Kapitalizm ve Sol

“Batı solunun emperyalizm karşıtı hareketleri destekleyememesi, uzun zamandır hissettiğim bir duyguyu teyit ediyor: adı var kendi yok olan demokraside emperyalist düzeni meşrulaştıran, aslında ‘muhalifler’. İşin tuhaf yanı şu ki güya karşı çıktıkları sistemi tam da bu ‘muhalifler’in varlığı somutlaştırıyor. Tıpkı ‘solcuların’ sert Kovid düzenlemelerine verdiği desteğin, bu düzenlemeleri kamuoyunun gözünde ‘haklı’ kılmasında olduğu gibi.”

[George McIntyre]

“Bu aşırı kutuplaşmış bağlamda, soldaki birçok kişi, artık merkezdeki emperyalist ülkelerin çevre ülkeleri ekonomik açıdan sömürdüğü gerçeğini inkâr ediyor. Dahası, bu inkâra bir de son dönemde anti-emperyalist sola yönelik ağır saldırılar eşlik etti. Dolayısıyla, Batı solundan kaynaklanan şu çelişkili önermelerle sık sık karşılaşıyoruz: (1) bir ulus diğerini sömüremez; (2) emperyalizmin ekonomik temeli olarak tekelci kapitalizm diye bir şey yoktur; (3) uluslar arasındaki emperyalist rekabet ve sömürü, tamamen küreselleşmiş ulusötesi kapitalizm içindeki küresel sınıf mücadeleleriyle yer değiştirmiştir; (4) günümüzdeki tüm büyük güçler, emperyalist mücadele içinde olan kapitalist uluslardır; (5) emperyalist uluslar, öncelikle demokratik-otoriter bir spektrumda değerlendirilebilir, bu nedenle, tüm emperyalizmler eşit değildir; (6) emperyalizm, bir devletin diğerine karşı uyguladığı basit bir saldırganlık politikasıdır; (7) insan haklarını korumayı amaçlayan insancıl emperyalizm haklıdır; (8) Küresel Güney’deki egemen sınıflar artık anti-emperyalist değildir, ya ulusötesi bir tutum sergilemektedirler ya da altemperyalist yönelimlidirler; (9) ‘anti-emperyalist sol’, ahlaki açıdan ‘iyi’ olan Küresel Güney’i ahlaki açıdan ‘kötü’ Küresel Kuzey’e karşı desteklemesi bakımından, ‘Maniheisttir.”

[John Bellamy Foster, The New Denial of Imperialism on Left]

“Batı Marksizminin estetik ve kültürel bölümlerinin büyük bir kısmı da emperyalizm meselesine benzer şekilde kördür. Frankfurt Okulu’nun eleştirel teorisi, tahakküm, modern toplum ve eleştiri aracı olarak sanat yoluyla kurtuluş fırsatları arasındaki ilişkilere dair çığır açan içgörülerine rağmen, ırkçı teori, anti-emperyalist direniş ve imparatorluktaki muhalif pratik konusunda şaşırtıcı derecede sessizdir. Bu sessizliğin bir ihmal olarak yorumlanmaması için, Frankfurt Okulu’nun günümüzün önde gelen mensubu Jürgen Habermas, (ilkin New Left Review’de yayınlanan) röportajında, bu sessizliğin kasıtlı bir kaçınma olduğunu söylüyor: ‘Hayır’, diyor, ‘Üçüncü Dünya’daki anti-emperyalist ve anti-kapitalist mücadeleler hakkında söyleyecek hiçbir şeyimiz yok, hatta, bunun Avrupa merkezli, sınırlı bir görüş olduğunun farkındayım.’ […]”

[Edward Said, Culture and Imperialism]

“Var olmayan Kitle İmha Silahları, 'ölü kuvöz bebekleri', 'viagra ile beslenen askerler' ve 'acımasız diktatörlere' yöneltilen diğer duygusal yüklü suçlamalar, gerçek olaylar ve sonuçlarıyla hiçbir mantıklı bağ kurmuyor. Sanki uyanık zihinlerimizle, egemen sınıfın zihninin rasyonelleştirme amacıyla gördüğü rüyaları izliyormuşuz gibi, bolca bahane ve gerekçeyle, egemen sınıfın kırık hayallerinin tutarsız parçalarını tüketmeye zorlanıyoruz. Bu kolektif süreçte, ‘sürekli şimdi’nin kurgusal anlayışını benimsemeye zorlandığımız için tarihten ve maddi gerçeklikten tamamen kopuyoruz. Algımızın bu şekilde sömürgeleştirilmesi, tutarsız propaganda anlatılarının zorla tüketilmesiyle, bizi uyurgezer bir şekilde savaş, sömürgecilik ve neoliberal yeniden yapılanmanın sömürgeci projelerine sürüklüyor.”

[Hiroyuki Hamada, Social Formation]

 

Bu denemede, solcuların ve sol siyasetin kapitalist-emperyalist yapıyla iç içe geçtiği gerçeğinin üç veçhesini incelemek istiyorum. İlkin genç ve tutkulu solculardan, onlarla gerçek hayattaki karşılaşmalarımdan bahsedeceğim. “Kinizm, bir tür konformizmdir” sözü doğru olsa da, aralarında duyarlılık ve idealizm görmekten memnuniyet duyuyorum; ancak iyi niyetler iktidardakiler tarafından manipüle edilebilir.

İkinci olarak, akademide sol siyasetin kurumsallaşmasını ve akademisyenlerin sol eğilimli medyada aldıkları pozisyonların Batı imparatorluğunu nasıl incelikle onayladığını inceleyeceğim. Son olarak, yaşam tarzı siyasetine ve komünist/sosyalist bir sosyal medya estetiğine doğru bir eğilim olarak gördüğüm şeye, yani kapitalist metalaştırmaya odaklanacağım.

Bir keresinde şehirde bir etkinlikte büyük bir beyaz tahta bulunan bir stant gördüm. Üzerinde şu soru yazılıydı: İyi mi yoksa haklı mı olmayı tercih edersiniz? Altında, insanların hangisini tercihlerini sayıyla aktarmak amacıyla beyaz tahta ikiye bölünmüştü. Çoğu insan, iyi olmayı seçti. (Okur merak ediyorsa söyleyeyim: ben, haklı olmayı tercih ederim, ama bunun konuyla bir alakası yok.)

Bu soruyu ABD’deki solculardan, özellikle yirmi yaş civarındakilerden oluşan bir örneklem grubuna sorsam, cevaplarının iyi olmayı tercih edecekleri yönünde olacağından oldukça eminim. Sonuç olarak, siyaset bağlamında başkaları tarafından iyi veya erdemli olarak algılanmak istemek, alışılmışın dışına çıkmayı zorlaştırır. Eğer biri, gerçekten statükoyu tehdit ediyorsa, kınanacak ve birçok yanlış suçlamayla karşı karşıya kalacaktır. Komünistleri şeytani canavarlar olarak etiketlemek için kullanılan Makkartici klişeye veya ABD’nin direniş liderlerini terörist olarak nitelendirme biçimine bakılabilir. Ayrıca sorunun yeni bir çerçeveye hapsedildiği düşüncesindeyim. Eğer haklı olmayı anlamadan, sırf iyi olmak için iyi davranırsanız, en güçlülerin elinde kolayca bir silaha dönüşebilirsiniz.

Kapitalist sistemin vahşeti ve eşitsizliğinden derinden rahatsız olan birçok iyi niyetli genç solcu olduğunu düşünüyorum. Sorun şu ki, adaletsizliğe karşı duyulan duygusal dehşet, tüm bir siyasi yönelimi temel alacak sağlam bir zemin oluşturmaz. Bir bakıma bu tepkinin, daha duygusal temelli bir siyasi duyarlılığın, ayrıcalıklı bir sınıf konumunun ürünü olup olmadığını merak ediyorum. Kişinin sınıf bilinci henüz olgunlaşmamıştır. Aşağıdaki alıntı, genç solcuların acizliğine katkıda bulunan duygusal irrasyonelliğin bir başka maddi nedenini ortaya koyuyor.

“Özetle, ana akım medyadaki propaganda, beyinleri tam olarak gelişmemiş olan gençlere odaklanan bir araç. Merhamet adı altında olumsuz uyaranlarla beynin duygusal kısmı ‘tetiklendiğinde’ eleştirel düşünme ve muhakemeden sorumlu prefrontal korteks, bu olumsuz uyaranların travması nedeniyle hasar görür. Bu da zamanla beynin bu hayati bölümüne zarar verirken, duygusal taraf, baskın hale gelir. Bu olduğunda, kişi muhakeme, tartışma veya sorgulama yeteneğini yitirir.”

[Rita Beitz]

Sebepleri bir kenara bırakırsak, kapitalizm ve emperyalizm hakkında analitik bir anlayışa sahip olmanın gerekli olduğunu düşünüyorum. Yanlış çözümlerin girdabına kapılmamak için adaletsizliğin maddi nedenlerini anlamak gerekiyor. Bildiğimiz gibi, mantıklı bir zihin, duygusal bir zihinden daha zor manipüle edilir. Siyaset, yalnızca duygulara dayanıyorsa, duygusal olarak manipüle edici propaganda tarafından kolayca yanıltılabilir. Belki de bu yüzden, bir zamanlar karşılaştığı baskının aksine, duygu temelli solun nispeten engelsiz bir şekilde gelişmesine izin verilmiştir. Batı imparatorluğunun kalbinde büyük, gevşek bir şekilde birleşmiş bir solun varlığı, Batı’nın “demokratik değerlerini savunduğunu” kanıtlamaya hizmet eder. (Bu ifadeyi tırnak içine aldım çünkü Batı, demokratik değerleri hiçbir zaman tüm insanlar için savunmadı.) Nezaket ve kapsayıcılık, genellikle zorbalar tarafından istismar edilir, oysa ABD’den daha büyük bir zorba mı var?

Aşağıda, anti-kapitalist veya Marksist bir analizi fiili durumlara tam olarak uygulamakta başarısız olan genç solculara dair birkaç örnek sunuluyor.

