Bugünü ve Yarınıyla Kürd Meselesi

I

Ortadoğu’daki mevcut sahneye hâlihazırda hâkim olan politik kargaşanın kendisini ifade ettiği yollardan biri de Kürd meselesinin şiddet zemininde yeniden dirilmesidir. Bu yeni koşullarda Kürdlerin özerklik, bağımsızlık ve birlik gibi taleplerinin kapsamını nasıl analiz etmek gerekir? Bu analiz üzerinden, ilgili taleplerin bölgede ve dünyada tüm demokratik ve ilerici güçlerce desteklenmesi gerektiği sonucuna ulaşmak mümkün mü?

Bu konuyla ilgili tartışmalar, muazzam bir kafa karışıklığına yol açıyorlar. Bunun nedeni de günümüzde birçok aktörün ve gözlemcinin bu ve bununla bağlantılı meselelere dair tarih dışı bir vizyonun etrafında toplanıyor olması. Halkların kendi kaderlerini tayin hakkı, bugün ve gelecek, hatta geçmiş dönemler bağlamında, tüm halklar için savunulacak mutlak bir hak hâline getirildi. Söz konusu hak, en temel kolektif haklardan biri kabul ediliyor, çoğunlukla (çalışma, eğitim, sağlık, politik katılım gibi) toplumsal kapsama sahip diğer kolektif haklara nispetle daha da üstün görülüyor. Gelgelelim, bu mutlak hakkın öznesi, net bir biçimde tarif edilmiyor. İlgili hakkın öznesi, belirli bir eyaletin veya devletin sınırları dâhilinde yaşayan herhangi bir cemaat, çoğunluk veya azınlık, kendi dili veya dini dâhilinde kendisini “özel” olarak tarif eden, örneğin doğru ya da yanlış, ayrımcılığın ve zulmün mağduru olduğunu iddia eden bir cemaat olabiliyor.

Burada ben, geçmişte ve bugünde toplumsal hareketlerin taleplerini dillendirirken başvurdukları, toplumsal meselelere ve haklara yönelik bu tarihaşırı vizyonun karşısına başka bir yaklaşım çıkartacağım. Özelde modern kapitalist dünyayı geçmişin dünyasından ayıran çizginin önemine atıfta bulunacağım.

Geçmişte politik örgütlenme, iktidarın inşası açısından, farklı biçimler kazanmıştır. Bu iktidar, “imparatorluk”ların, daha dar anlamda az çok merkezîleşmiş krallıkların geniş coğrafyasında somutlanmıştır ve belirli koşullarda köylülerin ufkunu aşan iktidarların aşırı parçalandığı süreç de bu seyir dâhilinde cereyan etmiştir. Kapitalist moderniteyi önceleyen politik biçimlere ait bu yamalı bohçaya dönük bir eleştiri, bu makalenin konusu değil. Burada ben, sadece bölgede emperyalizm eliyle işletilen birkaç inşa sürecinden bahsedeceğim: Roma ve Bizans imparatorlukları, Arap-Pers Hilafeti ve Osmanlı İmparatorluğu.

Bu inşa süreçlerinin, yani imparatorlukların müşterek niteliğine dair belirlemeler, insana katkı sunmaktan çok, onu yanlış yola sokacak cinsten. Ama gene de bu imparatorlukların iki ana niteliği paylaştığını söylemek gerek:

1. Coğrafî ölçeği açısından bu imparatorluklar, dilleri, dinleri, üretim tarzları ve toplumsal hayatları farklı halkları ve cemaatleri bir araya topluyorlar;

2. Toplumsal ve ekonomik hayatın yeniden üretim sürecini kontrol eden, kapitalizmin mantığı ama bu mantık, benim “haraca dayalı üretim tarzları” dediğim (yaygın olarak “feodalite” denilen) bağlam dâhilinde işliyor. Bu sebeple ben, tüm bu tarihsel imparatorlukların “imparatorluk” adı altında, tek özgül biçim olarak istismar edilmesini saçma buluyorum. Bu değerlendirmelerde “İmparatorluk” kavramı, hem burada Ortadoğu bağlamında ele alınanları, hem de ister ABD’nin resmî olmayan sömürgelerini içeren modern imparatorlukları, isterse İngiltere ve Fransa gibi devletlere ait sömürgeleri kapsasın, büyük kapitalist güçlerce kurulmuş emperyalist devletleri içeriyor. Paul Kennedy’nin o herkesin bildiği, “imparatorlukların çöküşü” tezi, artık tarihaşırı, spekülatif felsefelerin alanına fırlatılıp atılmalı.[1]

II

Buradan, doğrudan Kürd meselesiyle alakalı olan imparatorluğa dönelim: Osmanlı İmparatorluğu, Avrupa’nın geçmişinden kopmaya başlayıp kapitalist modernite aşamasına girdiği dönemde kuruldu. Osmanlı, prekapitalistti. Türk imparatorluğu olarak tanımlanması doğru değil, bu tanımın tüm değerlendirmeleri yanlışa sevk edecek nitelikte olduğu görülmeli.

Orta Asya’dan gelen, yarı göçebe Türkmen kabilelerinin fetih amaçlı yürüttükleri savaşlar, Bizans ve Bağdat Halifeliği’nin yıkımına aracılık etti. Çoğu, Anadolu’ya ve Doğu Trakya’ya yerleşti. Ama sultanın iktidarı, Ermeni, Kürd, Arap, Elen ve Balkan Slavlarının topraklarına yayıldı. Bu imparatorluğu “çokuluslu” bir imparatorluk olarak tarif etmek, geleceğe ait bir gerçekliğin yanlış biçimde geçmişe yansıtılmasına neden oluyor, zira (Osmanlı karşıtı) Balkan ve Arap milliyetçilikleri, modern biçimleri dâhilinde, kapitalizmin Osmanlı’ya nüfuz etmesinin birer ürünü.

 

Osmanlı’da Türkler ve diğer halklar, aynı yoldan sömürülüp zulme maruz kaldılar. Zira, köylü azınlıkların tümü de aynı ağır vergi politikasına maruz kalıyor, hepsi de aynı otokratik iktidar tarafından eziliyordu. Bu noktada, Hristiyanların özel kimi ayrımcılık biçimlerine maruz kaldıklarını söylemek lazım. Ama bu noktada Hristiyanlara ya da Türk olmayan Müslümanlara (Kürdlere ve Araplara) karşı uygulanan “ulusal” baskı biçimleri ele alınmayacak. Sultanın iktidarıyla bağlantılı yönetici sınıf, imparatorluğun tüm kısımlarından gelen, sivillerden, askerlerden ve saygın dinî isimlerden oluşuyordu. Bu sınıf, kapitalist nüfuzun ürettiği, bilhassa Rum ve Ermeni olan komprador burjuvazinin ilk örneklerini de içeriyordu.

Burada belirtilen, Osmanlı sistemine ait özel nitelikler, söz konusu doğu imparatorluğuna has değil. Benzer özelliklere, antik çağdaki imparatorluklar kadar Avusturya-Macaristan ve Rus imparatorluklarında da, hatta Menelik ve Haile Selassie’nin yönettiği Etiyopya’da bile rastlamak mümkün. Şehinşahın iktidarı, Amhara halkının hâkimiyetiyle ilişkili değil. Bu dönemde Amhara köylülerine diğer halklara kıyasla daha iyi muamele edilmedi. Muktedir sınıfın üyeleri, imparatorluğun tüm bölgelerinden devşiriliyordu (bunların önemli bir bölümü, yerli Eritrelilerdi).

Modern emperyalist sistemlerde ise buna benzer bir şeye rastlanmıyor. İngiltere’nin ve Fransa’nın sömürgeci imparatorlukları, tıpkı gayriresmî ABD imparatorluğu gibi, merkezdeki halkla sömürgedeki ve bağımlı ülkelerdeki halklar arasında yapılan o keskin ayrım üzerinden, sistematik bir biçimde inşa edilmişlerdi. O sömürgeler ve bağımlı ülkeler, merkezdeki halka bahşedilen temel haklardan mahrumlardı. Bu nedenle, emperyalist kapitalizmin hükmettiği halkların mücadeleleri, ulusal kurtuluş mücadelelerine, kaçınılmaz olarak da anti-emperyalist mücadelelere dönüştü. Bizim anti-emperyalist, dolayısıyla, ilerici olan bu modern milliyetçiliği, anti-emperyalist olmayan, milliyetçi hareketlere ait başka ifade biçimleriyle karıştırmamamız gerekiyor. Bu noktada, mevcut milliyetçiliğin emperyalist ulusların yönetici sınıflarından ya da Balkan halklarının mücadelelerinde görüldüğü üzere, anti-emperyalist, milliyetçi hareketlerden ilham alıyor olmasının bir önemi yok.

Antik dönemin imparatorluklarına ait yapıları ve emperyalist kapitalist imparatorluklara has yapıları bir araya getirmek, buradan da aldatıcı bir kavram olan genel “imparatorluk” kavramı dâhilinde söz konusu yapıları birbirine karıştırmak ve aralarındaki ayrımları silikleştirmek, tarihsel toplumlara dair yürütülecek, titiz bir analize ilişkin temel koşulları bir biçimde ihlal edecektir.

III

Osmanlı’da milliyetçi ideolojiler, sonraki süreçte ortaya çıkıyorlar. Bu ideolojiler, on dokuzuncu yüzyılda, Balkanlar’da, Suriye’de, Ermeniler arasında, diğer milliyetçiliklere tepki olarak, Rumeli Türkleri arasında oluşuyorlar. Bu dönemde Kürd milliyetçiliğinin oluştuğuna dair en ufak işarete rastlanmıyor. Bu milliyetçiliklerin ortaya çıkışı, yeni kentleşme süreci ve hükümet idaresinin modernleşmesi ile yakından bağlantılı. Köylüler, kendi dillerini konuşmayı sürdürüyorlar. Osmanlı idaresi, taşrada kendini sadece vergi ve asker toplarken gösteriyor. Ama yeni şehirlerde, bilhassa yeni ortaya çıkan, eğitimli orta sınıflar arasında, yazı dilindeki ustalık, gündelik hayatta bir gereklilik hâline geliyor. Modern anlamda ilk milliyetçiler, bu yeni sınıfların içerisinden çıkıyorlar. Kürd halkının yaşadığı Orta Anadolu gibi bölgelerin varlığı, Türk milliyetçiliğinin (Kemalist milliyetçiliğin), hatta Kürd milliyetçiliğinin oluşumunu izah ediyor.

Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, bu iki imparatorluğun nihayetinde yok olmasına tanıklık eden sürecin niteliğini izah etmede yardımcı olacak bir örnek. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Avrupa kapitalizminin ortaya çıkışından önce kuruluyor, oysa en yakın komşusu ve (Avusturya, Bohemya gibi) kimi bölgeleri, kapitalizmin yeni temelleri üzerinde kuruluyorlar. Dolayısıyla, “yeni “ulusal sorun”, on dokuzuncu yüzyılda ortaya çıkıyor. Avusturyalı Marksistler (Otto Bauer ve diğer isimler), sosyalistlerin itirazının bu yeni boyutuna dair iyi bir analiz ortaya koyuyorlar. Dönemin koşullarında bu siyaset önerileri, muhtemel en ilerici öneriler olarak görülmeli. Bu öneriler, büyük devletin çıkarlarını korumayı, ama devleti sosyalist (radikal, hatta sosyal demokrat) adımlarla hızlandırmayı, herkese adil davranmayı öne alan temkinli bir siyasete dayanan, halklar üzerine kurulu bir enternasyonalizmi kültürel özerklikle alakalı gerçek bir siyasetle birleştirdiler. Yaşanan olaylar, bu projenin başarılı olmasına izin vermedi; süreç, genel anlamda vasat bir burjuva milliyetçiliğinin hayrına olacak şekilde gelişti.

Bölgelerde, çevredeki kapitalizmle birlikte ortaya çıkan, vasat birer biçim kazanan Balkan ve Suriye-Arap milliyetçilikleri, Osmanlı’da muzaffer oldular ve onun ortadan kalkmasına katkı sundular. Ama bu milliyetçiliklere has zayıflıklar, destekçilerini dış güçlerin desteğini aramaya itti. Bu destek, Osmanlı idaresine karşı genelde İngiltere’de ve Rusya’da alınmaya çalışıldı. Söz konusu arayışın bir de bedeli vardı: ortaya çıkan devletler, hâkim emperyalist güçlerin kontrolüne girdiler: Araplar, İngiltere’nin ve Fransa’nın; Balkanlar da Almanya’nın hâkimiyeti altına girdi.

Osmanlı’ya katılmazdan evvel güzel bir bağımsız uygarlığın gelişip serpildiği Ermenistan’da ulusun yenilenme süreci, 1915 soykırımı ile kırıldı. Burada milliyetçilik, yeni iş ve finans sektörlerinde tercih imkânlarına sahip, Rumeli kentlerindeki (İstanbul, İzmir ve diğer şehirlerdeki) Ermeni göçmen burjuvazi ile Ermeni topraklarındaki eşraf ve köylüler arasında bölündü. Bu toprakların küçük bir kısmının Rus İmparatorluğu’na katılması (bu topraklar sonrasında Sovyetler’in idaresi altına girdi, ardından da bağımsız Ermenistan’a dönüştü) süreci daha karmaşıklaştırdı, zira, bilhassa Birinci Dünya Savaşı esnasında Rus başkentinin yönlendirmelerinden korkulmaktaydı. Osmanlı idarecileri, sonrasında soykırım yoluna başvurdular. Bu noktada katliamdan esas faydalananların ve onun faillerinin Kürdler olduğunu belirtmek gerek. İmha edilmiş Ermeni köylerine el koyan Kürdler, topraklarını iki katına çıkarttılar.

Modern Türk milliyetçiliği ise nispeten daha yakın bir zamana ait. İlkin eski asker, eğitimli isimler eliyle oluşturuldu. Bu isimler, İstanbul, İzmir, Selânik gibi şehirlerin idarecileriydi. Milliyetçilik, bu noktada Balkan ve Suriye-Arap milliyetçiliklerine tepki olarak oluşturuldu. Orta ve Doğu Anadolu’daki Türk (ve Kürd) köylülerinde herhangi bir makes bulmadı. Sonrasında Kemalizmin de gündemine alacağı bu milliyetçiliğe ait seçenekler şu şekildeydi: Avrupalılaşma, Osmanlıcılığa karşı düşmanlık ve yeni devletin Türk niteliği ile laikleşme tarzının tasdiklenmesi. Burada “laik” yerine “laikleşme” tabirini bilerek kullanıyorum, çünkü yeni Türk yurttaşı, İslam’a ait olmaya dayalı toplumsal nitelik üzerinden tarif edildi (katliamdan kurtulan Ermeniler, İstanbul ve İzmir’deki Rumlar dışlandı). Öte yandan İslam da Ankara’daki yeni hükümetinin hâkim olup maniple ettiği kamusal yapının mevcut statüsüne indirgendi.

Kemalistlerin 1919-1922 arası dönemde emperyalist güçlere karşı öncülük ettiği savaşlar, Anadolu’daki Türk (ve Kürd) köylülerinin yeni Türk milliyetçiliği ile birleşmesini sağladı. Kürdler, Türklerle ayrıştırılmayacak hâldeydiler. Kemalistlerin silâhlı kuvvetleri dâhilinde savaştılar. Kemalist Türk milliyetçiliği, koşulların zorlamasıyla, anti-emperyalist bir biçim kazandı. Ondaki anlayışa göre, Osmanlıcılık ve hilâfet, imparatorluk halklarını (Türkleri, Kürdleri ve Arapları) korumuyordu. Aksine bu iki unsur, Batı emperyalizminin ülkeye nüfuz etmesini ve emperyalizminin kapitalist, çevre ülke hâline gelmiş, hâkimiyet altındaki bir yapıya dönüşmesini kolaylaştırdı. Bu gerçeği o dönemde ne Balkan milliyetçiliği ne de Arap milliyetçiliği anladı: bu iki milliyetçilik, Babıâli’nin iktidarına karşı emperyalist güçlerden destek talep etti. Anti-emperyalist Kemalist milliyetçilik, Osmanlıcılığa son darbeyi indirdi.

IV

İlk başta anti-emperyalist bir niteliğe sahip olan Kemalist sistemin bu niteliği hızla zayıfladı. Merkezinde bağımsızlık çağrısı bulunan bir tür devlet kapitalizmi, zamanla ivme kaybederken, çevre ülkelere özgü bağımlı kapitalist kalkınma tarzı gelişme kaydetti. Türkiye, ilk baştaki kafa karışıklığına sebep olan burjuva milliyetçiliğinin yol açtığı yanılsamanın bedelini ödedi. Kemalist liderler, kapitalist Türk ulusunu Batı Avrupa’nın sunduğu imaj üzerine kurabileceklerini zannettiler. Bu projenin, çevre ülkelere özgü kapitalizmin görüldüğü tüm bölgelerde olduğu gibi Türkiye’de de başarısızlığa mahkûm olduğunu anlamadılar. Sovyetler Birliği’ne karşı duyulan korkunun katmerlediği sosyalizm düşmanlığı, Ankara’yı ABD’den destek bulmaya itti: Yunan albaylar gibi Türkiye’deki Kemalist generaller de hemen NATO’ya katıldılar ve Washington’ın bağımlısı hâline geldiler. Çevre ülkelere özgü kapitalist gelişme sürecinin hızlanması, kendisini Anadolu’da yeni ortaya çıkan kapitalist tarımda ortaya koydu ve taşeronluğa dayalı işkollarının kurulmasına yol açtı, ayrıca zengin köylüler sınıfı lehine işledi.

Bu toplumsal değişimler, Kemalizmin meşruiyetini azalttı. 1950’den itibaren, Washington’ın teşvik ettiği çok partili seçimler, yeni köylü sınıfının ve komprador sınıfın politik gücünü artırdı, bu güç, geleneksel Anadolu köylülüğünden neşet etti ve Rumeli’deki Kemalist politik sınıfın laikliğine yabancıydı. Türk siyasî İslam’ının ortaya çıkışı ve AKP’nin seçim başarısı, bu sürecin sonucu. Söz konusu gelişmeler, toplumdaki demokratikleşme sürecine katkı sunmadı, tersten, Erdoğan’ın diktatöryel arzularını ve araçsallaştırılmış Osmanlıcılığın dirilişini tasdikledi. Osmanlıcılık, Osmanlı’nın kendisi gibi büyük emperyalist güçler, yani ABD tarafından istismar edildi. Bu olaylar, Kürd sorununun ön plana çıkmasına neden oldular.

Doğu Anadolu’daki kentleşme, hayatları mahvolmuş köylülerin batıdaki kentlere kitleler hâlinde göç etmesine neden oldu. Bu sebeple Türkiye Kürdleri, devlet için yeniden bir mesele hâline geldiler. Artık aynı Kürdler, “dağ Türkleri” olmadıklarının farkındalar, dillerinin ayrı olduğunu biliyorlar ve resmî düzeyde bu dilin kabul görmesini istiyorlar. Mesele, eğer yeni bir yönetici sınıf, demokratik yönde evrimleştiği ölçüde, Türkiye Kürdistan’ına gerçek bir kültürel özerklik vererek çözülecekmiş gibi görünüyordu. Ama aslında mesele bu değildi, hâlâ da değil. Kürdler, kendilerini mevcut koşullarda silâhlı kuvvetlerin baskısına tepki vermekle sınırlandırdılar.

Bu mücadelenin ardındaki örgüt olarak PKK, radikal sosyalist bir geleneğe sahip olduğunu söylüyor ve kentlerdeki yeni proletaryayı saflarına kazandığını iddia ediyor. Bu örgütün sosyalizm, demokrasi ve iki milletli devletin kabulü konusunda Kürd ve Türk proleterlerini bir araya getirmeye çalışan, enternasyonalist bir eylem hattını seçtiği düşünülebilir, ama böylesi bir şey söz konusu değil.

V

Kürd halkı, belirli bir bölgede (Doğu Anadolu, Suriye’nin kuzey şeridi, Irak’ın kuzeydoğusu ve İran’ın batı dağları) yaşıyor olsa da Kürd sorunu, Türkiye’de Irak ve İran’dakiden farklı ele alınıyor. Antik çağın Medleri ve Partlarına dayanan Kürtçe, Farslarla aynı Hint-Avrupa dil ailesine mensup. Belki de bu nedenle Kürdlerle Farsların bir arada yaşaması, geçmişte bir sorun teşkil etmedi. Ayrıca Kürd meselesi, son dönemde bölgede yaşanan kentleşmeyle açığa çıktı. Dahası, eskiye nazaran daha da resmî bir nitelik arz eden Şiilik, İranlı Kürdler arasındaki Sünni çoğunluğun maruz kaldığı rahatsızlığın diğer bir kaynağı.

İngiliz Mandası tarafından çizilmiş sınırlar yüzünden Irak Kürdleri, Anadolu’daki Kürdlerle ayrıştılar. Ama Kürdler ve Araplar, kısmen bölge kentlerindeki nispeten güçlü komünist partinin enternasyonalizmi ve çokuluslu proletarya sayesinde bir arada yaşamayı sürdürdü. Ama Baas diktatörlüğündeki Arap şovenizmi, ne yazık ki bu sürece mani oldu.

Yeni Kürd meselesiyse, ABD’nin son geliştirdiği stratejinin bir ürünü. ABD, Irak ve Suriye’deki devleti ve toplumu yok etmeyi hedef belledi. Onun için sırada İran’a saldırmak var. Sözde demokrasi lafazanlığı ile alakası olmayan, Washington’daki hâkim demagoji, “toplulukların hakları”nın uygulamaya sokulması meselesine öncelik veriyormuş gibi görünüyor. “İnsan hakları”nı savunduğunu iddia eden söylemler de benzer bir işlev görüyorlar. Irak merkezî hükümeti, bu nedenle yok ediliyor. Ülke, dört sözde devlete bölündü, ikisi Şiilik ve Sünnilik üzerine kurulu, diğer ikisi ise Kürd aşiretlerin özelliklerine dayanıyor.

