını ve sahip oldukları her şeyi verdiler. Bu insanüstü fedakârlık, aşılması gereken güçlüklere yol açtı. Bu güçlükler, savaştan, gücün yoğunluğundan kaynaklanıyor. Bunlar, savaşın yol açtığı güçlüklerdir. Ancak, yükü daha da ağırlaştıran ve diğer güçlükleri daha da artıran başka, öznel güçlükler de vardı. Bu insanlar, mücadele için sahip oldukları her şeyi verdiler. Ancak, bir komiser veya levazım subayı bu insanlara kötü davrandığında, birliği baltalıyor demektir. Her bir eyleme şahit olduk, suçluların çoğu mahkûm edildi, ancak tüm suçluları bağlayamadık. Bu engellerle karşılaşıyoruz, bilinçli olarak bunların üstesinden geliyoruz. Ancak bu şekilde, düşmanın birliğimizi baltalamak için sızdığı yaraları vurabileceğiz.

İnsanların başka güçlükleri de var. Bunlardan biri de genç kadınların seferber edilmesi. Hepimiz, böyle bir şeyden yana olmadığımızı anlıyoruz. Kızlarımızı sık sık uzuvlarının kesilmesi için göndermek doğru değil. Bu ne doğal ne de insani; ancak iki halkımızın da yüksek çıkarları tarafından dayatılan doğal bir önlem, mücadelemiz için zorunlu. Bu önlem, düşman tarafından körüklenen birçok yanlış anlaşılmaya yol açtı. Ancak özgürlük uğruna her şeyi feda etmeliyiz. Makedon halkının yukarıda bahsedilen önleme bakış açısının tek yolu budur. Bu, onlara yeni bir cesaret kazandıracak, böylece iradeleri mücadelenin çıkarlarına boyun eğecektir.

Diğer güçlüklerse açlık, bombardıman, yoksulluk, soğuk vb. Bazı zayıf ruhlara yorgunluk işlemiş durumda ve düşman, zulmün önünü açmak adına, onları daha da zayıflatmak için daha da fazla çaba sarf ediyor.

Bu kürsüden Makedon halkı, mücadelelerinde kendilerine yardımcı olacak başka gerçekleri de keşfetmelidir. Yoldaş Vurnas, bir süre önce Yunan Çiftçiler Partisi Merkez Komitesi Politbürosu’nda Mora Yarımadası halkının çektiği acılar hakkında konuştu. Tüm Yunan halkı acı çekiyor, sadece Makedon halkı değil. Makedon halkı, Rumeli halkının çektiği acıları yaşadı. Hepiniz, Yunanistan Demokratik Ordusu subaylarının ve savaşçılarının 40 çocuğunu, anneleri tarafından bir dağdan diğerine, bir vadiden diğerine taşınan ve monarşist faşistlerce yakalanıp katledilen çocukları hatırlıyorsunuz. Bugün Rumeli, Tesalya ve Mora Yarımadası’nda binlerce çocuk, duyulmamış güçlükler içinde ve her şeyden mahrum bırakılmış halde ıssız yerlerde yaşıyor. Viç’te böyle bir trajedinin yaşanmasına izin vermeyeceğiz. Burada halk, böyle güçlükler yaşamadı. Binlerce çocuk kurtarıldı, halk demokrasisi ülkelerinde ihtiyaçları karşılanıyor. Bu şekilde Slav-Makedon halkı barış içinde olabilir.

Genç kadınlara gelince, Rumeli ve Tesalya’dan binlerce genç kadının tıpkı buradaki kadınınız gibi savaştığını bilmelisiniz. Yunanistan Demokratik Kadınları konferansında da duyduğunuz gibi, Rumeli’deki Yunanistan Demokratik Ordusu’nun yüzde 40’ı, burada olduğu gibi evlerine dönme imkânı olmayan, bu yüzden öldürülmekten ve tecavüze uğramaktansa silahlanıp savaşan kadınlardan oluşuyor. Yoldaşlar, tüm bunları gördüğümüzde, iki halkın eşit olması için Yunanistan’daki herkesin eşit derecede fedakârlık yaptığını söyleyebiliriz. Bu meseleye bugün böyle bakmalı, başkalarına da böyle açıklamalı, böylece paniğe kapılanları ve hainleri dizginleyip izole etmeliyiz.