Örnek 1.1 ~ Geçen yaz siyasi bir toplantıya katılma konusunda güçlü bir arzu duydum. Arkadaşlarım ve Estetik Direniş podcast’ini üreten yoldaşlarımdan ABD’deki sol grupların durumu hakkındaki düşüncelerini sordum. Beni birçok sol grubun tarikat benzeri davranışlarına, ideolojik saflığa olan takıntılarına ve genel bir karamsarlığa karşı uyardılar, ancak güçlü iradeli bir otodidakt olarak, bizzat öğrenmenin daha hayırlı olacağına karar verdim. Sosyal medyada biraz araştırdıktan sonra, şehirde “xxx” adında bir Kadın Komitesi [italik bana ait] keşfettim. Paylaşımlarına bakınca anti-emperyalistmiş gibi göründüler. Kendilerini Marksist bir grup olarak takdim ediyorlardı. İki cinsiyet iddiasını tanımayanlar ile “trans kadınlar” hakkında birkaç kelam etmeleri haricinde örgüt, fena görünmüyordu. 2024’teki başkanlık seçimlerini ve gerçek seçeneklerin azlığını tartıştıkları bir toplantı yaptıklarına şahit oldum. Stres atmaya ihtiyacım vardı, bu yüzden gitmeye karar verdim. Vardığımda, dantelli bir bluz giymiş, biyolojik açıdan erkek olan ana örgütçülerden biri tarafından sıcak bir şekilde karşılandım. Biraz etrafta dolaştıktan sonra, tanışmalar ve zorunlu zamir ritüeliyle toplantı nihayet başladı. Biraz sinirlenmiştim ama açık fikirli olmaya çalışarak buna uydum ve toplantının sonuna kadar herhangi bir yargıda bulunmadım. Hazırlanan okuma materyali iyi seçilmişti ve seçimle alakalıydı. Toplantıyı örgütleyenlerin ve katılımcıların çoğu, günümüzde görülen kapitalizm ve emperyalizmin işleyişine dair iyi konuşan ve anlayışlı kişilerdi.

Tümüyle kötü bir deneyim değildi ama gene de iki önemli olaya tanık oldum. Bunlar, genel içeriğe dair önemli işaretler sunuyordu.

Tartıştığımız metinlerden biri, yirminci yüzyılın başlarında Peru’da yaşamış Marksist teorisyen Mariategui’ye aitti. Yazar, metinde “kadın” kelimesini kullanmıştı. Biyolojik açıdan kadın olan, çiçekli bir elbise giymiş olmasına rağmen cinsiyet dışı zamirler kullanan bir katılımcı, “kadın” kelimesinin kullanımından fazlasıyla rahatsız oldu. Toplumsal cinsiyete dayalı gerçekliği geride bıraktığımız türünden mevzuları ele aldığı kısa bir konuşma yaptı. Toplantıya katılmış olan herkes, özellikle kendisini “kadın komitesi toplantısı” olarak ilan etmiş bir etkinlikte bu kadar düşmanca bir tavır sergilenmesi karşısında biraz şaşırmıştı, ancak grup lideri ona hak verdi ve eseri yazıldığı döneme bağlayarak, onu histeri krizinin eşiğinden döndürdü.

Toplantının farklı bir noktasında, (sosyal mesafe için yeterli alanın bulunduğu bir parkta açık havada yapılan toplantıya rağmen toplantı boyunca tıbbi maske takan) başka bir katılımcı, toplantı bittikten sonra herkese Kovid vakalarının tekrar yükselişte olduğunu, kapsayıcılık ve duyarlılık gereği hepimizin maske takması gerektiğini söyledi. Duyarsızlığından utanan grup lideri, dağıtmak için maske getirmesi gerektiğini üzülerek belirtti ve (kendisi için “dişi o/onlar” zamirlerini kullanan) bu gence bir dahaki sefere maske getireceklerini söyledi.

Bu olayları bir kenara bırakırsak, katılımcıların ve örgütçülerin “toplumsal cinsiyet kimlikleri” oldukça dikkat çekiciydi. En çoktan en aza doğru sıralarsak, şunlar vardı:

* a. kısmen veya tamamen tıbben “cinsiyet değiştirmiş” ya da b. Çift cinsiyeti tanımayan zamirler kullanan, kendilerini belirsiz bir şekilde takdim eden biyolojik kadınlar;

* biyolojik olarak erkek olup kısmen cinsiyet değiştirmiş veya kendini kadın olarak tanımlayanlar,

* biyolojik olarak kadın olup bu şekilde görünenler,

* biyolojik olarak erkek olup bu şekilde görünenler.

Üç örgütçüden ikisi, ki bunlardan biriyle daha başta tanışmıştım, biyolojik olarak erkekti. “xxx” Kadın Komitesi’nde kadınlığını sorun etmeyen çok az kadın olması beni hayal kırıklığına uğrattı. Bana göre, grubun sergilediği tüm cinsiyet kimliği ve transseksüel ideolojisi tuhaftı. Sonuçta, örgütçülerin ve katılımcıların çoğu, kendilerini Marksist olarak görüyordu. Oysa Marksistlerin diyalektik materyalist olması gerekir.

Kastım şu: bir Marksist olarak kişi, biyolojik gerçekliğinin bilincinin oluşumunu belirleyeceğini, tersinin olmayacağını söylemesi gerekir. Transseksüel ideolojisi “insanlar yanlış bedene doğarlar” der. Doğru bir Marksist analiz bu fikri dışlar, bunun yerine, beden dismorfisinin toplumsal nedenlerini ele alır, belki de ifadeyi tersine çevirerek, “insanlar yanlış topluma doğarlar” der. Bana göre, transseksüel ideolojisi özünde felsefi idealizmin ve Kartezyen düşüncenin tarihinin bir parçasıdır. (Düşünüyorum, öyleyse varım; materyalist bir yaklaşım bunu tersine çevirip “Varım, öyleyse düşünüyorum” der.)

Transseksüellik, Batı’da felsefi idealizminden doğan transhümanizm suyuna karışmaktadır. Transseksüelliğin ve transhümanizmin kapitalist yapıdan, bedenin metalaştırılmasından ve büyük ilaç şirketlerinden ayrılması mümkün olmayan gerçekliğini akıldan çıkarmamak gerekir. Sonuç itibarıyla transseksüelizm ideolojisi, terimin felsefi anlamıyla, anti-materyalisttir. Daha geniş bir perspektiften bakıldığında, burada kendilerini Marksist olarak tanımlayan ve Marksizmlerini cinsiyet ideolojisine veya büyük ilâç şirketlerine tatbik edemeyen bir grup insan görüyoruz.

Örnek 1.2 ~”xxx” isimli Kadın Komitesi’nin biyolojik olarak erkek olan ikinci örgütçüsü, uzun sarı saçlı ve takma göğüslü, belirsiz bir şekilde askeri görünümlü bir adamdı, aynı zamanda “Devrimci Çalışma Grubu”nun da başında yer alıyordu. Ben de bu grubu araştırmaya karar verdim. Devrimci Çalışma Grubu’nun da “kadın” komitesi gibi şehirle sınırlı olduğunu düşünmüştüm. Altı toplantıdan oluşan serinin ilkine katıldım. Örgütçülerin çok bilgili olduklarını ve ilgi çekici bir sohbetin akmasını sağladıklarına şahit oldum.

Bir sonraki toplantıdan önce, yaklaşan kötü hava nedeniyle sonraki toplantıların kapalı alana taşınacağını ve maske takılacağını öğrendim (2024 yılında olduğumuz unutulmasın). Kovid yıllarında hiç saygı görmeyen tıbbi bir maske takma muafiyetim olduğu için (neredeyse tüm sosyal hayattan dışlanmıştım), bu konuda tek korkum kurulan düzene uyum sağlamamın istenmesiydi. Bana göre, solcular için yüz maskesi, kişinin saflığını ve erdemini; ortaya çıkan biyomedikal faşizme uyumlu olduğunu simgeliyordu.

Örgüt hakkında ne tür bilgiler bulabileceğime bakmaya karar verdim. İnternette araştırma yaparken, Devrimci Çalışma Grubu’nun şehirle sınırlı bir örgüt olmadığını, ABD genelinde birçok şubesi olduğunu öğrendim. Tamam, bunda yanlış bir şey yok. Sonra web sitelerinde yayınlanan, okuma listesinin PDF bağlantısı dikkatimi çekti. Başlığı “Çin Emperyalist mi?” idi. Görünüşte Marksist-Leninist bir grubun Çin’i “emperyalist” olarak görüp eleştirmesinin oldukça garip olduğunu düşünerek, belgeyi inceledim. Sonuç bölümünde makale, Çin’in emperyalist olduğunu söylüyordu.

Çin’in hiçbir şekilde kusursuz olduğunu söylemiyorum, ancak özellikle ABD’nin alenen yayılmacı bir politika uyarınca hareket ettiği bir dönemde Çin’in emperyalist olduğuna dair tespitin fazla abartılı olduğunu düşünüyorum. Bana göre, ABD vatandaşlarının Çin’i emperyalist olarak adlandırması yakışıksız. Çin’in dolar hegemonyasını tehlikeye attığı bir dönemde, Amerikalıların Çin’in varsayılan emperyalizmini eleştirmesi, gerçekten emperyalizm karşıtı bir bakış açısı değil.

ABD ordusunun dünya genelinde sekiz yüze yakın askeri üssü olduğunu unutmayın. Çin’in ise sınırları haricindeki üs sayısı bir elin parmaklarını geçmez. Bunların çoğu da kendi sınırlarına yakın bölgelerde. Çin, şu anda yurt dışında cereyan eden savaşların parçası değil, ayrıca başka ülkelere askeri saldırıda bulunmuyor. Gerçek anlamda emperyalist bir güç olmak için, bir ülkenin askeri gücünü yurt dışında konuşlandırması gerekir. Dolayısıyla, mevcut durumda Çin emperyalist güç değil, asıl ABD emperyalist. O halde eleştirilerimizin çoğunu kendi ülkemize ve hükümetimize yöneltmemiz gerekmez mi?

“Çin, yurt dışında çok daha acımasız ve ölümcül olabilecek kadar güçlüdür, ancak bunu yapmıyor. Batılılar, Çin’in bir gün dünyayı fethetmek için gizli planları olduğunu iddia etmeyi çok seviyor (komik bir şekilde, bu varsayımsal gelecekteki suistimallerin Çin’i ahlaki olarak ABD imparatorluğunun şu anki bilinen suistimalleriyle karşılaştırılabilir hale getirdiğini ima ediyorlar), ancak bu iddiaların kanıtlarını gerçekten araştırırsanız, her seferinde bulacağınız şey, bunların yalnızca Çin’in Washington tarafından yönetilmeyen çok kutuplu bir dünya hedefi için kanıt sağladığıdır.”