ABD’nin desteklediği Körfez ülkelerinin müdahalesi sayesinde gerici politik İslam, IŞİD’in yükselişine katkı sundu. Bu durum, Washington’ın projesinin başarılı olmasını sağladı. ABD’nin Irak Kürdlerini “demokrasi” adına desteklediğine, ama NATO’nun önemli bir müttefiki olan Türkiye’deki Kürdlere destek vermemesine tanık olmak gerçekten tuhaf. Her zaman olduğu gibi çifte standartçılık ABD için ana kural.

Irak Kürdistanı’nın farklı kısımlarında iktidarı elinde bulunduran iki politik parti “demokratik” mi? Biri diğerinden daha mı iyi? Bu noktada Washington propagandasına inanmak, çocukça bir yaklaşım olur. Mesele, kendilerini zengin etmeyi bilen siyasetçiler veya savaş ağaları kliği ile ilgili. Bunların sözde “milliyetçilik”leri anti-emperyalist değil. Anti-emperyalizm, kişisel kazancı için ABD’nin Irak’taki varlığının bir parçası olmayı değil, o varlıkla mücadele etmeyi gerektirir.

Yukarıdaki analiz, bugün işbaşında olan Kürd milliyetçiliklerini izah etmekte, onların bölgedeki anti-emperyalist direnişin ihtiyaçlarını ve bu mücadeleye eşlik etmesi gereken radikal toplumsal reformları, ayrıca ortak düşmana karşı Kürdlerin, Arapların ve İranlıların birliğini teşkil etme ihtiyacını göz ardı etmeleri sonucu yüzleştikleri sınırları ortaya koymaktadır. O ortak düşman, ABD ve onun İslamcı ya da değil, yereldeki tüm müttefikleridir.[2]

Samir Amin
1 Ekim 2016
Kaynak

Dipnotlar:
[1] Paul Kennedy, The Rise and Fall of the Great Powers: Economic Change and Military Conflict from 1500 to 2000 (New York: Random House, 1987).

[2] Burada Kürd milliyetçiliğinden çoğul anlamda bahsediyorum. Çoğunlukla silâhlı olan bu hareketlerin hedefleri burada tanımlanmıyor: büyük bağımsız pankürdist bir devlet mi istiyorlar, iki, üç, dört veya beş Kürd devleti mi talep ediyorlar, yoksa parçası oldukları devletler dâhilinde özerklik için mi mücadele ediyorlar, bu sorulara cevap verilmiyor. Bu parçalılığın ve bulanıklığın muhtemel bir sebebi de Kürd dilinin tarihinde gizli. Araplar ve Farslar, on dokuzuncu yüzyılda kendi dilleri bağlamında muazzam bir yenilenme sürecine tanıklık ettiler. Türkler, benzer bir süreci 1920-1930 arası dönemde yaşadı. Kürdlerse bu türden bir yenilenmeye ihtiyaç duymadıkları koşullarda yaşamayı sürdürdüler. Dolayısıyla, tek bir Kürd dili yok. Birbirine komşu ama aynı zamanda mesafeli diller söz konusu. Bu durum, büyük olasılıkla modern dünyanın ihtiyaçlarından kaynaklanmadı. Söz konusu zayıflık, dilin daha iyisine veya daha kötüsüne rıza gösteren, Farsçayı, Arapçayı ve Türkçeyi benimsemiş Kürd elitlerince asimile edilmesiyle alakalı.

Yazının Tamamı

Yusuf Karş

Fotoğrafçılık açısından Time dergisine kapak fotoğrafınızın girmesi “Oscar goes to ...” modunda bir şeydir.

Yıllardır çektiği portreler Time’a ve birçok dergiye, gazeteye kapak olan bir fotoğrafçı var.

Hollywood oyuncularından dünya siyasetinin ünlü isimlerine, bilim insanlarından, sanatçılara birçok insanın portresini çekti.

1908 Mardin doğumlu bir Ermeni Yusuf Karş.

Ailesi 1915 zulmünden kaçıp, Suriye'nin Halep şehrine yerleşiyorlar.

Arkalarında yüzlerce akraba, binlerce soydaşlarının ölülerini bırakarak.

Sonra babası Yusuf’u Amerika’ya fotoğrafçı amcasının yanına yollamayı başarıyor 1922’de. Ardından stüdyolarda çalışmaya başlayan Karş, dünyaca ünlü bir fotoğrafçı oluyor.

Bu haftanın Time dergisinin kapağı Yusuf Karş'a ait bir Fidel Castro portresi.

Fotoğrafı görünce Yusuf Karş’ın hikâyesini yazmak geldi içimden. Dünyanın bir ucunda zulme uğrayıp kaçan bir fotoğrafçı, zulme isyan bayrağı çekmiş bir devrimci liderin portresini çekiyor. Bana ironik geldi bu durum.

Viva Fidel viva Cuba!

Mürsel Çoban
2 Aralık 2016

Yazının Tamamı

Rojava Projesi

Meredith Tax’in A Road Unforeseen: Women Fight the Islamic State [“Umulmadık Bir Yol: Kadınlar İslam Devleti’yle Savaşıyor”] isimli kitabının arka kapağında, Suriye’de yaşanan yıkımın orta yerinde, “cephe hatlarında birer çetin savaşçıya ve lidere dönüşmüş olan kadınlar”ın omuzlarında yükselen bir “demokratik toplum”dan söz ediliyor. Rojava isimli bu yeni toplum, Kürdistan İşçi Partisi’nin (PKK) Suriye’deki uzantısı olan Demokratik Birlik Partisi (PYD) tarafından kuruldu.

Rojava, 2014’teki Kobanê savunması esnasında yaygın bir ilgiye mazhar oldu. Tax’in kitabının amacı da Kürd ulusal hareketinin ve onun Kuzey Suriye’de IŞİD’e karşı verdiği kahramanca mücadelenin tarihini öğrenmek isteyen okurlara bu konuyu takdim etmek. Ama Tax, ikna edici biçimde, solun Kürd kurtuluş hareketini desteklemesi gerektiğini söylese de kitabı Kürd tarihine dair çapaklı bir değerlendirmeden muzdarip. Çalışma, özünde hareketin attığı yanlış adımları gizlemek gibi bir işleve sahip.

İki Vizyon

Yazar, Kürd ulusal hareketi dâhilinde öne çıkan iki önemli politik geleneğe odaklanıyor: PKK ve nispeten daha muhafazakâr olan Kürdistan Demokrat Partisi (KDP).

1946’da KDP, modern tarihin tek Kürd devleti olan, bir yıldan az bir süre varlığını koruduktan sonra İran’ın eline geçen Mahabad Cumhuriyeti’nde, Mustafa Barzani tarafından kuruldu. Hem İran’a hem de Irak’a karşı silâhlı mücadele vermiş olan Barzani, Mahabad’ın yaşadığı yenilgi sonrası sürgüne gönderildi, ardından da ABD ile ittifak kurdu. ABD, bu ittifaka Kürdlerin Irak’taki Baas rejimine yönelik direnişi dâhilinde ihanet etti. Barzani, birçok Kürd için hâlen daha çok önemli bir isim. KDP’nin bugünkü liderli oğlu Mesud Barzani, o aynı zamanda Irak Kürdistan Bölgesi’nin cumhurbaşkanı.

Meredith Tax, KDP’yi PKK’nin zıttı olarak takdim ediyor. KDP, gelenekçi bir parti. Barzani aşiretinin parti içerisinde devam eden rolü, partinin emperyalist güçlerle kurduğu ittifaklar ve geleneksel Kürd ulus-devleti talebi bu gelenekçiliğin birer delili. PKK ise devrimci.

Tax’in değerlendirmesine göre, PKK hem Kürd toplumundaki geleneksel yapılara hem de modern ulus-devlete karşı çıkıyor, aynı zamanda Kürdlerin, bilhassa kadınların tam kurtuluşunu talep ediyor. Başta Marksist-Leninist bir parti olarak kurulmuş olan PKK, her şeyden önce doğrudan karmaşık bir ekosistemden ilham alan ve orada örgütlenen, Suriye’deki PYD de dâhil farklı ülkelerdeki politik ve toplumsal yeraltı örgütlerinden oluşan bir yapı.

KDP de PKK de Kürd halkını temsil ettiği iddiasında. Aralarındaki sert bir rekabet söz konusu. Kürd toplumunun geleceğine dair farklı vizyonlarına destek bulmak için yoğun bir rekabet içerisindeler.

Irak Kürdistan Bölgesi, daha çok KDP’nin vizyonuna yakın. “PKK hareketi”nin vizyonu ise Kuzey Suriye’deki Kürd bölgelerinde uygulamaya konuluyor.

Tax’in izahına göre, Rojava mevcut hâlinin korunduğu bir Suriye devletinde özerk bir bölge olarak kalmak umudunda. Burada etnisitesine, cinsiyetine veya dinine bakılmaksızın herkes eşit haklara sahip. Ekonomi, kooperatiflere vurgu yapan topluma hizmet edecek şekilde örgütleniyor. Politik iktidar, seçimle işbaşına gelmiş konseylerden oluşan karmaşık bir ağın elinde. Bu sayede hareket, “devletsiz demokrasi” inşa ettiğini söylüyor, zira toplumun verili yapısının birçok devlete gücünü veren baskı aygıtından arındırıldığı iddia ediliyor. Partinin lideri Abdullah Öcalan’ın ideolojisine göre biçimlenen bu modele “konfederal demokrasi” deniliyor.

Değişen İttifaklar

PYD ile PKK, kadınların kurtuluşu konusunda ortak bir vurguya sahip. Tax, iki örgütün bu yönüne vurgu yapıyor, bu noktada 1979’da tutuklanan, PKK’nin kurucu üyelerinden Sakine Cansız’ı tüm detaylarıyla takdim ediyor ve onun her iki partinin gelişimini etkilediğinden bahsediyor.

1980 darbesiyle iktidarı ele geçirdikten sonra Türk ordusu, hem solu hem de Kürd hareketlerini baskı ve zulümle ezdi. Cansız, kötü bir şöhrete sahip olan Diyarbakır Cezaevi’nde işkencelere cesaretle direndi ve mücadelenin önemli bir simgesi hâline geldi.

Kuruluşundan itibaren PKK, kadın örgütlerini önemli ölçüde araçsal ele aldı. Ama PKK’nin doksanların ortalarında gerilla grubundan bir kitle hareketine evrilmesi ile birlikte bu durum değişmeye başladı. Partiye daha çok sayıda kadın katıldı ve eylemci, savaşçı olarak partide yer edindi.

1999’da Türk devletinin Öcalan’ı ele geçirmesi ardından, hareketin ideolojik evrimi hızlandı. Hapisteyken Öcalan yeni bir ideoloji geliştirdi. Bu ideoloji, iktidarın zorla ele geçirilmesi fikrinden ve Kürd ulus-devleti hedefinden vazgeçmekteydi.