Şimdi de birliği baltalayanlar hakkında birkaç söz söyleyeceğim. Mücadeleden kaçanlar, Yunanlılar tarafından satılacaklarını düşünenler, bu halkı ihanete uğratanlar, çünkü halklarını ancak ellerinde cinlerle savunabileceklerini düşünenler. Bu saçmalığın bir yalan ve korkakların işi olduğunu söyleyenler, kertenkele gibi saklanıp kendi derilerini kurtarmaya çalışanlar. Halklarını terk edenler, “Bırakın başkası cehenneme gitsin” diyorlar. Birliği baltalayan bu korkaklar ve monarşist faşizme yardım edenler, kongreniz tarafından firari ve hain olarak kınanmalıdır.

Sadece halkınızın genel seferberliği, onların zaferin belirleyici bir faktörüne dönüşebileceği elverişli koşulları yaratacaktır.

Monarşi yanlısı faşizmin konumu kritik. Son üç yıldır tüm güçlerine rağmen bizi yok etmeyi başaramayanlar, bugün yıkılmaz bir duvar olduğumuzu anlayamıyorlar. Bugün büyük zorluklardan geçiyorlar. İngiliz parlamentosunda, Churchill’in Akdeniz’den sorumlu eski bakanı MacMillan şöyle dedi: Eğer monarşist faşizmi desteklemezsek, yazın yok edilecek. Sofulis, Amerikan ordusunun Yunanistan’a gelmesinden memnuniyet duyacağını belirtti. Böyle bir durumda monarşist faşizm derilerini temizlemeye çalışıyor. Düşmanlarımızın yaptığı bu değerlendirmeye dayanarak, ortak zafere daha fazla katkıda bulunmalısınız. Yoldaşlar, kazanacağız. Son üç yıl, monarşi yanlısı faşizmin bizi asla yenemeyeceğini gösterdi. Bu üç yıl açıkça gösteriyor ki, ancak istersek kazanabiliriz.

Direnişimize yeniden başladığımızda, özellikle Batı'daki bazı dostlarımız, kaderimizin belirlendiğini söylediler. Mücadelemizde bir gelecek görmediler. Karşılaştığımız güçlükleri ve seçtiğimiz yolu biliyoruz. Gene de başka bir yol seçebilirdik. Başlangıçta büyük olan bu zorlukların üstesinden bugün bile gelebiliriz. Ancak kararlı, azimli olmalı, düşmanımızdan zaferi almalıyız. Kongreniz, 1949’un zafer için belirleyici bir yıl olacağından emin olmanız için alınacak kararları onaylamalıdır.

Halk demokrasisinin zaferi için belirleyici faktörlerden biri de şudur: Diğer yoldaşlar da halk demokrasileri kampının güçlendiğini, uluslararası tepkinin ise onlara daha fazla zorluk çıkarmaya çalıştığını, yeni bir savaşta çıkış yolu bulmayı umduğunu vurgulamışlardır. Tüm ilerici insanlık bizim yanımızda. Bu, demokratik halklardan aldığımız manevi ve maddi destekle kanıtlanmaktadır.

Amerikalılar, ordularını Yunanistan’a getirmeyi düşünüyorlar. Bundan korkmuyoruz, çünkü özgürlükleri için savaşan insanlar, hiçbir şeyden korkmazlar. Dünyanın tüm demokratlarının kendi taraflarında olduğunu biliyorlar, bu nedenle zaferlerinden eminler.

Uluslararası demokrasinin bu önemli noktasında, savaşçılar ve özgür keskin nişancılar olarak mücadele ederek, monarşist faşizmi yok etmek denilen o büyük görevi ifa edeceğiz.

Çabalarımızın temelini, başarının ön koşulu olan birliğe dayandıracağız. Kazanmaktan gayrı seçeneğimiz yok.

Yaşasın iki halkın birliği!

Nikos Zaşaryadis
25 Mart 1949
Kaynak

Yazının Tamamı