[Caitlin Johnstone, Only Pathetic Bootlickers Spend Their Energy Criticising China]

İnternet sitelerindeki makalenin genç solcuları BRICS’e ve Bir Kuşak Bir Yol İnisiyatifi’ne karşı çıkmaya ikna edip edemeyeceğini merak ettim. BRICS’i desteklemeyebilirsiniz, ancak dolar hegemonyasını zayıflatma konusunda oynadığı rolü kabul etmek gerekiyor.

Örnek 2 ~ Bu sonbaharda şehirdeki bir tiyatroda sahnelenen bir müzikalde rol aldım. Oyundayken, sosyal medyada bir rol arkadaşımla bağlantı kurdum. Oyuncunun profilinde vegan hayvan hakları aktivisti olduğu yazıyordu, bu da beni şüpheye düşürdü. Anti-kapitalist olması ise ilgimi çekti. Sahne arkasında yanıma gelen oyuncu, sosyal medyamdan Marksist olduğumu nasıl öğrendiğini ve eleştirel düşünme konusunda benimle konuşacak birinin olmasından ne kadar heyecan duyduğunu söyledi. Ardından, eğer yardıma ihtiyacım olursa “aktivist kaynakları”na erişimi olduğunu ısrarla belirtti. Uzun ve biraz absürt bir hikâyeyi kısaca özetlemek gerekirse, aramızda bir anlaşmazlık çıktı. (Bu karşılaşmanın tamamını Estetik Direniş podcast’inin 139. bölümünde biraz anlattım.)

Sosyal medya sayfasını daha detaylı incelemeye karar verdim ve bazı önemli şeyler keşfettim. İlk olarak, genç sporcuları sosyal medyaya yönlendiren ve süt ürünlerinden süt alternatiflerine geçtiklerini duyurmalarını teşvik eden Switch 4 Good (“Hayrı Seç”) adlı kâr amacı gütmeyen bir kuruluşta çalışıyordu. Kâr amacı gütmeyen kuruluşun ana finansman kaynağını bulamadım, ancak kuruluşun Dünya Ekonomi Forumu ajandasıyla oldukça uyumlu olduğunu söyleyebilirim. Switch 4 Good’un kampanya yürüttüğü temel konulardan biri, bu oyuncu tarafından kullanılana kadar daha önce hiç duymadığım bir terim olan “beslenme ırkçılığı” idi. İddia, laktoz intoleransının dünya çapında yaygın olması nedeniyle süt ürünlerinin kullanımının ırksal azınlıklara karşı ayrımcılık olduğu yönünde. Ancak kuruluş, sadece süt ürünlerinin tamamen ortadan kaldırılmasını değil, adından da anlaşılacağı gibi, ikame edilmesini önerdi. Bununla birlikte, süt alternatiflerinin çoğu, genellikle üçüncü dünya ülkelerinin sömürülmesine dayanan kaju veya hindistan cevizi ürünlerinden yapılıyor. Yani bu anlamda beyaz batı ülkelerindeki veganlar, uzun bir sömürgecilik geçmişi nedeniyle mümkün olan beslenme biçimlerini tüketmiyorlar mı, yani beslenme ırkçılığı yapmıyorlar mı? Her ne şekilde bakarsanız bakın, bahsini ettiğim oyuncu, kapitalist/emperyalist/sömürgeci çerçeve içinde yer alan bir kuruluş için çalışıyordu. Kapitalizm karşıtlığı da böylece boşa çıkmış oldu.

İkinci olarak, bu oyuncu Oregon’a taşınmış ve Oregonlularn iki kez reddettikleri bir hayvan hakları yasa tasarısının kabulü için para almıştı. (Bu noktada Oregon’un ABD’deki en sıkı hayvan koruma yasalarından bazılarına sahip olduğunu, büyük fabrika çiftliklerinin bulunmadığını, gelişen bir küçük çiftçi ve hayvancılık topluluğuna sahip olduğunu hatırlatmam gerek.)

Bu arada, arkasındaki isimleri deşifre edemediğim bu yasa tasarısının hukuki diline baktığımda, yasa geçerse hayvancılığı, hatta evcil hayvan sahipliğini son derece zorlaştıracağı açıkça ortaya çıkıyor. (Bir hayvanı bağlamak veya bir hayvanın cinsel organlarına dokunmak suç sayılacak. Sanırım, kedinizin cinsel organlarını silmek suç teşkil eden bir davranış...) Genel olarak, yasa tasarısının, Dünya Ekonomi Forumu’nun planlarıyla uyumlu olarak, Oregon’un küçük çiftçilerini ve hayvancılıkla meşgul olan köylülerini boğmak için kötü niyetle tasarlanmış bir tasarı olduğu açıktı. Eti piyasadan kaldıracak ancak et talebini azaltmayacağı için, Oregon pazarını büyük et lobisine açacaktı. Bu et, fabrika çiftliklerinden gelecekti. Hayvan haklarına duyulan endişe de böylece boşa çıkmış oldu. Sonuç olarak, bu oyuncu, farkında olmadan, şirketlerin çıkarlarına hizmet ediyor, sıradan insanların aleyhine çalışıyordu.

Şimdi, salyangoz gözüyle baktığım noktadan daha geniş bir perspektife geçeceğim. Akademide birçok solcu ve Marksist var, bunların çoğu, ilginç ve derinlikli teoriler üretti. Ne var ki ben, akademide kurumsallaşmanın doğasının kişinin siyasi pozisyonlarını etkilediğini düşünüyorum. Günümüzde üniversiteler, sermaye iktidarına tümüyle teslim olmuş durumda, oysa geçmişte hâlâ bir miktar eleştirel mesafeyi koruyabiliyorlardı. Özellikle 11 Eylül’den beri radikal profesörlerin pozisyonlarını korumaları zorlaştı. (11 Eylül öncesi bir örnek olarak, asla kadro alamayan Michael Parenti’yi gösterebiliriz.)

Özellikle eleştirel teori öğreten radikal bir üniversite profesörünün kariyerini ve geçimini tehlikeye atacak görüşleri eksiksiz dile getirmesinin güç olacağı kanaatindeyim. Elbette görüşlerine sadakatle bağlı kalan ve dürüstlüklerini koruyan cesur profesörler de var, ancak bunlar, genellikle kadrolu profesörler. Ancak bir de, bilinçli veya bilinçsiz olarak Batı imparatorluğuna faydalı anlatılar dile döken, akademikleşmiş solun sembol isimleri olan profesörler var. Bu anlatılar, sinsi bir şekilde aktivist solun zihnine sızıyor.

Batı’nın Üstünlüğü Anlatısı

“Avrupa öncesi Afrika geçmişi konusu gündeme geldiği anda, birçok kişi, çeşitli nedenlerle Afrika ‘medeniyetler’inin varlığı hakkında bilgi edinmek ister. Bu, esas olarak Avrupa ‘medeniyetler’iyle karşılaştırma yapma arzusundan kaynaklanır. Bu, Avrupa’nın sözde medeniyetlerini değerlendirmek için uygun bir bağlam değildir. Avrupa kapitalistlerinin kölelik döneminden sömürgeciliğe, faşizme ve Asya ve Afrika’daki soykırım savaşlarına kadar olan davranışlarını dikkate almak yeterlidir. Bu tür barbarlık, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’yı tanımlamak için ‘medeniyet’ kelimesinin kullanımına şüpheyle yaklaşılmasına neden olur.”

[Walter Rodney, How Europe Underdeveloped Africa]

Görebildiğim kadarıyla Solcu akademisyenler, genelde solcular, başka ülkelerin otoriter niteliğiyle ilgileniyorlar. Bu durum çoğu zaman, eleştirel bir kitapta rastgele bir gönderme olarak ortaya çıkıyor. Ana akım medyanın propaganda makinesinde, Batı imparatorluğuyla dostane olmayan her ülke, gerçekte doğru olup olmadığına bakılmaksızın, demokratikleşmeye ihtiyaç duyan otoriter bir diktatörlük olarak resmediliyor. Bağımsızlık için mücadele eden başka ülkeleri kınamak yerine, emperyalist merkezde yaşamanın sağladığı yumuşak yönetim denilen bir ayrıcalığa sahip olduğumuz gerçeğini kabul etmek gerek. Batı, sürekli olarak daha zayıf uluslara dostane kukla hükümetler kurmaya çalışır. Bu hükümetler genellikle, otoriter olsalar bile, ülkenin daha önceki bağımsız liderlerinden çok daha kötüdür. Emperyalist dinamik nedeniyle, zayıf uluslar, genellikle otoriter bir hükümeti benimsemeye zorlanırlar. Demokratikleşme ayrıcalığı, emperyalist statüko tarafından önceden onaylanmış uluslara tanınan bir şeydir. Batı demokrasisi, soyut bir Avrupa-Amerika istisnacılığının ürünü değildir. Bunu anlamak için mesele, küresel bağlamda ele alınmalıdır. Geniş bir perspektiften bakarsak, Batı demokrasisinin, ne kadar yüzeysel olursa olsun, askeri güç ve jeopolitik hâkimiyetin yanı sıra yüzyıllarca süren sömürgecilik ve köleliğin bir ürünü olduğunu görürüz.

Küresel bir süper güç için iç eleştiri sorun teşkil etmez, çünkü mevcut yapıya gerçek bir tehdit oluşturmaz. Konuşma ve ifade özgürlüğü en güçlü imparatorluğun ayrıcalığı haline gelir; dünyaya sahiptir ve uluslararası ilişkileri yolunda olduğu sürece iç muhalefetten endişe etmesine gerek yoktur. İmparatorluk gerçekten tehdit edildiğinde, eleştirdiği nispeten zayıf düşman ülkelerden daha otoriter hale gelir. Bunu yirminci yüzyılda Avrupa faşizminde gördük. Bugün Batı hegemonyasının zayıfladığı momentte yeniden görüyoruz.

Batı emperyalizmine karşı çıkan gerçekten demokratik ülkeler, başarı şanslarının neredeyse sıfır olması nedeniyle nadir bir türdür. Örneğin, bağımsız bir ülke, meşru bir şekilde ilerici bir hükümet kurarsa, ABD imparatorluğu ne pahasına olursa olsun onu devirmeye çalışacaktır. Yaptırımlar ve gümrük vergileriyle ekonomik baskıdan bahsetmiyorum bile. Eğer otoriterlik ve diktatörlükler gerçekten Batı değerlerine düşman olsaydı, ABD, küresel iş birliğine girer, diğer ülkelerin işlerine karışmayı bırakır, askeri gücüyle uluslararası toplumu sindirmekten vazgeçerdi.