Bu yeni yönelim karşısında birçok destekçisi ihanete uğradığını düşünse de süreç dâhilinde, özörgütlenme konusunda kadınlar daha fazla imkâna kavuştular. Esasında hareketin kadın kolu, şuan hapiste bulunan liderlerinin en güçlü destekçisi.

Tax, PKK ve KDP arasındaki farkları belirlerken, Hollandalı antropolog Martin van Bruinessen’in Ağa, Şeyh ve Devlet: Kürdistan’ın Toplumsal ve Politik Yapıları isimli çalışmasından faydalanıyor.

Van Bruinessen, KDP’nin gelenekçi karakterini Kürd toplumunda aşiretlerin oynadıkları role dair izahatı üzerinden ortaya koyuyor. Yazarın ifadesiyle, bu aşiretler eskinin birer kalıntısı değiller. Devleti önceleyen toplumsal ve politik oluşumdan çok devletin” yarattığı birer güç.

Ulusal hükümetler, uzun zamandan beridir kendi sınırlarında yaşayan Kürd azınlıklara hükmedebilmek adına böl-yönet taktiğine başvuruyorlar. Bunlar geleneksel yöneticileri destekliyorlar. Bu yöneticilerin gücü toplum modernleştikçe, yeni ve kendilerine meydan okuyan daha radikal dinamikler karşısında sönümleniyorlar. Kültürel olduğu düşünülen bu türden özelliklere yönelik tarihsel bir yaklaşım üzerinden Tax, meseleye yüzeysel yaklaşan yorumcuların çoğunun düştüğü tuzağa düşmüyor. Bu yorumcular, genelde Kürdleri ve Arapları birer homojen grupmuş gibi karşı karşıya getiriyorlar.

Gelgelelim PKK ve PYD, aşiret liderlerinden değil, halkın geniş kesiminden destek toplamayı biliyor. Barzani ve Irak Kürdistanı’ndaki diğer büyük Kürd partisi Kürdistan Yurtseverler Birliği (PUK) lideri Celal Talabani’den farklı olarak Öcalan önde gelen bir aşiretin mensubu değil.

PKK’nin bilhassa Türkiye Kürdistanı’nda elde ettiği popülarite, bu aşiret sisteminin hatasından kaynaklanıyor. Devletin baskısı, birçok Kürd liderinin ya güçsüz ya da işbirlikçi olduğunu ortaya çıkartıyor. Devrimcileşen Kürdler, PKK’ye destek veriyorlar.

Suriye’deki gelişmeler de benzer bir güzergâhı takip ediyor. Tax’in izahatına göre, PYD Suriye devletinin PKK ile ittifakına son vermesi ardından, 2003 yılında kuruluyor. Seksenlerin başından itibaren rejim, PKK’nin Türkiye’ye kuzey Suriye üzerinden saldırılar düzenlemesine izin veriyor. Harriet Allsop’un da yazdığı biçimiyle, Suriye devleti PKK’yi “Fırat Nehri’nin akışını kontrol eden Türkiye’ye karşı dengeleyici bir baskı unsuru” olarak değerlendiriyor.

PKK’nin Türk devletine karşı yürüttüğü savaş, onun Suriyeli Kürdler arasında da destek bulmasını sağlıyor. Allsop’un tespitine göre, savaş esnasında yedi ilâ on bini ya ölüyor ya da kayboluyor. PKK, zamanla Suriye’deki Kürd siyasetini domine etmeye başlıyor. Thomas Schmidinger’in ifadesiyle, o, Küçük Kürdistan denilen yerde paralel devlet olarak faaliyet yürütüyor. Bu güvenli bölge karşılığında parti, Suriye siyasetinin dışında duruyor.

PKK’nin sahip olduğu nispi özgürlük, onu diğer Suriyeli Kürd partilerinden ayırıyor. Ama Tax, kitabında bu meseleden maalesef hiç bahsetmiyor. Söz konusu gruplar, kendilerini Arap şovenisti Baas rejiminin zımnen belirlediği sınırlar sayesinde politik bir açmazın içinde buluyorlar. Resmi planda yasadışı olan bu Kürd partileri, sadece destekçileri için kültürel ve sosyal aktiviteler örgütleyebiliyorlar. Kürd devleti talep ettiklerinde veya rejimin ırkçılığını açıktan eleştirdiklerinde, Suriye güvenlik güçleri onları hiç acımadan eziyor.

Zamanla bir dizi Suriyeli Kürd partisi, Baas rejimi ile düşmanlık ve işbirliğine dair farklı düzeyleri iç içe geçiren bir tür ilişki geliştiriyorlar. Devrimden yıllar önce bu grupların bazılarının başındaki isimler, devletin güvenlik güçleriyle resmî olmayan, düzenli temaslar kuruyorlar.

Allsop’un tespitiyle, PKK’nin Baas rejimi ile dolaylı olarak kurduğu işbirliğine ve Türkiye’ye odaklanması, cazibesinin azalmasına neden oluyor. Buna katkı sunan diğer bir olgu da Öcalan’ın 1996 tarihli bir röportajı. Orada Öcalan, birçok Suriyeli Kürd’ün esasında Türkiyeli olduğunu ve onların Türkiye’ye geri dönmelerinin onların hayrına olacağını söylüyor. Geçmişte Baas rejiminin, on binlerce Suriyeli Kürd’ü vatandaşlıktan çıkartmak için buna benzer argümanlar kullandığı biliniyor.

1998’de Türkiye, PKK’yi barındırmaya devam ettiği takdirde Suriye’ye saldıracağı tehdidinde bulunuyor, bunun üzerine parti ülkeden çıkartılıyor. Birkaç ay sonra Türk ajanları Öcalan’ı tutukluyor. Hareketin ana üsleri kuzey Irak’a taşınıyor. PYD ise birkaç yıl sonra örgütlendiğinde PKK’nin Suriyeli Kürdler arasındaki desteğinin önemli bir kısmını arkasına alıyor.

Yeni Dinamikler

Tax, daha çok PKK’nin mevcut gelişimi ile ve nispeten daha dar bir çerçevede Irak Kürdistanı’ndaki KDP ile ilgilendiğinden, bu politik tarihin önemli bir kısmı kitabında kendisine yer bulmuyor. Kitabının bizim Rojava projesini Suriye devriminin mevcut bağlamına oturtmamıza imkân sağlamaması önemli bir talihsizliği.

Örneğin Tax, PYD’nin Rojava projesinin örgütlenmesinde ne kadar önemli bir yerde durduğuna vurgu yapıyor, ama örgütün bu işi onlarca yıllık örgütlenme ve kadro eğitimi üzerine inşa edilmemiş olan bir yapının 2011 ayaklanmasının sunduğu fırsatlardan yararlanmadan bu işi başaramayacağını irdelemiyor.

Devamında Tax, PYD ile Esad arasındaki işbirliğine dair kesintisiz süren dedikoduları da değerlendirmeye tabi tutmuyor. En önemli suçlamalardan biri de partinin, daha henüz barışçıl isyanın yeni silahlanıp silâhlı bir ayaklanmaya evrildiği ilk aşamada rejimle gizli bir anlaşma yaptığı ile ilgili.

Nisan 2011’de PYD lideri Salih Müslim Suriye’ye döndü. Allsop’un açıklamasına göre, PYD’yi eleştirenler, bu dönüşün Esad’la yapılmış bir anlaşmanın parçası olarak gerçekleştiği iddiasındaydı. Bu anlaşma, aynı zamanda Temmuz 2012’de Rojava’nın Suriye hükümetince hiçbir şiddet yoluna başvurmaksızın çekilmesini de içeriyordu. Bunun karşılığında PYD isyancılara katılmayacak, kuzeyden Esad’a saldırmayacaktı.

PYD, bu değerlendirmeleri kabul etmiyor. Rejimin bölge için daha fazla kaynak harcamama kararından bahsediyor ve Suriye güçleriyle sonrasında yaşadığı çatışmalara işaret ediyor. Bu hususlar, partinin Esad’la ilişkisi konusunda şüpheye düşmek için iyi birer sebep.

Öncesinde Salih Müslim, Demokratik Değişim Güçleri Ulusal Koordinasyon Komitesi delegesiydi. Bu komite, sürecin başında Esad’la diyalog kurulmasını talep etmişti. Suriye Ulusal Konseyi ve Yerel Koordinasyon Konseyleri, komitenin göstermelik olduğunu söyledi ve onun Esad rejiminin sanki reform istiyormuş gibi görünmesini sağlayan, iktidara “sadık bir muhalefet” olduğunu iddia etti. Gerçek ne olursa olsun şurası açık: Meredith Tax’in kitabı bu tartışmaya hiç değinmiyor.

Ayrıca Tax’in Kürd siyasetini Barzani ile PKK’li devrimciler arasındaki ikilik üzerinden yorumlaması da 2004 sonrası ortaya çıkan yeni dinamikleri kesinlikle açıklamıyor.

Tax, 2004’te “PYD Suriyeli Kürdlerin ilk büyük ayaklanmasının örgütlenme sürecine katıldığını söylüyor. Kamışlı ayaklanması ile ilgili bu tespitinde yazar partinin rolünü abartıyor. Kürdlere karşı uygulanan şiddet ve zulme karşı bu kendiliğinden gerçekleşen protestoyu hiçbir partinin örgütlemediğini söylemek daha doğru. Kabul etmek gerek ki PYD, protestolar başladıktan sonra onlara destek vermek noktasında önemli bir rol oynadı, ama bu desteği Yekîtî (Birlik) partisi gibi nispeten daha militan başka Suriyeli-Kürd gruplar da vermişti. Ama ayaklanma, sona erdikten sonra hem PYD’yi hem de Suriye devletini eleştiren yeni gruplar da oluşmuştu.

Bunlardan biri de Kürd Gençlik Hareketi. Ağırlıklı olarak gençlerden oluşan bu hareket, Baas rejimine karşı ilk silâhlı direnişi başlatmaya çalıştı. Hareket, PYD’yi devletle çalışmakla suçluyordu.

Kürd Gelecek Hareketi de Kamışlı ayaklanması sonrası kurulmuş bir örgüttü. O da PYD’nin devletle işbirliği içerisinde olduğuna dair iddialar üzerinden PYD’ye karşı çıktı. Bu grup, Arap muhalefet güçleriyle çalışarak, rejimin kırmızı çizgisini ihlal etti. Devrimin başladığı günden beri hükümetin devrilmesinden başka bir talep dillendirmedi. Temmuz 2011’de hareketin lideri Meşal Temo, hükümetle diyalogun imkânsız olduğunu söyledi: “Kendi halkını öldüren bir rejimle konuşamazsınız.”

A Road Unforeseen isimli kitap, Temo’yu önemsiz bir kişi olarak görüyor. Onu “Kürdlerin Suriye Ulusal Konseyi’nde kalmalarını isteyen bir aktivist” olarak tarif ediyor. Bu yaklaşım, Temo’nun Kürd siyasetindeki önemli rolünü kenara atıyor. Ekim 2011’de öldürülmesi sonrası cenaze törenine Kamışlı’da elli bin kişi katılıyor; Halep, Lazkiye ve Haseke’de düzenlenen gösterilerse daha büyük.