Solcu akademisyenler, Batı hümanizmine ve ideolojik üstünlüğüne dair zımni varsayımları sıklıkla benimserler. Irkçılık karşıtlığı ve uluslararası bakış açısı sol çevrelerde tartışılan konular olsa da, Batı’nın ilerici olduğunu söyleyen anlayış içselleştirilmiştir. Bence bu noktada Batı hümanizminin hiçbir zaman tüm insanları kapsayan evrensel bir önerme olmadığı açık. Bana göre, Gazze’deki soykırım, Avrupa hümanizminin mezarının başına taşı yerleştirdi.

Solcu akademisyenler kapitalizmi ve emperyalizmi eleştirseler de, Batı hümanizmini geliştiği sosyo-ekonomik yapıdan kopuk ele alırlar. Batı’nın toplumsal ilerlemeye dair anlayışları, insan özgürlüğünün nihai örneği olarak kabul edilir, diğer kültürlerse bunları benimsemedikleri için eleştirilir. Sömürgeci kapitalizmden, bilimsel teknolojik rasyonaliteden ve Aydınlanma’nın Hristiyanlığından doğan Batı değerleri, diğer toplumların ve kültürlerin değerini ölçmek için kullanılan ölçüttür.

Bana göre, kendi değerlerini farklı bir kültüre dayatmak, sömürgeci bir zihniyettir. Diğer kültürlerin geri kalmış olduğuna dair algı, yüzyıllardır emperyalist müdahaleleri meşrulaştırmak için kullanılmıştır.

Soldaki söylem ve düşüncede toplumsal ilerlemeyi ekonomik ilerlemeden ayırma eğilimini fark ettim. Bir kişi, toplumsal açıdan muhafazakâr bir komünist veya ilerici bir kapitalist olabilir. Ancak, yabancılaştırıcı ve sömürücü bir ekonomik sistem toplumsal açıdan ne kadar ilerici olabilir?

Ekonomik değişim olmadan toplumsal ilerlemecilik, sermayenin yıkıcı dürtüsüne güç vermeye devam eder. İnsana ait geleneklerin, inanç sistemlerinin, toplulukların ve ailelerin parçalanması ve yıkılması, kapitalizmin doğasının sonucudur. Bu, biz Batılıların toplumsal ilerleme olarak gördüğü sonuçlara yol açabilir, ancak tüm toplumların aynı yolu izlemek istemesini beklememeliyiz. Bana göre, daha adil ama toplumsal açıdan muhafazakâr bir sosyalizm, “her şey serbest” diyen geç dönem kapitalizmine evladır.

Sermayenin dürtüsü “Katı olan her şey buharlaşır” ilkesi uyarınca işler. Bu, bir noktaya kadar insanları geleneklerin sınırlarından kurtarabilir, ancak kontrolden çıktığında toplumsal doku korkunç bir şekilde yıpranır, her insan parçalanmış ve metalaştırılmış bir birey haline gelir. Ayrıca, kapitalizm/emperyalizm/sömürgecilik bağlamında toplumsal ilerlemecilik, İsrail gibi devletlere yol açar: trans haklarını destekleyen, pedofiller için güvenli bir sığınak olarak İsrail, transhümanist, soykırımcı, nihayetinde faşist bir devlettir.

Bu nedenle, ekonomik ilerleme olmadan (yani ekonomik yapıda bir değişiklik olmadan) toplumsal ilerlemenin hiç de ilerleme olmadığını, aksine, bizi insan yapan şeyin yok edilmesi olduğunu savunuyorum. Her canlı organizma metalaştırılır, ölçülebilir parçalara bölünür. Kapitalizm, kötülüğünü ve geriliğini gizleyen kapsayıcı bir cilâya, ambalaja kavuşur.

Belli bir noktada, teknolojiye benzer şekilde, toplumsal değerler de kapitalizm bağlamında yanlış yönde gelişme eğilimindedir. Tıbbileştirilmiş transseksüellik ve transhümanizmin, kapitalist çerçeve içindeki toplumsal gelişmenin yanlış şekillenmesinin bir kanıtı olduğuna inanıyorum. Kilise ve devletin ayrılması gibi meşru toplumsal ilerlemeyi desteklemeliyiz, kadınların güvenli alanlarında erkeklerin bulunması gibi sahte toplumsal ilerlemeyi değil. Toplumsal ilerlemenin tek başına sadece bir araç olduğunu, amaç olmadığını her zaman aklımızda tutmalıyız. Kapitalizm dünyadaki tüm toplumsal ilerlemeye sahip olsa bile, gene de sömürücü, azınlığı çoğunluğun pahasına zenginleştiren, modası geçmiş bir ekonomik sistem olurdu. Ekonomik ilerleme olmadan toplumsal ilerleme, ilerleme değil, sadece “çeşitlilik” gibi kılıflar ardında statükoyu korumak için bir başvurulan bir bahanedir.

İklim Anlatısı

“Kapitalizm bir atık ekonomisidir ve bu atık, iyi bir yaşam sürmeye hakkı olanların gözleri önünde yok olmalıdır: görülmeden ortadan kaldırılmalıdır. […] Burada, bu atık üretim ekonomisinin, insanları ‘pislik’ ve ‘atık’ olarak üretme pratiği ile kopmaz bir bağa sahip olduğunu vurgulamak gerek. Bütün bir insanlık, aşırı tüketime uygun bir dünya yaratmak ve kurumları sürdürmek için görülmeyen, aşırı sömürülen bir iş pratiğine mahkûm edilmiştir.”

[Françoise Vergès, A Decolonial Feminism]

Batı’da sol, yeşil ajandanın ateşli bir savunucusu haline gelmiş, yeşil enerji, elektrikli araçlar, sadece bisiklete izin verilen şehirler, sentetik et ve tüketim mallarına getirilen kısıtlamalar gibi konulara destek sunmuştur.

Bu önlemler tek başlarına ille de kötü değildir, ancak emperyal kapitalizm çerçevesinde uygulandıklarında sapkın ve sömürücü hale gelirler. Mevcut sistemde, kişisel motorlu araç kullanımına getirilen kısıtlamalar ve birincil ulaşım aracı olarak bisiklete binmeye zorlanma, en çok işçi sınıfını etkileyecektir. Çalışma gününün uzunluğu ve birçok insanın birden fazla işte çalışması göz önüne alındığında, işe bisikletle gidip gelmenin veya toplu taşıma kullanmanın getirdiği ek süre, işçi sınıfının kalan az miktardaki boş zamanını tüketir.

Yeşil ajandaya sunulan destek, işçi sınıfını soldan daha da uzaklaştırır, çünkü işçi sınıfı, iklim kısıtlamalarının kapitalist çerçeve içinde uygulandığını görerek, haksızlığa uğradıklarını fark eder. Her yere bisikletle veya yürüyerek gidebilmek, dolar başına kalori açısından düşük bir diyetle beslenmek, yalnızca çevre dostu tüketim malları satın almak, üst orta sınıfın ayrıcalığıdır. Fiziksel olarak yorucu bir iş gününün ardından, eve bisikletle gidip dumanı tüten bir kâse vegan, yabani mantar çorbası içmek, birçoğuna tiksindirici gelecektir.

Sınıfın yanı sıra, iklim söyleminin bazı yönlerinde ırksal bir bileşen de olduğu görülüyor. (Andreas Malm gibi küresel güneyi ön planda tutarak iklim sorunlarını tartışan bazı solcular var elbette, ama dünyanın haline bigâne kalan Batı (Kuzey) merkezli isimler de az değil.)

Artık solcu elektrikli araç sahiplerine rastlıyoruz. Elektrikli araçlar büyük bir gelişmekte olan pazar, ancak bu araçların yapımında kullanılan lityum piller, üçüncü dünyadan temin edilen nadir toprak minerallerinden oluşuyor. Lityum ve kobalt madenlerindeki çalışma koşulları kesinlikle korkunç. Çoğu zaman, küçük boyutları nedeniyle çocuklara iş veriliyor, bu da sağlıklarına kalıcı olarak zarar veriyor. Yani elektrikli araçlar “emisyonsuz” olsa bile, siyah ve esmer tenli insanların aşırı sömürüsüne dayanıyorlar.

Bu örnek, iklim anlatısının küresel güneyin baskısına nasıl katkıda bulunduğunu gösteriyor. Ayrıca, Batı’nın iklimi çok fazla mahvettiği için Afrika’nın sanayileşmesine, herkes için hijyen koşullarını iyileştirmesine ve nüfusunun yaşam standardını “modern” standartlara yükseltmesine izin verilemeyeceği yönünde örtük bir varsayım üzerinden hareket edildiği görülüyor.

Batı imparatorluğunun o boğuk sesi şöyle diyor: “Üzgünüz, sizi yüzyıllarca sömürdük ve ezdik, ama modern konforlarımızın yozlaşmış düzeyini deneyimleme şansınız olmadan önce tüm gezegeni yok ettiğimizden, sizin için belirlediğimiz seviyenin ötesine asla geçemezsiniz.” Batı imparatorluğu, dünya nüfusunu Batı’daki tüketim standartlarının insan özgürlüğünün ve mutluluğunun zirvesini temsil ettiğine ikna etmek için büyük çaba sarf etti, ancak onları “yeşil” olmak için üzerlerine düşeni yapmadıkları için eleştirdi.

Bana göre, solun iklim kıyametini öne süren propagandayı kabul etmesinin nedeni, siyasetlerinin duygusal temeli. Dünyaya yürekleriyle bakıyorlar. Bu açıdan yaklaşmak, “iklim felâketleri” ile ilgili medya bombardımanına dehşete kapılarak karşılık vermemize neden oluyor. Doğa belgesellerinde, kitaplarda ve saygın bilimsel yayınlarda, kıyamet kehanetleri, canlıların, bitkilerin ve Dünya’nın çektiği acıların duygusal yüklü öyküleri anlatılıyor.

Psikolojisi dengeli birçok insanla doğal çevresi arasında içgüdüsel bir bağ var. Bu bağ, neticede iklim anlatısının duyguları maniple etmeye yönelik çabalarını epey etkili kılıyor. İklim bilimi hakkında ne düşünülürse düşünülsün, kapitalizmin, sömürücü doğası ve hızlı getiri ihtiyacı nedeniyle ekolojik yönetimle bağdaşmadığını kabul etmek gerek. Sol, yeşil enerjiyi ve tüketim mallarına getirilen kısıtlamaları, özellikle büyük petrol şirketlerini kısıtlayan bir kapitalizm kısıtlaması olarak görme eğiliminde. Amazon ve “rant ekonomisi” çağında, tüketim mallarına getirilen kısıtlamalar, aslında kapitalizmin bir sonraki aşamasının bir parçasıdır. Kiralanabilir giyim ve tüketim sonrası geri dönüştürülmüş ürünler, hammaddeye daha az para harcanması, dolayısıyla, daha yüksek kâr marjı anlamına gelir.

Yeşil enerji, fosil yakıtlara olan bağımlılığını rahatlıkla görmezden gelen gelişmekte olan bir pazar oluşturmaktadır. Tüketiciler, yeşil enerji ve yeşil enerjiyle üretilen ürünleri kullanarak iklime yönelik suçluluk duygularının hafiflediğini hissederken, rüzgâr türbinleri ve güneş panellerinin üretimiyle uyumlu olan çevre tahribatı ve insan sömürüsünü görmezden gelirler.

Kapitalist toplumun çatışmacı doğası nedeniyle, önceden onaylanmış anlatılara düşmeden çevresel sorunlar hakkında söylemde bulunmak zordur. Bunu önlemek için, toplumumuzdaki temel çelişkinin kapitalizm olduğunu her zaman hatırda tutmalıyız. Çevrenin tahrip olması, çok daha büyük bir hastalığın basit bir belirtisidir. Temel çelişki olan kapitalizm çözülmezse, uygulanan herhangi bir çözüm, kapitalist çerçeveye uyacak şekilde kendini deforme edecektir.

Kapitalist çerçeve dışında bile, aşırı iklim önlemlerinin uygulanması konusunda şüpheciyim. Başka ülkeleri bombalamayı bırakmak, silah üretimini azaltmak, gereksiz plastik ambalajları ortadan kaldırmak ve süper zenginlerin özel jetlerine ve yatlarına el konulması, bence daha dengeli bir yaklaşım olurdu. Elitler, bütün uluslardan daha fazla enerji tüketiyor. Eğer onların aşırı tüketim seviyesi olmasaydı, herkesin düzgün bir yaşam standardına sahip olması için yeterli kaynağa sahip olurduk, fosil yakıt kullanımı da büyük ölçüde azalırdı.

Biyosferimiz ve içindeki canlılar için endişelenmeliyiz, ancak çevre konusunda korku ve umutsuzluğa kapılmamalıyız. İyileştirme misyonuna girişmek için çok geç kaldığımıza inanmak, elimizi kolumuzu bağlayan bir tutum haline gelebilir. Bu zihniyetin kapitalizmin ebedileşmesine katkıda bulunduğunu görmek gerek. Burada karşımızda, farklı bir bağlamda yeni bir ambalaja sarılmış “tarihin sonu” iddiası var.

Hayat, her zaman bir yolunu bulur ve bence sermayenin boyunduruğundan kurtulduktan sonra toprağın ve canlıların yenileyici nitelikleri konusunda iyimser olmalıyız. Bazen oturup, komünizmde doğayla birlikte çalışma ihtimalini, çevreyle simbiyotik ilişki içinde olan ne tür insan toplulukları oluşturabileceğimizi hayal ediyorum. İster komünist olalım isterse olmayalım, hepimiz, Dünya’daki mucizeleri ve yerli halkların elindeki bilginin kapitalizm sonrası dünyaya entegre edilme ihtimalini takdirle karşılayabiliriz.

*Andreas Malm’ın The Progress of This Storm [“Bu Fırtınanın İlerleyişi”] adlı kitabı, Dünya’nın bir yakma fırınına dönüştüğüne dair hatalı önermeden yola çıkmış olsa da, kapitalizmin çevreyi nasıl tahrip ettiğini, ekolojik bozulmayı ele almak için en iyi çerçevenin diyalektik-tarihsel materyalist analiz olduğunu iyi bir şekilde ele alıyor.

Kovid Anlatısı

“[…] Temel öneme sahip krizlerin yaşandığı koşullarda, aksi takdirde çok daha uygun olan 'liberal ideolojinin' düzenleyici araçlarını bir kenara bırakmak gerek. Bunların yerini, amacı daha önce geçerli olan kapitalist 'normalliğin' koşullarını yeniden tesis etmek olan ‘olağanüstü haller' alır […]”

[István Mészáros, Social Structure and Forms of Consciousness]

Ne yazık ki, solun önemli bir kesimi, Kovid döneminde egemen sınıfın biyomedikal faşizmine destek sundu. Solcu aydınlar, evden çalışabildikleri için karantinaların ekonomik sonuçlarının tam etkisinden korunmuşlardı. Bu durum, “laptop sınıfı” ile işçi sınıfının bakış açısı arasında bir ayrıma yol açtı. İşçi sınıfı ya işsiz kalmaya zorlandı, kaybettikleri ücretler için yetersiz tazminat aldı ya da çalışmaya zorlandı ve günde en az sekiz saat maske takmanın sağlıkla ilgili sonuçlarına katlanmak zorunda kaldı.

Bana öyle geliyor ki, akademik sol, karantinaların hükümetin ve halk sağlığının piyasadaki gizli elin karşısında zafer kazanmasının bir örneği olduğunu düşündü. Ancak devletin piyasaya müdahalesi, her zaman kutlanacak bir sosyalist zafer değil. Burjuva devleti piyasaya müdahale ettiğinde, bunun bir adı daha var: faşizm.

Şirketlerin, teknoloji milyarderlerinin ve ABD ordusunun bu kadar çok güce sahip olduğu bir dönemde, devletin halkın çıkarları doğrultusunda hareket ettiğini düşünmek saçmalık. Büyük ilaç şirketleri, halkın sağlığını ve refahını zerre umursamıyorlar. Tıp sanayi kompleksi için insan vücudu, dolar işaretine dönüştürülmeyi bekleyen bir iğne yastığı. Karantinalar piyasaya yönelik devlet müdahalesiydi, ancak bu müdahaleden asıl burjuvazi istifade etti. Kapitalizmin periyodik (ve endemik) krizlerinden birinin eşiğinde, karantinalar, hem piyasayı yavaşça durdurdu hem de rekabeti ortadan kaldırarak, şirketlerin gücünü artırdı. Faşizm, tarihsel süreçte hep kapitalizmin hayatı tehdit eden bir krizle karşı karşıya kaldığında son çare olarak başvurduğu bir önlem olagelmiştir. 2020’deki durum da bir istisna değildi.

Ancak, Kovid döneminin, yirminci yüzyıldaki Avrupa faşizminden daha büyük bir tarihsel dönüm noktası olduğunu savunuyorum. Kovid karantinaları, insanlık tarihinde en büyük yukarı yönlü servet transferinin gerçekleştiği momentti. Bazı solcular, karantinaların küçük işletmeler üzerindeki yıkıcı etkilerini kapitalizme karşı bir zafer olarak gördüler. Ama Lenin’in “On binlerce dev işletme her şeydir; milyonlarca küçük işletme hiçbir şey” sözünü unuttular.

Karantinalar, pazar payı için rekabet eden küçük ve orta ölçekli işletmeleri ortadan kaldırdığından, şirketler bundan etkilenmedi. Aslında karantinalar, özellikle Amazon ve teknoloji endüstrisi gibi devlere, şirketlerin gücüne daha büyük bir dayanak noktası sağladı. (Şirketlerin ve bankaların gücünü daha iyi anlamak istiyorsanız, Lenin’in Emperyalizm: Kapitalizmin En Yüksek Aşaması adlı eserini okumanızı şiddetle tavsiye ederim. Yüz yıldan fazla önce yazılmış olmasına rağmen, bugün de ürpertici derecede geçerli. Gene de eklemeliyim ki, mevcut durum Lenin’in hayal edebileceğinden bile daha kötü.)

Karantinaların insani maliyeti, özellikle asgari düzeyde sosyal güvenlik ağı sunan toplumlarda, şaşırtıcıydı. ABD’de Kovid döneminde evsizlik arttı, yoksul çocuklar yeterli bakımdan mahrum kaldı, yaşlılar zorunlu izolasyona alındı, tıbbi hastalar hayat kurtarıcı tedavilerden mahrum bırakıldı, aile içi şiddet mağdurları istismarcılarıyla birlikte evlerine kapatıldı. İnsanların yaşadığı izolasyon, özellikle yalnızlığın zaten ciddi bir toplumsal sorun olduğu bir dönemde, psikolojik olarak zarar vericiydi. Bence asıl okulların ve çocukların etkinlik alanlarının kapatılması zarar vericiydi.

Kovid’in ölümcüllüğü hakkında ne düşünülürse düşünülsün, bilimsel konsensus çocukların risk altında olmadığını gösterdi. Bildiğim kadarıyla hiçbir kamu görevlisi evlerine kapatılan çocuklar için endişelerini dile getirmedi. İstismarcı aile üyeleri olan çocuklar, “Kovid’e karşı temkinli davranıyoruz” diyerek çocuklarını sıkı kontrol altında tutmayı haklı çıkarabilen zalimlerle birlikte eve kapatıldı. Apartmanlarda yaşayan çocuklar, özellikle de bakıcıları temel hizmetlerde çalışan kadroya mensup olanlar, gençlerin fiziksel ve zihinsel sağlığı için gerekli olan dışarıda geçirilen zamandan ve hareketten mahrum kaldılar. Küçük çocukların sosyalleşme ihtiyacı giderilmedi, sosyal yardımları verilmedi. Ancak üst ve üst orta sınıf çocukları, ebeveynlerinin karantina dönemlerinde özel dersler ve diğer özel etkinlikler için ödeme yapabilecek durumda olmaları nedeniyle, bu süreçten pek etkilenmediler.

Her açıdan bakıldığında, karantinalar ve maske zorunlulukları, yoksullukta, ruhsal hastalıklarda ve yalnızlıkta artışa neden oldu. Pandemi, risk altındakileri koruyacak, korku ve paniğin yayılmasını önleyecek şekilde yönetilebilirdi; savunmasız nüfusun maddi refahı güvence altına alınabilirdi. Ancak, önlemlerin hiçbir zaman sağlıkla ilgili olduğunu düşünmüyorum. Batı nüfusundaki artan proleterleşmenin, egemen sınıfın tüm bu olaydaki hedeflerinden biri olduğunu düşünüyorum.

“Bu bakış açısı faşizmin güçten ziyade ‘farklılığa’ (kişisel avantaj yaratacak aşağıda olma haline) aşırı vurgu yapar. Eşitsizliği mutlaklaştırır. Yoksulluğu mutlak gereklilik olarak görür.”