Tax, PYD’nin Temo’ya yönelik suikastın parçası olduğuna dair suçlamaların ispatlanamadığını söylüyor ve Suudi haber kanalı Arabiya’nın yayınladığı, Temo’nun Esad rejiminin emriyle öldürüldüğüne gösteren belgelere atıfta bulunuyor.

Oysa bu mesele açıklığa kavuşturulmuş değil. Ölümünden kısa bir süre önce Temo, rejimin ve PYD’nin kendisini ortak düşman olarak gördüğünü, ikisinin hayatına kastedeceğini söylüyor. PYD, ilkin Temo’nun ölümünden Türk hükümetini, ardından da Esad’ı suçluyor. Liderinin ölümüyle giderek güç kaybeden Kürd Gelecek Hareketi, hâlâ cinayetten PYD’yi sorumlu tutuyor.

Tax, bu suçlamaları “Batı hükümetleri ve STK’ları” arasında dolaşımda olan “Rojava karşıtı anlatının” parçası olarak tarif ediyor. Oysa yukarıda kabataslak aktardığımız, PKK ile Baasçı devlet arasındaki ortaklık, Arap ve Kürd, birçok insanın ona güvenmemesine neden oluyor. Ayrıca PYD’nin desteğinde gerçekleşen politik baskıya dair yakın döneme ait olayların da bir kenara atılması pek mümkün değil. Rojava’da partiye karşı bir dizi protesto gerçekleşti. Bu tür saldırılar yüzünden Rojava yönetimi özür diledi ve bazı değişiklikler yapmaya çalıştı.

Eleştirel Dayanışma

Meredith Tax’in kitabı, Suriye devrimine sempatiyle yaklaşırken, Rojava’nın kaderinin o devrimle nasıl iç içe geçtiğini pek görmüyor. Şurası açık: Esad rejimi bir biçimde yıkılmaz ise, o özerk bir bölgenin, bilhassa Kürdlerin hâkim olduğu bölgenin oluşmasına hoşgörüyle yaklaşmayacak.

Suriye’de sürmekte olan savaşa PYD yayınlarında ve bildirilerinde pek değinilmiyor. Ocak 2016’da PYD temsilcisi Zuhat Kobani, Rojava’nın diğer bölgelere üstün olduğunu ispatlamak için bölgede zayiat oranlarının düşük olduğunu söyledi. Oysa bu farklılık Rojava değil, Esad ile ilişkili. Esad, güçlerini daha çok başka yerlere odaklamış durumda.

Esad, Kürdlerin kendi kaderlerini tayin hakkını tanımadığını açıktan söyledi. Eğer devrimci kalkışma başarısız olursa, varil bombaları ileride Rojava’nın üzerine yağacak.

Suriye devriminin trajedilerinden biri de bilhassa Esad karşıtı güçlerle Kürdler gibi ülkenin ezilen grupları arasındaki kavga ve ayrımdır.

Birçok muhalefet lideri, Kürdlerin kendi kaderlerini tayin hakkını tanımıyor. Hatta alabildiğine ırkçı ifadelere başvuruyor. 2013’te Nusra, Ahraru’ş Şam ve diğer İslamcılar Kürd bölgelerine saldırdıklarında, muhalefetin büyük bir kısmı sessiz kaldı. Bu, Kürdlere Kamışlı ayaklanması sonrası bu kesimlerdeki sessizliği anımsattı.

PYD’nin rejime yönelik muğlâk konumu ve muhalefeti görmezden gelmesi birçok isyancıyı kızdırıyor. 2013’te verdiği bir röportajda Salih Müslim, Suriye Ulusal Konseyi’ne bağlı grupların Amerikan emperyalizminin kuklası olduğunu söyledi. YPG güçlerinin Esad’la birlikte kurduğu fiilî ittifak, en açık örneğini Halep kuşatmasında ortaya koydu. Müslim’in Rus müdahalesini övmesi de öfkeyi iyice artırdı. Ama şunu söylemek lazım: söz konusu trajedinin gerçek temeli, Suriye muhalefetinin Kürdlerin kendi kaderlerini tayin hakkını destek vermeyi reddetmesi.

PYD projesi, muğlâklığını hâlen koruyor. Bir yandan Rojava’daki etnik ve dinî çoğulculuk, bölgeyi azınlıklar için nispeten güvenli bir bölge hâline getirdi. Ayrıca mazlum Kürdler için önemli demokratik kazanımlar elde edilmesine tanık olundu. PYD destekçileri, Rojava’yı tüm ülke, bölge, bazen de dünya için bir alternatif olarak takdim etmeye başladılar. Onlara göre, PKK’nin ideolojisi artık milliyetçi değil.

Ama hareketin sorgulanamayacak ideolojik ve politik lideri olan Öcalan’a göre, Kürd hareketi sadece yeni bir tür demokrasi kurmuyor. Onun kanaatince, Kürd’ün özel nitelikleri yeniden doğuyor: Öcalan, Kürdlerin demokrasinin seçilmiş halkı olduğunu söylüyor.

Bu yaklaşım, hareketin enternasyonalizmini de muğlâk kılıyor. “Suriye muhalefetinin PYD’ye yönelik garezi” dediği hususla ilgili olarak Tax, Müslim’in şu sözünü aktarıyor: “Bizim sorunumuz, iktidar değil. Şam’daki iktidar gelir gider. Biz Kürdler için bu hususun bir önemi yok. Bizim için önemli olan, varlığımızı ortaya koymak.”

Tax’in kitabı, Rojava ile ilgili, ucu açık bir dizi soru ile sona eriyor. Yazar, “PKK gibi yukarıdan aşağı inşa edilmiş bir örgüt”le “komünlerin ve konseylerin halka dayalı, yukarıdan aşağı teşkil edilmiş demokratik siyaset” arasındaki çelişkiye işaret ediyor. Ayrıca yazar, Öcalan’ın ideolojisinin sorgulanması noktasında “kurulmakta olan Rojava’nın yeterince yer açmadığından endişelendiğini söylüyor.

Bu sorulara başka sorular da eklemek mümkün: PKK içeride nasıl hareket ediyor? Rojava yönetimi, devre dışı bırakılamayan sınırsal ayrımlarla veya bölgesel farklılıklarla nasıl başa çıkacak? “Toplum kendisini yönetmeli” görüşü ile hareketin özgürlük hedeflerine dair sınırlara karar verenleri nasıl uzlaştıracak?

Tax, Kültür Devrimi’nin zirvede olduğu dönemde 1973’te gündeme gelen ve kendisinin de parçası olduğu “devrimci turizm” deneyimine dair eleştiriler getiriyor. “Kısa süre baktığım her konuyu sorgulayacak kadar saftım” diyor. Şimdi ise solun daha temkinli bir görüş geliştirmesini istiyor.

Kitap, ikna edici tarzıyla, Rojava’da “insanların bir şeyler yapmaya çalıştığını ve kadınların merkezde olduğunu” söylüyor. Bu çaba ve onu mümkün kılan Suriye devrimi, dikkatimizi ve dayanışmamızı hak ediyor.

Alex de Jong
30 Kasım 2016
Kaynak

Yazının Tamamı

Fidel Castro Şiiri

Fidel Castro Şiiri

(Protesto Şarkısı)

Halk minnettar o eyleme geçmiş sözlere,
Şarkılar söyleyen o harekete.
Ülkemin şarabından koydum bu yüzden
O uzak diyarlardan getirdiğim kâseye:
Yerin altında yaşayan insanların kanı var içinde
Biliyorum onlar, çıkıp o gölgeden
Senin boğazına dizildi.
Yüzlerce yıldır yaşayan
Buz tutmuş topraklardan ateş çıkartan
Madencilerdir onlar.
Kömür için denizin altına iniyorlar
Birer hayalet gibi geri dönüyorlar
Bitmek bilmeyen geceye alışıklar.
Günışığı çalınmış onlardan.
Bu kâsede onca ızdırap
Onca mesafe yüklü.
Rayihanın ve baharın gelişini
Madenlerin dibinden hisseden,
Karanlığın ve yanılsamaların hükmettiği
Tutsak insanların mutluluğu bu.
Mutlular çünkü biliyorlar o Adamın
En duru sabahlara ulaşmak için mücadele ettiğini.
La Pampa’nın yalnız evlatları
Güneyin madencileri
Patagonya soğuğunun çobanları
Kalay ve gümüşün babaları görüyor Küba’yı
Dağlarla evli olanlar
Chuquicamata’dan bakır çıkartanlar,
Yollara saklanmış insanlar
Saf bir nostaljiye bağlı o halk
Tarlaların ve atölyelerin kadınları
Çocukluklarına ağlayan çocuklar
Sana bu kâseyi gönderdi, Fidel.
İçi alabildiğine umut dolu
İçince bileceksin
Senin zaferinin ülkemin
Yaşlanmış şarabı gibi olduğunu
Anlayacaksın bir değil
Birçok insanın elinden çıktığını.
Bir damla değil,
Nehirlerdir orada akan.
İçinde tek bir asker yok
Onlarca cenktir yaşanan.
Onlar seni destekliyor
Çünkü sen o uzun mücadelemizin
Müşterek onurunu temsil ediyorsun.
Küba düşerse biz de düşeriz.
O düşse gelir kaldırırız
Çiçek açarsa özü bizdendir.
Cüret edip de Küba’nın o ak alnına dokunsalar
Yerler hemen halkın yumruğunu
Toprağa gömdüğümüz silâhları çıkartır
Kan ve gururla gelir savunuruz
Can Küba’mızı.

Pablo Neruda

Yazının Tamamı

Hodbin

Kimlikçi siyaset, bir tür bencillik biçimi olarak zuhur ediyor. Maddî ilişkileri dikine kesen dinamikler, bu sayede etkisizleştiriliyorlar.

Fidel Castro’nun ölümünü takip eden bir gün içerisinde onunla ilgili olarak edilen küfürlerde bir yandan eşcinsel edebiyatına, bir yandan da Kürd edebiyatına sığınılıyor. Dolayısıyla, ABD rejimi ile Küba’daki düzen arasındaki sınırlar kaldırılıyor. Castro’nun kendisi dışında, öznel varlığı ötesinde kazandığı anlam ve bağlam, bu küçük burjuva siyaset şahsında dağıtılmaya çalışılıyor.

Bugün bir bencillik biçimi olarak Müslüman olmakla, Kürd olmak veya solcu olmak arasında yaşanan bir yarışa tanıklık ediliyor. Dikkatleri başka yöne çekmek adına, başkaları eleştiriliyor. O eleştirilere bakarak, o eleştirilerin sahiplerini eleştirmek mümkün. “Kürd”, bir tür bencil varlığın ideolojik etiketi hâline geliyor. Bu, “kadın”, “sol” gibi etiketler için de geçerli.

Düzenin ördüğü duvarları yıkmak zorunlu.

* * *

Almanya’daki Avakiancı hareketin şeflerinden Emrah Cilasun, son dönemde bu hatta gerilediğini somut örneklerle kanıtlıyor. Artık Tarafçı, liberal Ayşe Hür’ün çizgisine oturan Cilasun, Avakiancılığı sırf bu bencilliğe fikrî gerekçe ve zemin sunduğu için benimsiyor. Tüm Amerikancı troçkizmin savunucuları, Castro’ya küfrediyorlar. Cilasun da onlardan geri kalmıyor. Çünkü Avakiancılığın o “büyük sentez”i, esasen Avrupa’nın kampüs maoizmi ile Amerikan troçkizmi arasında gerçekleşiyor. Bu sentez, tarihte tepe noktadaki şahısların “burjuva” ilân edilerek, kendi küçük burjuvalığını gizleme amacını güdüyor. O liderleri şeytanlaştırıp taşlamak hiçbir sorunu halletmiyor, sadece ameli bir olmazlığa fırlatıp atıyor.

Cilasun, Castro’yu burjuva kapitalist olmakla eleştiriyor. Amerika’da çıkan burjuva dergilerden ilham alan bu yaklaşım, Castro’yu dünyanın en zenginleri listesinde başa yazıyor. O dergiler, toprakların ve fabrikaların sahibinin Castro olduğu tezviratını üretiyorlar. Onlar ve Cilasun, özünde devrim öncesi hâkim olan pavyonların ve kumarhanelerin sahipleri adına konuşuyorlar. Buna solcu kılıf bulmak ise ancak batı aydınlanmacılığı övgüsü ile mümkün oluyor.

Cilasun, Maçoğlu’nu işte bu zeminde ateşe atıyor. Maçoğlu’nun Bursa’daki bir CHP’li belediye başkanından plaket almasını eleştiriyor. Ama kendisinin neden Enver Aysever’gille röportaj[1] yaptığına zerre izahat getirmiyor. Çünkü Aysever’gillerin o belediye başkanından daha az Kemalist olduğunu zannediyor. Böylelikle Said-i Nursi ile ilgili kitabını ona kimlerin yazdırdığını, belgeleri kimlerin verdiğini örtbas etme imkânı buluyor. Ayrıca Kaypakkaya’yı liberalizme bağlamaya çalışıyor. Kitabını basan yayınevinin ardındaki zarfta Kemalist, mazrufta Fethullahçı olan eli sorgulamıyor. Bir tekinli olarak, Tekin’sizlere saldırmayı iş belliyor.

* * *

Bob Avakian’ın tek esprisi, Maoizmin din hâline geldiği tespiti.[2] Bunun üzerinden dine karşı savaş başlatıyor ve ABD devletinin 11 Eylül sonrası açtığı savaşa bir biçimde eklemleniyor. Dile dökülen allı pullu lafların hiçbir önemi bulunmuyor. Sentez, ancak bu zeminde gerçekleşebiliyor.

Zannediyorlar ki 1968’in cinsellik, altkültür, kimlik üzerine kurulu siyaseti, emperyalizme ve kapitalizme karşı geliştirilmiş. Oysa o dönemin aktörleri, açıktan söylüyorlar, tek hedefin Sovyetler olduğunu. Bugün o küfür edebiyatı, Castro’nun vefatı ile birlikte yeniden gündeme geliyor. Çünkü efendiler, insanların kendileri dışında bir güç adına, kolektif bir faaliyet içerisine girmesini istemiyorlar. Kendi özgürlük ve demokrasi kurgusunun galebe çalması için uğraşıyorlar.

* * *

Sadece Kürd’ü gördüğünü söyleyen, Kürd’e kör. Salt kadına bakan, kadına düşman. Yalnızca kendi sol fikirlerini yaldızlamakla meşgul olan, sosyalizmin altını oyuyor. Dinimiz de dilimiz de, elimiz de sömürülene ve ezilene göre biçimlenmeyi bekliyor. Efendilerin, “sadece kendinizi düşünün” edebiyatına örgütlenenlerin bu ağır işi üstlenmeleri mümkün değil.

Kendi bencil varlıklarını öne çıkartanlar, misal Castro’yu da birey olarak değerlendiriyorlar. Raul’un Fidel’in kardeşi olduğu için başa geçtiğini zannediyorlar, Raul’un devrim ordusunun komutanlarından olduğunu görmek istemiyorlar. Castro’nun ahlaksızları, hırsızları, gaspçıları, Batista uşaklarını cezalandırdığına kızıyorlar, üstelik sol adına.

* * *

AKP yanlısı Müslümanlar da benzer bir dili İran üzerinden ediniyorlar. Suriye ve İran bağlamında, batıdan gelen tüm liberal zırvaya kul oluyorlar. Ne emperyalizmle ne de kapitalizmle dertleri var. Bu nedenle sol liberallerin Castro ile ilgili değerlendirmelerini paylaşıyorlar. Kişinin dışındaki bir güce bağlanması, müşterek bir aidiyete örgütlenmesi ve şiddetli bir dalga ile zulmün kalelerini dövmesi, ancak bu sayede önleniyor. AKP, o dalgayı kırmak için var. Sol, her şeyi kendi üzerine alıyor!

Bugün Tayyip’in yerinde Alper Taş ya da Demirtaş ya da Kemal Okuyan olsa, Tayyip’in yaptıklarına benzer şeyler yapmak zorunda. O nedenle, kendilerinde gördükleri, laiklik, aydınlanma gibi vasıfları öne çıkartıyorlar. İktidara gelseler, Syriza gibi olacaklarını biliyorlar. Bu yüzden sadece biçimsel ayrımlara vurgu yapıyorlar. En özü, Avrupa solculuğuna kaçıyorlar. AB savunuculuğu yapıyorlar.

“Bu ülkenin Syriza’sı benim” diye aralarında yarışanlar, Syriza’ya yönelik saldırıyı protesto etmiyorlar, Syriza’nın halkına yönelik saldırısına dair tek bir şey söylemiyorlar. Herkes, burjuva siyasetinin prangalarından memnun. Sadece efendilerin kendilerini işaret edecekleri günü bekliyorlar. Bu burjuva siyaset pazarında ihtiyaç yaratmak için uğraşıyorlar.

Solun önce kendi dalgakıranları ile uğraşması gerekiyor. Kendine yeterli, kendinden menkul, kendi varlığını yücelten, bencilliği solculuk zanneden yanını kesip atması şart.

Eren Balkır
27 Kasım 2016

Dipnotlar:
[1] Selnur Aysever, “Emrah Cilasun ile İbrahim Kaypakkaya Üzerine”, 30 Nisan 2017, Aykırı.

[2] Avakian ile ilgili bir eleştiri için bkz.: Pavel Andreyev, “Bob Avakyan Eleştirisi”, 26 Ocak 2016, İştirakî.

Yazının Tamamı

Devrimin İlhamı

Filistin Halk Kurtuluş Cephesi, 25 Kasım 2016 Cuma günü Küba’nın eski başbakanı ve sonrasında cumhurbaşkanı olan, tarihsel enternasyonal devrimci lider, Yoldaş Fidel Castro Ruz’un kaybı üzerine, Küba halkına, Filistin halkına ve dünyadaki devrimci hareketlere başsağlığı diliyoruz.

Kendisini 1959’da ABD emperyalizmine ve onun kuklası Batista rejimine karşı elde ettiği devrimci zaferde ortaya koyan, emperyalizm ve kapitalizmle mücadeleye dönük o enternasyonalist, devrimci bağlılığı dâhilinde Castro her zaman emperyalizm, Siyonizm, ırkçılık ve kapitalizm karşısında, dünyanın mazlum halklarının yanında yer almıştır. Ömrü boyunca Fidel, Venezuela, Bolivya, Nikaragua, El Salvador’daki ve tüm kıtadaki devrimci mücadeleyi desteklemiş ve bu mücadele için örnek teşkil etmiştir. Castro’nun enternasyonal devrimci dayanışma ve mücadele üzerinden geride bıraktığı miras, Angola’dan Güney Afrika’ya, Filistin’den Mozambik’e, Bolivya’dan El Salvador’a dünyanın birçok ülkesinde sınırları aşıp devrime, demokrasiye ve sosyalizme uzanan bir örnek olarak iş görmeye devam etmektedir.

Dünyanın emperyalist güçlerin hâkimiyeti altında olduğu bir dönemde, ABD emperyalizmine yaşattığı yenilgiler ve Küba devriminin gerçekliği ile mirasından öğrenmek, bu mirası aziz tutmak gerekmektedir. Küba devriminin elde ettiği zafer, silâhlı mücadelenin gerçekleştirdiği bir zaferdir. Bu zafer, tümüyle halka aittir. Fidel ve yoldaşları, sadece 1959’daki zafer ânında değil, o devrimi takip eden onlarca yıl boyunca, devrimin zaferini güvence altına almak adına, işçileri ve köylüleri seferber etmiştir. Tüm çelişkilerine karşın Küba devrimi, üretimin millîleştirilmesi, servetin bölüştürülmesi ve ücretsiz eğitim ve sağlık sisteminin inşası konusunda önemli bir örnek ortaya koymuştur.

Castro’nun hayatı ve tüm Küba devrimi tarihi boyunca Filistin halkının ulusal kurtuluş hareketi ve Filistin devrimine verilen destek, dünyadaki ilerici güçler ve mücadele içerisindeki halklar arasında devrimci ittifakların kurulması meselesini merkeze alan anti-emperyalist yaklaşımın odağındaki yerini her zaman korumuştur. Filistin halkı ve Küba halkı, Latin Amerika’da, Afrika’da ve Arap dünyasında emperyalizm ve ona bağlı güçlere karşı koyma noktasında, her düzeyde yan yana durmuştur. Üç kıtayı kucaklayan ittifak ve Bağlantısızlar Hareketi dâhilinde Küba, uluslararası mücadelenin her yönünde, Filistin halkının ve onun kurtuluş hareketinin yanında yer almış, emperyalizme, sömürgeciliğe ve onun Filistin’deki tezahürü olan Siyonizme karşı gelişen kolektif hareket konusunda devrimci bir ittifak kurmuştur. Siyonizm, ırkçı zulmün önemli bir silâhıdır. Bu gerçeği Fidel Castro, Küba halkı ve devleti de kabul etmiştir. Söz konusu birlik, yıllar içerisinde dağılmamıştır. Siyonizmin silâhları 2014’te Gazze’yi vurduğunda, Castro Filistin halkını katleden bu “mide bulandırıcı faşizmi” ağır bir dille eleştirmiştir. Ayrıca bugün Küba’da uzun süreli burs programları sayesinde onlarca Filistinli öğrenci eğitim görmeye devam etmektedir.

Fidel Castro’nun vefatı ile onun yoldaşlarını, Che Guevara, Celia Sanchez, Camilo Cienfuegos, Haydee Santamaria’yı ve yeni Küba’yı kurmak, devrimci toplumu inşa etmek için mücadele etmiş olan onca insanı da hatırlıyoruz. Bu, sadece yas tutacağımız ve geçmişi hatırlayacağımız bir ân değil, aynı zamanda Filistin’de demokrasi ve sosyalizm mücadelesinin zaferi adına devrimci fikirlerimizin tekrar hayat bulmasını sağlamak için uğraşacağımız bir zamandır.