[John Steppling, The Unconscious of Hollywood]

Solun Kovid dönemi boyunca yaptığı suç ortaklığı nedeniyle, kitlesel gözetim teknolojileri yaygınlaşma imkânı buldu. Sol, tarihsel olarak kitlesel gözetim teknolojilerine, örneğin “Terörle Mücadele” konseptine karşıydı, ama Kovid anlatısına yönelik hayranlıkları, bu açıdan son derece sorunluydu. Bazı solcuların Filistin yanlısı üniversite protestocularına yönelik baskıların boyutuna şaşırdığını biliyorum. Ancak, bunun tamamen üniversitelerin katı Kovid önlemlerini ve biyolojik gözetimi tamamen benimsemesinden kaynaklandığını savunuyorum; ki sol da bu uygulamaları büyük ölçüde desteklemişti.

Akademik solun maddi koşullarını bir kenara bırakırsak, birçok solcunun, özellikle gençlerin, Kovid önlemlerini bu kadar güçlü bir şekilde desteklemesinin büyük bir nedeninin, haklı olmaktan ziyade, iyi olmayı tercih etmeleriyle ilgili olduğunu düşünüyorum. Kovid anlatısının propagandası son derece ahlaki bir şekilde çerçevelenmişti. Uyum sağlamak, kişinin topluluğunu önemsediğini ve bencil olmadığını gösteriyordu. Bence egoist bir bireyci olmak istememek olumlu bir dürtü, ama sorunlarla ilgili bir insan olduğunu göstermeye çalışmak, bir durumun maddi gerçekliğini analiz edememek için bir bahane olamaz.

Kovid önlemlerine karşı çıkan, kişisel olarak rahatsız olmak istemeyen ve piyasanın gizli eline müdahale edilmesini görmekten nefret eden bazı inatçı ve cahil insanlar vardı. Bu insanlara en ufak bir saygı duymuyorum. Sorun şu ki, ana akım medya, Kovid önlemlerinin bilimsel meşruiyetini sorgulayan herkesi “sağcı Trump destekçileri”yle aynı kefeye koydu. Uyumsuz olanlar veya olanı biteni az çok sorgulayanlar, bireysel “hakları” hakkında bağırıp duran kalpsiz büyükanne katilleri olarak görüldü.

Sol, Kovid’i eleştiren solcuların, bilim insanlarının ve işçilerin toptan ifşa edilmesi furyasına katıldı. Sol bir kez daha iyilik ve kapsayıcılık tuzağına düştü, sadece “komplo teorisyenlerinin” mRNA tabanlı gen terapileri ve maske takma konusunda güvenlik endişeleri taşıdığına inandırıldı. Bana göre, Kovid “aşılarının” bu kadar hararetle savunulacak bir mesele haline gelmesi oldukça tuhaf. Sola göre aşıyı reddetmek, Trump destekçisi olmak demekti. Oysa birçok Trump destekçisi sorgusuz sualsiz “aşılandı”, Donald Trump döneminde Son Hız Operasyonu başlatıldı. Trump, ABD hükümeti tarafından pandemi sırasında aşı, tedavi ve teşhis araçlarının geliştirilmesini, üretilmesini ve dağıtımını hızlandırmak amacıyla 15 Mayıs 2020’de başlatılan kamu-özel sektör ortaklığını ifade eden bu operasyonla hâlâ gurur duyuyor, sürekli bu hamleyi yapmakla övünüyor! Bu yüzden Kovid döneminde muhalif olan, ancak Trump’ın bir tür kurtarıcı olduğuna inanmaya zorlananları da anlamıyorum.

Belki de István Mészáros’un dediği gibi, insanlar aynı anda hem çelişkili hem de her açıdan irrasyonel olan iki inancı aynı anda savunabiliyorlar çünkü irrasyonel ve çelişkili bir ekonomik sistemin yönetimi altında yaşıyoruz... Kapitalizm, kurumsallaşmış şizofreniden başka bir şey değil.

Servetin yukarı doğru aktarımı süreci tamamlandıktan sonra ekonomi yeniden canlanmak zorundaydı. Ancak bir sorun vardı. Kovid etrafında yaratılan korku yaygındı, gene de nüfusun tekrar işe dönmesi gerekiyordu. Sürekli maske takmak, nüfusun tekrar çalışmaya ve tüketmeye başlamasının bir yolu haline geldi, korkularını yatıştırmak için onlara bir güvenlik ağı sağladı. Başlangıçta, maske zorunlulukları, meşru sağlık endişelerini ele almak ve uygun hastalık izni sağlamak zorunda kalmadan, temel işçilerin çalışmaya devam etmesinin bir yolu olarak hizmet etti. (Not etmek gerekirse, birçok temel işçi, maske takmanın viral enfeksiyonları önlemede etkisiz olması ve uzun süreli maske takmanın sağlıkları üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle maske takmaya karşıydı.) Şunu da belirtelim: temel işçiler, Kovid önlemlerine “laptop sınıfına” göre çok daha şüpheci yaklaştılar. Bunun nedeni,

a. birçoğunun pandemiyi atlatmış olması;

b. cesetlerin yığıldığını görmemiş olmalarıydı.

Bence birçok temel işçi, Kovid sırasında daha incelikli bir sınıf bilinci geliştirdi çünkü üst ve üst orta sınıfın onları harcanabilir (ve dolayısıyla daha aşağı) insanlar olarak gördüğü açıkça ortaya çıktı.

“Virüsleri yapay olarak üretecekler ve halka salacaklar, böylece kapitalist ilâç üreticileri aşı yaparak kâr elde edebilecekler; bu, onlar için sadece bir iş.”

[Muammer Kaddafi, 2009’da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’ndaki Konuşması]

Görebildiğim kadarıyla sol, kapitalist yapı içinde faaliyet yürüten bilim ve teknoloji alanını kapitalizmden azade görme eğilimindeydi. Oysa bence bu sektörlerin sermayeyle bağları her zamankinden daha köklü. Asıl mesele, kapitalizmde bilim ve teknolojinin insan ihtiyacından ziyade kârlılık doğrultusunda gelişmesi. Bu alanlardaki ilerleme, insan refahı yönünde toplumsal bir ilerleme olmaksızın, her zaman kabul edilebilir olarak görülüyor çünkü sermayenin gücünü artırıyor. Aksi takdirde durgun bir toplumsal yapıda hareket yanılsaması sağlıyor. Solun büyük ilâç şirketlerine karşı kör noktası, Kovid yıllarında, ilâç şirketlerinin en yeni nakit kaynağı olan mRNA teknolojisine duydukları heyecanla birlikte, en iğrenç haliyle faş oldu.

Aşı zorunlulukları, aşıları daha da kârlı hale getirdi. Hükümetin, bazıları güvenlik testlerinden başarıyla geçen ürünler üretememiş olan ilâç şirketlerine para aktarmasının bir yolu oldu. Kovid “aşıları” etrafında aynı türden tatlı dilli ahlakçı propaganda yürütüldüğünden, sol aşı zorunluluklarını destekledi. Yaşadığım yerde birçok solcu, aşırıya kaçarak, aşı pasaportlarını şiddetle savundu, çoğu zaman bunların uygulanmasına yardımcı oldu. Kişisel sağlık nedenlerinden dolayı güvenlik endişeleriyle mRNA gen terapisi almayan biri olarak, mensubu olduğum topluluk tarafından ötekileştirilmek çok acı verici bir deneyimdi.

Hâlâ solcu arkadaşlarım var ve onlarla Kovid konusunda asla konuşmuyorum, çünkü aşı durumumun onların çok farklı bir yönünü ortaya çıkaracağından korkuyorum. Birçok zeki teorisyen, insanları bu radikal şekilde ötekileştirmenin, faşizmin psikolojik temeli olmasa bile, temel bir bileşeni olduğunu belirtmiştir. Gerçekten de Kovid’in birçok insanın içindeki faşisti açığ çıkardığını söyleyen Max Parry’ye katılıyorum.

Karantinaların ekonomik yönünü, aşılanmamış insanlara yönelik radikal ötekileştirme ile birleştirdiğimizde, faşizmin ekonomik ve psikolojik temeliyle karşı karşıya kalıyoruz. Bana göre, solun Kovid dönemindeki tepkisi çok şey anlatıyordu. İşler kızıştığında, solun statükoyu ne pahasına olursa olsun koruyacağını gösterdi. Tıbbi maskeler, kişinin erdeminin, dolayısıyla, mevcut otoriteye boyun eğmesinin sembolü haline geldi. Bunun bilinçli bir teslimiyet kararı olduğunu düşünmüyorum, daha ziyade, yoğun ve pahalı bir propaganda kampanyasıyla iyi niyetleri istismar edilenlerin bilinçsiz bir kararı olduğunu düşünüyorum. Propaganda yalanlarına inanarak, sol, müesses nizamla olan iç içe geçmişliğini ortaya koydu. Eğer devrimci olacaksak, burjuva aydınlarınca duyarsız olarak nitelendirilmekten korkmamalıyız.

“#Solcu A.Ş.

Sermaye, özünde, toplumsal farklılığın genişletilmiş bir bilişim-makine aracılı hesaplaması, üreticileri yarattıkları değerden farklı bir şekilde koparan hakların algoritmik yönetimidir. Yönetim altyapısı, ağa bağlı epistemolojisini, üretim araçlarını, evreni bilgi olarak konumlandırmak üzere kullanır ve herkesi, onu ayıklamak ve çoğu zaman hayatta kalma adına daha fazla bilgi üretmek için çalıştırır. […] Bilgi sadece var olmaz; Platonik bir form, ontolojik bir koşul veya parıldayan ve aşkın bir ilahi varlık değildir. Özel mülkiyet gibi, oluşum tarihi de sermayenin kendi tarihi kadar şiddet yüklüdür, çünkü tarihi, sermayenin kendi tarihidir.”

[Jonathan Beller, The Message is Murder]

Sosyal medya algoritmaları, nihayet politik görüşlerimi çözmüş durumda. Sosyal medyada gezinirken birçok Marksist mem ve solcu giyim eşyasıyla karşılaşıyorum. Bir süredir beni rahatsız eden şey, solcu siyasetin bir tür sosyal medyaya has giyim estetiği haline gelmesi ve sınıf savaşı yerine mem savaşı yürütülmesiydi. Bunun neden bu kadar rahatsız ettiğini anlamamıştım, Jonathan Beller’ın The Message is Murder [“Mesaj Cinayettir”] kitabını okuduktan sonra nihayet nedenini anladım. Kitap, bu trendden özel olarak bahsetmese de, Beller’ın sosyal medyanın dikkat ve bilgi ekonomisinin kapitalizmin bir ürünü olduğu konusundaki tartışması önemli. Tişörtler ve internet içeriği olarak solcu siyaset, bir metalaştırma, karmaşık bir düşünce okulunun (Marksizmin) ve direnişin tüketilebilir mallara ve indirgeyici piksel düzenlemelerine (memlere) paketlenmesidir. Arada bir iyi bir memden ve Sovyet dönemine ait kedi posterlerinden hoşlansam da, bu trendi sermayenin direnişi giyilecek bir etikete dönüştürme yolu olarak görüyorum.

Kapitalizm karşıtı bir tişört giymek, statükoya karşı sembolik bir eylem olarak görülmeye başlanıyor. Ancak kapitalizm, evrensel değişim değeri sembolü (para) haricinde sembollerin anlamını yok ettiğinden, bu herhangi bir tişört giymekten farklı olmuyor. Solcu bayraklar, kıyafetler, kupalar ve benzeri şeylerin üretimi etrafında bir tür ev ekonomisi oluşuyor. Elbette, geçimini sağlamak açısından, bu, iş yerinde sömürülmekten daha tercih edilebilir bir seçim. Bu yüzden, insanların kararlarını hiçbir şekilde suçlamıyorum. Ancak daha derinde bunun sorunlu olduğunu düşünüyorum.

Devrimci olduğunu iddia eden siyasi görüşler, kapitalizm bağlamında kişinin gelirini sürdürmek için metalaştırılıyor. Örneğin, orak-çekiçli bir tişört, bir bakıma kendi anlamını yok ediyor. Muhtemelen “gelişmekte olan” bir ülkede (yani emperyalist sömürgecilik tarafından kasıtlı olarak geride tutulan bir ülkede) düşük ücretli işçilerce üretilen tişörtün malzemesinin komünizmle gerçek bir bağlantısı yok. Tek bağlantısı sembolik bir bağlantıdır, daha büyük plan içinde anlamsız olan, performansa dayalı bir eylemdir.

Dijital ortamın sorunlarından biri, iki ucu keskin bir kılıç olmasıdır. Bir yandan internet, (belli bir ölçüde) bilgiyi “demokratikleştirerek” muhalif görüşlere daha geniş erişim sağlar. Öte yandan, internete katkıda bulunmak, dijital kapitalizmin veri açlığı çeken canavarını besler. Eğer ortam mesaj ise, dijital memlerin dikkat sürelerimizi kısaltmaya ve algılarımızı yalnızca basitleştirilmiş bilgileri kabul etmeye yönlendirmeye katkıda bulunduğunu söyleyebilirim. Mem, bir fikrin en temel unsurlarına indirgenmiş halidir, genellikle biraz alay veya mizah içerir. Memlerin genellikle yalnızca savundukları politikalara zaten aşina olanlara hitap ettiği göz önüne alındığında, etkili bir ajitasyon-propaganda aracı olup olmadığından emin değilim. Alaycılık ve ironiyi anlama sorunu olan biri olarak, memleri tuhaf bulduğumu söylemeliyim. Bu nedenle, memlerin “halkla konuşma”nın iyi bir yolu olduğunu düşünmüyorum. Solcu memler, öncelikle solcu internet içeriğini görüntülemeye meyilli olanlara algoritmik olarak sunuluyor, bu nedenle farklı bir siyasi görüşe sahip olanlara ulaşmıyor. Karmaşık fikirlerin aktarımı söz konusu olduğunda, mem, daha geniş bir tarihsel bağlam sağlayamıyor veya kapitalist emperyalizmin sinsi entrikalarının karmaşıklığını açıklayamıyor. Sol siyaset ve pratiklerin ne olduğuna dair yüzeysel bir fikre yol açıyor.

“Sol”un ne olduğuna dair yanlış fikir iki şekilde gündeme geliyor.

1. Sağcıların neoliberal kapitalizmi ve biyomedikal faşizmle tamamen uyumlu politikaları “komünist/Marksist” olarak etiketlemesinin dolaylı bir yolu haline geliyor. Örneğin, Dünya Ekonomi Forumu’nun “hiçbir şeye sahip olmayacaksınız, mutlu olacaksınız” sözü solcu zannediliyor.

2. Bence siyasi görüşlerini memler aracılığıyla geliştirmek, her türlü siyasi analiz için istikrarsız bir temel sunuyor. Siyasi eğitimlerini bu kadar kolay sindirilebilir bir biçimde alan genç solcuların propaganda kampanyalarına daha kolay kapılmaları muhtemel görünüyor. Teoriyi doğru anlamadan ve sahada deneyim eksikliğiyle, sol biçime sahip ancak içeriği olmayan politikalar, gerçekmiş gibi algılanmaya başlar. Eminim ki, teknoloji oligarklarından oluşan gizli bir yönetici sınıf tarafından uygulanan Evrensel Temel Gelir’in bir şekilde komünizmin tam ölçekli uygulaması olduğuna inanacak saf gençler var. (Evrensel Temel Gelir (UBI) teoride kulağa hoş geliyor, ancak işin lojistik tarafının şüpheli olması bir yana, nasıl ve kim tarafından uygulanacağı son derece önemli. Eğer bir UBI, toplumsal yapıda bir değişiklik olmadan uygulanırsa, yalnızca kapitalizmin ömrünü uzatır ve giderek proleterleşen bir halkı yatıştırır. Devlet halka para öder, halk da bu parayı bir şirkette harcar. Basitçe ifade etmek gerekirse, devlet şirkete para öder. Bir bakıma, on dokuzuncu yüzyıl Amerika’sındaki şirket mağazasından pek farklı değil.)

Yıkıcı bir meme gülmek güzel fakat söz konusu memin varlığının değişen bir dalganın işareti olduğunu düşünerek rahatlamamalıyız. Dijitalleşmenin insan yaşamının her yönünü tehdit ettiği bir dönemde, yeni bir direniş bayrağı yükseltilmelidir: devrim metalaştırılmayacak.

Muhtemelen epey karamsarmış gibi görünmeye başlıyorum, ancak kullandığımız araçların maddi temellerini incelemenin önemli olduğunu düşünüyorum. Örneğin, Marksist memler oluşturmak için kullanılan araçlar, küresel güneydeki halkların sömürülmesine dayanıyor. Bu, kimsenin mem üretemeyeceği veya dünyanın bu şekilde olmasının bir şekilde bizim suçumuz olduğu anlamına gelmiyor. Bence birçok insan, eğer seçme şansı verilirse, tüketim mallarının diğer insanların acı çekmesine dayanmasını istemez. Benim asıl üzerinde durduğum husus şu: solcu internet içeriğinin ve giyim tarzının yayılmasının bizi bunların etkili bir direniş aracı olduğuna inandırmasına izin veremeyiz.

Batı imparatorluğu yumuşak gücü kullanmada mahir, sistemin kendisi kritik bir tehlikeye girmediği sürece, egemen sınıf için internette muhalefete izin vermek faydalı. Kapitalist sistem şu anda Joe Biden kadar sağlıklı ve güçlü olduğu için, gizli engelleme ve sansür pratikleri artıyor. Eğer devrimci bir ruh hali yakalanırsa, internetteki konuşmanın tamamen kilitleneceğinden hiç şüphem yok. İçerik üretmek beyhude bir iş değil (şu anda ben de internet içeriği üretiyorum…), ancak bunu bir mücadele alanı olarak görüp abartmamalıyız.

Gerçek değişimin, bodrum katında günde altı saatini komünizm yanlısı sosyal medya içeriği üreterek geçiren bir adamdan değil, insanların kendi toplumlarında harekete geçmesiyle geleceğine inanıyorum. Dijital içerik üretiminin yapabileceği en önemli şey, anlatıyı sorgulamaktır ki bu, her ne kadar hayati bir görev olmasa da, fikirler alanındaki değişimin, maddi koşullar değişmeden kaldığı sürece çok az önem taşıdığını unutmamalıyız.

Belki de bu makaleyi yanlış bir şekilde ele aldım. Batı solunun teorik hatalarını inceledim, ancak belki de yeterince materyalist bir analiz yapmadım. Belki de Batı solunun sorunu, Batı merkezli düşüncelerinde değil, Batı’da yaşamanın maddi koşullarındadır. Bununla kastettiğim şey, örneğin küresel güneydeki bir devrimcinin aksine, Batı’daki bir solcunun Batı emperyalizminin işleyişi sayesinde nispeten rahat bir yaşam sürmesidir.

Kapitalist emperyalizmin küreselleşmiş işleyişi, emperyal merkez içindekiler için daha iyi bir yaşam standardı sağlar; bu standart, çevrenin sömürülmesine dayanır. ABD’nin bir imparatorluk olarak kaçınılmaz çöküşü, bu yaşam standardını hızla değiştiriyor. Örneğin, ev sahibi olmak çoğu genç için hızla ulaşılmaz hale geliyor. Bu durum, imparatorluk içinde yaşayan işçi sınıfının statükoyu korumak için maddi olarak yatırım yapma yeteneğini giderek azaltıyor. Bu gerçek, çalışan Amerikalıların hâkim söylemlere ve anlatılara karşı giderek daha şüpheci yaklaşmalarına neden oluyor, bu haliyle radikal siyasetin sahneye çıkması için bir fırsat sunuyor. Ne yazık ki, akademideki solcular bu siyasetin oluşmasına pek katkı sunmadıklarını söylemeliyiz.

“Laptop sınıfı”nın bir parçası olarak, nüfusun geri kalanının yaşadığı ekonomik sıkıntılardan büyük ölçüde koptular. Ortaya, kapitalist-emperyalist çerçeveye yönelik maddi yatırımları çerçevesinde çevirdikleri dolaplardan beslenen bir Batı solu çıktı.

Medya Açısından Propaganda

“Kitle iletişim araçları zevkleri şekillendirir, yargıyı bulandırır. Öğretirler, şartlandırırlar. Görüntü, güncel olaylar ve yeni hiçbir şey içermeyen ‘haberler’le doluluk oranlarıyla hem büyülerler hem de mide bulandırırlar. İletişim imkânlarını artırırlar, tutarlılığı, düşünceyi, kelime dağarcığını ve sözlü ifadeyi, dilin kendisini tehdit ederler.”