Castro, “devrim, geçmişle gelecek arasında süren bir ölüm kalım mücadelesidir” demektedir. Ömrü boyunca o, bu geleceğe can vermek, varlık kazandırmak için bıkıp usanmaksızın mücadele etmiştir. İçinde olduğumuz moment, Siyonizmi ve emperyalizmi yenmek için Filistin devrimine, Arap devrimine ve uluslararası devrime odaklanmamızı, onları incelememizi ve geliştirmemizi, aynı zamanda kurtuluşa, adalete, demokrasiye ve sosyalizme kavuşacağımız o gelecek için mücadele etmemizi talep etmektedir.

FHKC
26 Kasım 2016
Kaynak

Yazının Tamamı

Filistin'den Küba'ya Selam

Samidoun Filistinli Tutsaklarla Dayanışma Ağı, 25 Kasım 2016 Cuma günü vefat eden Fidel Castro’nun ömrü boyunca verdiği mücadeleyi ve devrimini selamlar. Castro, Küba halkı, Latin Amerika halkları ve tüm dünya için devrimci mücadelenin bir sembolü ve uygulayıcısıdır.

Hukuk öğrencisi, sonrasında avukat olarak Fidel, Karayipler ve tüm Latin Amerika’da ABD’nin, ayrıca onun destekleyip dayattığı sağcı hükümetlerin oynadığı role karşı mücadeleye bağlı kalmış olan bir komünist ve anti-emperyalisttir. Devrimci faaliyeti ve mücadelesi üzerinden Küba’da hapse atılmış, serbest kaldıktan sonra 26 Temmuz Hareketi’ni kurmuştur. Örgüt, sonrasında Küba Devrimi’ni inşa etmiş, ABD destekli diktatör Fulgencio Batista’yı 1959’da mağlup etmiştir. Mahkemede yaptığı “Tarih Beni Aklayacak” konuşmasında, halk devrimini tüm cüretiyle savunmuştur: “Ama ben hapishaneden korkmuyorum, çünkü yetmiş yoldaşımın canını alan sefil bir zorbanın öfkesi beni asla ürkütmüyor. Mahkûm edin beni. Önemi yok bunun. Tarih beni aklayacak.”

Castro, enternasyonalizm ilkesini ve bu yönde atılan adımları sürekli destekler ve Filistin halkını da içerecek biçimde tüm Asya, Afrika ve Latin Amerika’daki halkların sömürgecilik karşıtı, devrimci mücadelelerine destek verip o mücadelelerle dayanışma içerisinde olur. Dünyanın şaşkınlıkla izlediği, Filistin halkına yönelik süregiden soykırıma son verilmesi için eyleme geçilmesini talep etmiştir. 1975’te Küba, Birleşmiş Milletler’in 3379 sayılı kararının altına imza atmış, Siyonizmin ırkçı niteliğini ortaya koymuştur. Küba’nın o dönemde aldığı konumu aktaran bildirisinde dile geldiği biçimiyle, “Filistin’i işgal eden Siyonist İsrail rejiminin emperyalist kökenleri ve ırkçı yapısı ile Güney Afrika’da siyahları sömüren rejimin yapısı birdir.”

Castro, bu anlamda yalnız da değildir. O, Latin Amerika’da Filistin’e yönelik sergilenen dayanışmanın önemli bir sembolüdür. Bu dayanışma, kıta genelinde süren halk hareketleri ve Venezuela ile Bolivya gibi ülkeler nezdinde devam etmiş, Latin Amerika genelinde Filistin halkının mücadelesine yönelik destek ve İsrail devleti ile kurulan bağların kopartılmasına dönük talep varlığını sürdürmüştür. Bu dayanışma, sadece Filistin ile de sınırlı değildir. Castro ve başında olduğu Küba hükümeti, Afrika’daki halk hareketlerinin ırk ayrımcılığı ve emperyalizme karşı mücadelesiyle dayanışma içerisinde olmuş, bu kıtaya sağlık alanında önemli destekler sunmuştur. Castro, aynı zamanda ABD’deki siyah devrimci hareketleri de dâhil, emperyalist uluslarda varolan toplumsal hareketler ve ezilen halklarla bağlar kurmaya çalışmıştır. Tüm ömrü boyunca, Küba devriminin lideri, ardından Küba’nın başbakanı ve cumhurbaşkanı olarak mücadelenin bir sembolü hâline gelen Castro, Küba’daki ve dünyadaki mücadeleci insanlarla birlikte, her daim kapitalizme ve emperyalizme karşı çıkmıştır.

2014’te Castro, İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırısına tepki olarak, tüm dünyada yankı bulan, yürekleri dağlayan bir mesaj yayınlamış ve şunları söylemiştir:

“İnsanlık tarihinde bugün, faşizmin yeni ve mide bulandırıcı bir biçimi, tüm o gücüyle açığa çıkıyor. […] Bu İsrail hükümeti, dünyanın bugün Filistin halkının maruz kaldığı dehşet verici soykırıma neden sessiz kalacağına inanıyor? O, ABD imparatorluğunun bu utanç verici katliamın suç ortağı olduğu gerçeğini herkesin göz ardı edeceğini mi umuyor?”

İsrail hapishanelerindeki Filistinli tutsaklar, bilhassa Filistin Halk Kurtuluş Cephesi’nin solcu tutsakları, hapishanelerde Fidel Castro’yu anacaklarını duyurdular ve onun devrimci mücadelesi ile enternasyonalizme olan bağlılığına atıfta bulundular. Samidoun da kurtuluş mücadelesinin o büyük insanının acı kaybının yasını tutan, onun ve Küba halkının tarihsel başarılarını selamlayan, ayrıca zafer ve kurtuluş yolunda yürümeye devam edeceğine söz veren bu tutsaklarla ve dünya üzerinde mücadele eden halklarla birlikte olduğunu beyan eder.

Samidoun
26 Kasım 2016
Kaynak

Yazının Tamamı

Mandela ve Küba

Sizlerin ırkçılığın kökünün sistemli bir biçimde kurutulması davasına gösterdiğiniz bağlılığın eşi benzeri yok.

Büyük bir alçak gönüllülükle geldik buraya. Yüreğimizdeki o derin duyguyla buradayız. Küba halkına minnettarız, sırtımıza yüklediği o büyük borcun farkındayız. Afrika ile kurulan ilişkilerde onun sergilediği diğerkâmlığı başka hangi ülke gösterebilirdi ki? Küba’nın sağlık emekçilerinden ve eğitimcilerinden dünyada kaç ülke istifade ediyor? Küba’nın yardımını talep eden ama Küba’nın bu yardım talebini elinin tersiyle ittiğine tanıklık eden tek bir ülke var mı? Emperyalizmin tehdit ettiği veya ulusal kurtuluş mücadelesi verip de Küba’nın desteğini görmeyen tek bir ülke gösterebilir misiniz?

Küba’nın teşkil ettiği uluslararası güçlerin Angola halkına yardım ettiğini ilkin hapisteyken işittim. Angolalılar, 1975’te CIA’in finanse ettiği Angola Ulusal Kurtuluş Cephesi [FNLA], paralı askerler, Angola’nın Tam Bağımsızlığı İçin Ulusal Birlik [UNITA] ve Zaireli askerlerin saldırısına maruz kalınca, Küba Angola’ya herkesin inanmakta güçlük çekeceği miktarlarda yardım etti.

Biz Afrikalılar, egemenliğimizi elimizden alan, topraklarımızı işlemek isteyen ülkelerin kurbanları olmaya alışmışız. Afrika tarihinde başka bir halkın bizi savunmak için ayağa kalkması pek görülen bir durum değil.

Aynı zamanda bizler, bu desteğin Küba açısından zaten alışıldık ve yaygın bir eylem biçimi olduğunu biliyoruz. Angola’da dövüşüp ölenlerin, bu ülkeye gelen gönüllülerin küçük bir kısmını teşkil ettiğinin farkındayız. Küba halkı için enternasyonalizm sırf basit bir sözden ibaret değil…

Cuito Cuanavale’de [14 Ağustos 1987-23 Mart 1988] Güney Afrika’ya bağlı o ırkçı ordunun aldığı yenilgi, tüm Afrika’nın zaferidir! Irk ayrımcısı ordunun yenilgisi, Güney Afrika’da mücadele eden insanlar için ilham kaynağıdır.

Onlar, Cuito Cuanavale’de yenilmemiş olsalardı, örgütlerimiz üzerindeki yasak kalkmayacaktı! Cuito Cuanavale’deki ordunun yaşadığı yenilgi, bugün benim burada olmamı mümkün kıldı! Cuito Cuanavale, ırk ayrımcısı rejim denilen belâdan ülkemizi ve kıtamızı kurtarma mücadelemizde önemli bir dönüm noktasıdır!

Cuito Cuanavale’de yaşanan nihai yenilgi sonucu Pretoria rejiminin komşularını istikrarsızlaştırma kapasitesi önemli oranda azaldı ve bölgedeki güçler dengesi değişti. Bu süreç, halkımızın ülke içerisinde verdiği mücadelelerle birlikte Pretoria’nın [Güney Afrika’nın başkenti] müzakere etmek zorunda olduğunu anlamasını sağladı.

Nelson Mandela

[Kaynak: Nelson Mandela ve Fidel Castro, How Far We Slaves Have Come!, Pathfinder Press, New York, 1991, s. 9-10.]

Yazının Tamamı

Tarih Beni Aklayacak

[…] “Tarih beni aklayacak” dediğimde, bu cümleyi, özünde en onurlu davayı ve en adil düşünceyi savunduğuma dair o güvenimle dile getiriyordum.

Bu sözü ederken, esasında geleceğin o davayı ve düşünceyi bir biçimde kabul edeceğini de söylemiş oluyordum. Çünkü gelecekte o fikirler gerçeğe dönüşeceklerdi. Gelecekte insanlar olan biteni öğreneceklerdi. Bizim ve düşmanlarımızın yaptıklarını, bizim ne uğruna dövüştüğümüzü, düşmanlarımızın hedeflerini ve kimin haklı olduğunu göreceklerdi. Herkes, bizim mi yoksa bizi yargılamakta olan, anayasa önünde ettikleri sadakat yeminini ayaklar altına almış yargıçların mı haklı olduğunu anlayacaktı. O yargıçlar zorba bir rejime hizmet ediyorlardı. Onlara meydan okudum. Bir gün vatanımızda muzaffer olacak fikirleri savunduğuma kaniydim. Bu inanca ve kanaate hâlâ sahibim. İnsanlığın meşru davası mevziler kazanacak ve er geç zafer muzaffer olacaktır.

Fidel Castro

[Kaynak: Borge ve Castro, Face to Face with Fidel Castro: A Conversation with Tomas Borge, Ocean Press, Melbourne, 1993, s. 13.]