[Henri Lefebvre, A Critique of Everyday Life, Cilt 2]

Bir diğer önemli konu ise propaganda ve Batı solunun bu propagandanın duyguları maniple eden yönüne teslim olmasıdır. Sol siyasete yönelen insanların genellikle dünyayı iyileştirmek isteyen, duyarlı insanlar oldukları için bunu yaptıklarını görüyorum. Kapitalist elitlerin psikopat doğası nedeniyle, bu saf iyi niyet, kendi aleyhine dönüyor. İmparatorluğun büyük propagandacıları, sol kesimden istenen tepkiyi almak için doğru mesajı bulmayı başardılar. Medyada her yerde gördüğümüz gibi (en güzel örnek, 2023 tarihli Barbie filmi), egemen sınıf, propagandayı “solcu” gibi gösterirken aslında gerici, hatta düpedüz faşist olmanın yolunu buldu.

ABD halkı; haberler, televizyon programları, filmler ve romanlar aracılığıyla, imparatorluğun dünyada iyilik için çalışan bir güç olduğu, dokunduğu her yere demokrasi ve insan hakları götürdüğü yalanını söyleyen propaganda faaliyetine maruz kalıyor.

Star Trek: Yeni Nesil filmi, bu noktayı iyi örnekliyor. Zarfta ilericiymiş gibi görünen film mazrufta karanlık amaçlar güdüyor. Görünüşe göre insanlık, kadınlar ve azınlıklar için eşit fırsatlara sahip, çok ırklı ve çok türlü bir topluma ulaşmış bir dünyayı resmediyor. Dünyada yoksulluğun ortadan kaldırıldığı, paranın geçerliliğini yitirdiği imasında bulunuyor, komünizmi çağrıştırıyor. Fakat, evrenin büyük bir bölümünü kapsayan Dünya ve Birleşik Gezegenler Federasyonu, Yıldız Filosu dışında hiçbir yönetim organından bahsetmiyor. Yıldız Filosu, tüm subaylarının Yıldız Filosu akademisinden geçtiği bir askeri örgüt. Bu açıdan bakıldığında, federasyonun teknokratik bir askeri elit tarafından yönetildiği anlaşılıyor. Tüm bunların dışında, federasyon, galaksiyi barışçıl bir şekilde keşfettiğini iddia ediyor, ancak diğer tüm toplumları kendi bünyesine katmak istiyor gibi görünüyor. Federasyon, çoğunlukla İngilizce konuşan erkeklerce yönetilen Yıldız Filosu’nun bir paravanı olduğundan, Dünya ulusları için eşit temsilin söz konusu bile olamayacağı anlaşılıyor. Uzaydaki diğer gezegenlerde yaşayan “milliyetler”i ve türleri için zaten eşit temsil diye bir şey söz konusu değil. Federasyon, kozmosa hâkim konumundan dolayı yalnızca barışçıl diplomasiyle hareket edebiliyor gibi görünüyor. İmparatorluk, Romulan İmparatorluğu veya Federasyona katılmaya direnen diğer türler tarafından tehdit edildiği anda, Yıldız Filosu’nun faşist, sömürgeci karanlık yüzü ortaya çıkıyor. (İlginçtir, Kardasyanlar, Klingonlar ve Romulanlar “imparatorluklara” sahipken, Federasyon, bir şekilde bu yargıdan muaf tutuluyor...)

Peki, İngilizce konuşan bir askeri örgütün gücünü evrene yaymasını tasvir eden dizi ne kadar ilericidir? Anti-emperyalizm olmadan ilerleme, hiç de ilerleme değildir. Dizi daha çok akla, eski sömürgecilik günlerinden kalma, “beyaz adamın medenileştirme misyonu olduğuna dair fikri” getirmektedir. Toplumlar, sömürgeci emperyalizmin devam eden mirasıyla deforme edilir, ardından geri kalmışlıkları nedeniyle eleştirilir. Batı’da, diğer ülkelerin nasıl bu kadar “anakronik” toplumsal geleneklere sahip olduğunu sık sık merak ederiz. Oysa biz, hegemonyayı sürdürmek için dünyanın geri kalanını geride bırakan, gerileyen bir imparatorlukta yaşıyoruz. (Küreselleşmiş kapitalizmin, isteyebileceğimiz en çağ dışı toplumsal yapı olduğunu da söylemeden geçmeyelim.)

İyi mi yoksa haklı mı olmayı tercih edersiniz? Cevabımızı haklı olmak olmalı. Eleştirilmeye cesaret edin, büyük olasılıkla bu doğru yolda olduğunuz anlamına gelir. Eğer sözde radikal siyasetiniz size yüksek maaş, medya ilgisi ve güçlü STK’lardan övgü kazandırıyorsa, satılmışsınız demektir. Eğer doğru bir şeyin peşindeyseniz, karalanacak ve etki alanınız kısıtlanacaktır.

Birçok büyük teorisyen ve devrimci, sağcılarca “duyarcı kültürel Marksistler” (bu ne anlama geliyorsa...) veya solcularca “demode ve sorunlu” olarak görülüp göz ardı ediliyor. Demokratikleşme sürecinin ivmesine bağlı olarak fikirlerin doğalında ortaya çıktığı özgür bir toplumda yaşamıyoruz. Egemen sınıfın bizi kontrol altında tutmakta çıkarı olduğu, sınıfsal çatışmalarla yönlendirilen bir toplumda yaşıyoruz. Sahneye çıkarılan isimler ve anlatılar, çoğu zaman bilinçli veya bilinçsiz olarak imparatorluğun çıkarlarına hizmet etmek için oradadır.

Propaganda, tebaada yanlış bir bilinç yaratmak için kullanılır, böylece yaşadıkları toplumu doğru bir şekilde algılayamazlar. Halk arasında hoşnutsuzluk arttıkça, imparatorluğun propagandası da yoğunlaşacaktır.

Başlangıçta askeri bir operasyon olarak gündeme gelen internet, görünüşte bilgiyi demokratikleştirir fakat gerçekte alabildiğine güdümlü bir şeydir, algılarımızı önceden belirlenmiş yollar boyunca yönlendirmek üzere tasarlanmıştır. Algoritmalar, imparatorluğun gizli kalmasını istediği şeyleri örtbas etmek için kullanılırken, aynı zamanda fikirlerin serbest aktığı yanılsamasını yaratır.

Yönetici sınıf içindeki çıkarların çokluğu nedeniyle asla tek bir hegemonik anlatı yoktur. Çeşitli anlatılarla bombardımana tutuluruz, bu da bizi seçim yanılsamasına mahkûm eder. Ancak nihayetinde tüm anlatılar kapitalist çerçeve içindedir, medyayı çıkış yolu olmayan bir kara deliğe dönüştürür.

“Clinton, Bush ve Obama dönemlerinde internetin demokrasi, özgürlük ve eşitlik için bir iyilik gücü olması gerektiği söylendiğini hatırlayacak kadar yaşlıyım. Tabii ki bu, her zaman bir aldatmacaydı; her şeyden çok şirket propagandası, Wall Street destekçiliği ve tüketicilere yönelik pazarlama faaliyetiydi. Bugün interneti, bize dayatılan pazarlama metinlerinden ziyade, her zaman olduğu gibi görüyoruz. Özünde internet, aslında imparatorluk ve kontrolle, zenginlik ve güçle ilgiliydi.”

[Yasha Levine, Internet, Computers, Genocide]

Çatışmalarla malul bilgi tsunamisine karşı kendimizi korumak için, kapitalizmi döndüren gizli aksı akıldan çıkartmamalıyız. Olayların sarıldığı medya ambalajının altında, gizli bir sınıfsal çıkar gizlenmektedir. Kapitalizm, sınıfsal çatışma ve sınıf sömürüsüne dayalı bir sistemdir; bu nedenle, egemen sınıfın kendi çıkarlarının son derece farkında olan örgütlü bir yapı oluşturmadığını düşünmek aptallıktır. Egemen sınıfın üyeleri çıkarları açısından tamamen homojen olmasalar ve meşru işbirliğine alerjik bir grup olsalar bile, kapitalist sistemi sürdürmek ve servetlerini korumak için birlikte çalışmaya fazlasıyla isteklidirler.

Psikopat burjuvazi ve imparatorluğu yönetenler, şefkati zayıflık olarak görürler. Propagandanın, şefkat ve iyiliğe hâlâ değer veren bir nüfusu kontrol etmenin etkili bir yolu olduğunu biliyorlar. Bu nedenle, sınıfsal analizi zihnimizin ön planında tutmak gerekmektedir.

Bir haber, bilimsel araştırma veya başka bir bilgiyle karşılaştığımızda, bundan kimin kâr sağladığını sormak önemlidir. Ortada gizli çıkarlar var mı? Derindeki sahtekarlıkların, MK Ultra’nın (CIA’in zihin kontrol programının) ve USAID’in (ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı’nın) gerçek amacına dair skandal niteliğindeki ifşaatın yaşandığı bu çağda, iş dünyasının ve imparatorluğun sözcülerinden gelen hiçbir şeye olduğu gibi güvenilemez.

Modern çağın bilgi ortamı, neredeyse her köşesinde çıkmaz sokaklar ve tuzaklar bulunan bir labirenttir. Bu labirentin merkezinde, giderek proleterleşen halkın gözünden kaybolmaya hevesli, çok zengin ve yanılgıya düşmüş psikopatlar sınıfı oturmaktadır. Batı imparatorluğunun emperyalist misyonlarının bizim değil, egemen sınıfın çıkarlarına hizmet ettiğini hatırlamalıyız. İmparatorluk bizi barbarlıktan korumak değil, kapitalistlere yeryüzünün zenginliğini; doğal kaynakları ve insan emeğini yağmalayabilecekleri güvenli bir sığınak sağlamak için vardır. (Ortalama bir ABD vatandaşı, Elon Musk’tan çok Gazze’deki bir engelliyle daha fazla ortak noktaya sahiptir.)

Anlatılarla karşılaştığımızda, onları kapitalizm ve emperyalizmin çift taraflı analiziyle incelemeli, duygularımızın bizi yanıltmasına izin vermemeliyiz. Uyanık kalın, topluluğunuzla etkileşim kurun, egemen sınıfa karşı öfkenizi muhafaza edin. Bir gün kapitalist emperyalizmin kıskacı illaki kırılacak. (Ben de onun kırılmasına katkı sunacağım, olmadı, denerken öleceğim.) Güçlü kalın ve iyi mücadeleyi, daha doğrusu doğru mücadeleyi verin.

“Duygular, tıpkı dik yamaçlar gibi sarptır.
Lütfen
Uzaklaşın
Oradan daha da uzaklaşın.”

[Vladimir Mayakovski]

Shaenah Batterson
22 Şubat 2025
Kaynak