Yazının Tamamı

Fidel

Hayatının ve karakterinin muhtelif özellikleri, Fidel’i yoldaşlarından ve takipçilerinden büyük ölçüde ayırıyordu.

Fidel, hangi harekete iştirak ederse etsin, o hareketin lideri olmasını sağlayacak muazzam bir şahsiyete sahipti.

Fidel yüreklilik, kuvvet, cesaret ve insanların isteklerini kavrama konusunda olağanüstü bir anlayışa sahipti.

Onda verili bir durumu tüm bütünlüğü ile, tek bir ayrıntıyı gözden kaçırmadan idrak etmek adına bilgi ve deneyimden istifade etme becerisi mevcuttu.

Geleceğe sarsılmaz bir imanla bağlıydı.

Görme kabiliyetindeki genişlik sayesinde olayları önceden görebiliyor, eylem içerisindeyken nelerin olabileceğini seziyor, her daim daha da ötesini görüyor, her şeyi yoldaşlarının anladığından daha iyi anlıyordu.

O, hareketi birleştirme, onu zayıflatacak ayrışmalara direnme becerisine sahipti. Geleceğe olan imanı ve öngörü becerisi ile Fidel Castro, bugün Küba Devrimi’nin kurduğu o müthiş yapıyı sıfırdan inşa etme noktasında Küba’da herkesten fazla çaba sarfetti.

Che Guevara

Yazının Tamamı

Selam Yoldaşa

Gazeteci: Çelik yeleği her zaman giyiyor musunuz?

Castro: Ne yeleği?

Gazeteci: Herkes, sizin kurşungeçirmez yelek giydiğinizi söylüyor.

Castro: Yok.

New York’a bu şekilde ineceğim.

Bendeki çelik yelek ahlakî. Daha güçlü üstelik. Beni her zaman o yelek korudu.

* * *

1959’da “devrim, üzerine güller serpilmiş bir yatak değil. O, geçmişle gelecek arasındaki mücadele” diyor Castro.

O, geçmişin geleceğe uzanan kavgası şimdi. Canı artık gözümüzdeki fere, yumruğumuzdaki tere karıştı. Selam olsun yoldaşa, komutana, vatanına… [İştirakî]

  

Yazının Tamamı

İsrail'in Yeşil Boyası

Filistinlilerin topraklarını müsadere eden ve hükümetin bu toprakları “Yahudileştirmesi”ne katkı sunan, devlet destekli İsrail kurumu JNF [Yahudi Ulusal Kurumu], yeşile boyama faaliyetlerinin hâkim olduğu dönemde para kazanma yolu olarak ağaç dikimi işlerinden istifade etmesine karşın, kendisini bir “çevre” grubu olarak pazarlamaya çalışıyor.

Kurumun internet sitesi, bugünlerde Filistinlilere ait toprakların su, ormancılık ve ekoloji gibi başlıklar altında yeniden işlemekten bahsediyor. JNF, Birleşik Krallık ve başka ülkelerden 2012’de “Yeşil Pazar” adı altında fon temin etmesine karşılık, kendisine bağlı gönüllülerden “Negev’in yeşil olması, yaşanabilir bir yer hâline gelmesi için her gün iki saatlerini ayırmalarını” istiyor.

Orada yaşayan Filistinliler ve Bedeviler ise Negev’in (Arapçada Nekeb) nesillerdir yaşadıkları bir yer olduğunu, İsrail’in kendilerini oradan zorla çıkarttığını söylüyorlar. İşte JNF, devletle birlikte buranın geri kalan kısmını, Yahudi olmadıkları için birçok haktan mahrum olan, ama sözde İsrail vatandaşı kabul edilen Bedeviler için yaşanabilir hâle getirmeye çalışıyor. Nekeb Bedevi Komitesi başkanı Usame Ukbi İsrail’in bu bölgenin boş olduğu iddialarını alaya alarak, “bu büyük bir yalan” diyor.[1] Bu yalan, Siyonistlerin Filistin’in “halksız topraklar” olduğuna dair o eski yalanına benziyor. Bu yalan uyarınca ilk öncülerin gelip “çölü yeşerttikleri”nden bahsediliyor. Yeşil Pazar, Birleşik Krallık’ta JNF’i Durdur isimli grup adına çalışma yürütenlerin üzerinde durdukları bir mesele. Bu grup, JNF’in sürmekte olan etnik temizliğin üzerini örten bir kılıf olarak iş gördüğünü söylüyor. Anlaşıldığı kadarıyla, JNF, Bedevilerin yaşamak için mücadele verdikleri ata topraklarına dikmek için ağaç satın almak amacıyla GOD TV’den de para alıyor. İngiltere merkezli bu Hristiyan Siyonist kanalın kurucusu, JNF ormanına Tanrı kendisine “Oğlumun dönüşü için toprağı hazırlayın” talimatını verdikten sonra fon aktardığını söylüyor.[2]

Ağaçların dikileceği yer, Bedevi köyü Arakib yakınlarındaki bölge. Köydeki insanlar, evlerini her yaptığında İsrail güçleri gelip yıkmış. Bu, onlarca kez tekrarlanmış. Burası, JNF’in de yardımıyla İsrail’in yıllardır el koyduğu, elli bin nüfusluk bir Bedevi köyü. Ama köy “Bedevi” köyü olarak kabul edilmiyor. Bedeviler, 2013’te köyden çıkartılma tehdidiyle yüzleşmişler. Bu tehdidin ana nedeni, devletin “Prawer Planı”nı onaylaması. Planın amacı ise Negev’in doğu ve batı bölümlerini Araplardan ayıracak bir dizi Yahudi yerleşiminin inşası için bölgedeki kırk bin insanı zorla evlerinden çıkartmak.[3] İnsan Hakları Gözlemevi’nde çalışan araştırmacı Noga Malkin’in tespitine göre, İsrail’in Negev’deki Bedevi topraklarını ele geçirmek için başvurduğu taktikler, “onun Batı Şeria’da yürüttüğü yerleşim politikaları”na benziyor. Yerleşimlere en azından şifahen karşı çıkan uluslararası aktörler, “Negev’de yaşanan toprağa el koyma girişimlerinden habersizler.” Malkin, bu noktada aralarında Almanya ve İspanya’nın da bulunduğu kırk dokuz ülkeden gelen diplomatların 2005’te JNF’in Arakib köyüne ait topraklar üzerine diktiği “Elçiler Ormanı”nın açılışına katılmasını örnek veriyor.[4] Filistinlilere karşı işlenmiş suçların örtbas edilmesi için dikilmiş bir ormanın kutlama olmadan açılması, tabii ki mümkün değil.

JNF’in bugünlerde “Ofer Ormanı” içerisinde kalan İczim, Menara, Caba ve Ayn Hevd gibi Filistin köylerinin harabeleri etrafına veya üzerine diktiği ağaçlar, çevresel felâketi daha da derinleştirdi. Burası, 2010’da kırk dört kişinin öldüğü, binlerce dönüm arazideki ABD’den gelen bağışlarla dikilmiş ağaçların yok olduğu büyük yangının yaşandığı Hayfa’nın güneyindeki bir bölge. Yangın sonrası İsrailli yetkililer bile, JNF’in yerele ait olmayan çam ağaçlarını sık biçimde dikmeyi alışkanlık hâline getirdiğinden yakındılar. Bu uygulama, ilk gelen Siyonist yerleşimcilerin gözlerinin önündeki manzarayı geldikleri Doğu Avrupa’da aşina oldukları manzaraya benzetme amacını güdüyordu. Ama süreç içerisinde bu toprağa yabancı olan ağaçlar, kuru Akdeniz iklimi sebebiyle kolay yanabildiğinden, bölgenin yangınlara hassas bir yer hâline gelmesine neden oldu.[5] Bu, JNF’in yanlış çevre yönetiminin yol açtığı ilk felâket de değildi. Ellilerde kurum, Filistin’in kuzeyindeki Hula Vadisi’nde bulunan, işe yaramayan “bataklık” gibi görünen, altmış dönüm doğal sulak araziyi kurutup tarıma açtı, yollar yaptı ve buradan bataklık kömürü çıkarttı. Sonuçta bir felâket yaşandı. Bataklık kömürünün yol açtığı nitrat ve sülfat Tiberyas Gölü’ne sızdı ve suyun kalitesini düşürdü. “Kömürün açığa çıkartılmasıyla, yanması kolay, verimsiz kara bir toza dönüştü. Vadide esen sert rüzgârlar toz fırtınalarına yol açtı, bu fırtınalar da mahsule zarar verdi. Tüm bölgeyi üç metre kalınlığında toz kapladı.”[6] Doksanlarda İsrail, bölgenin yaklaşık yüzde onunu yeniden suyla doldurup hasarı azaltmaya çalıştı. Fakat artık çok geçti. Tahminlere göre, yüz kadar hayvan türü yok oldu. “Tatlı suda yaşayan çok sayıda bitki türünün soyu tükendi, birçok göçmen kuş sürüsü Afrika-Avrupa arası kullandıkları güzergâhta başka konaklama yerleri buldu.”[7] Maalesef İsrail’in yanlış yönetiminden kaynaklanan bu ölçekteki bir çevre felâketi, sadece geçmişte yaşanan bir şey değil. Hâlihazırda yaşanan, belki de en büyük felâket ise Ölü Deniz’in hızla buharlaşması. Bu da İsrail’in Ürdün Nehri’ne ait subaşlarını “ulusal su kanalları” adıyla bölmesiyle alakalı bir gelişme. Sonuçta Tel Aviv Üniversitesi çevre bilimi uzmanı profesör Marcelo Sternberg’in tahminine göre, Hristiyanların İsa’yı vaftiz edildiğine inandıkları efsanevî suyolu, “balık havuzlarından akan bir kanaldan ve çıkış suyundan” daha ufak bir dereye dönüştü.

Ali Ebunima

[Kaynak: The Battle For Justice in Palestine, Haymarket Books, 2014.]

KitaPDF

Dipnotlar:
[1] Asa Winstanley, “Stop the JNF Campaign Makes Steady Gains as Israel Charity Goes ‘On the Retreat’ in UK,” Electronic Intifada, 22 Şubat 2012.

[2] Jonathan Cook, “Christian Extremists Assist Israel in Displacing Negev Bedouin,” Electronic Intifada, 28 Aralık 2010.

[3] Ali Abunimah, “Video: Bedouins Resist Israeli Plan to Expel 40,000 and ‘Judaize’ their Land,” Electronic Intifada, 21 Temmuz 2013.

[4] Noga Malkin, “Erasing Links to the Land in the Negev,” HRW, 11 Mart 2011.

[5] Joel Greenberg, “Forest Fire Fuels Review of Israel’s Tree-Planting Tradition,” Washington Post, 26 Aralık 2010; Max Blumenthal, “The Carmel Wildfire Is Burning All Illusions in Israel,” Electronic Intifada, 6 Aralık 2010.

[6] Tamara Zieve, “This Week in History: Swamps, Birds, Water Wars,” Jerusalem Post, 28 Ekim 2012.

[7] A.g.e.

Yazının Tamamı