Memleketim

“Zengin fakir hepsi de sevdalı
Ben gönlümü eylerim gerisi Allah kerim.”

 

Son saldırı ardından bu Memleketim şarkısı sıkça çalınıyor. Demek ki saldırının kodlarını biraz da bu şarkıda aramak gerekiyor. Bir Yahudi şarkısına yazılan bu sözler, her dönem farklı bir bağlama oturuyor.

Mesele belki de bir yanıyla gönül eylenilmesidir. “Her köşesi” ancak ve sadece Ertuğrul Özkök ve patronları için “cennet”tir.

Bugün o Özkök, Manisa’da hamile kadına yapılan rezil saldırı ile ilgili olarak Özkök, sınıfının sesi oluyor: “Bu kafa Ege’nin ortasına inmiş” diyor.[1]

İndiğimize göre, dağlıyız yani. Kirli, kara, tehlikeli.

Özkök’ün sınıfının kadınlara yaptığı zulmün örtüsüyüz. “Bütün âlemin kurban olduğu” bu diyarda, ancak o âleme diz çöktüğümüzde yaşama hakkımız var. O yüzden değil mi Avrupa’ya gidenler arasında dinden çıkanlar sıralamasında ilk başta İranlıların, ardından Kürdlerin gelmesi.[2]

Bin yıl önce Muhammedîler zenciydi. Aşağılıktı. O, zorla ve şiddetle peygamber olmuştu. Bin yıl önce İslam’a dair tasavvur, bugün yeniden güncelleniyor. Din değiştirenler, Avrupa’daki aşırı sağın dilini kullanıyorlar, onlarla birlikte eylem yapıyorlar, Müslüman öğretmenleri devlete ihbar ediyorlar. Teslim olanlar, teslim bayrağını herkesin eline vermek istiyorlar.

O yüzden bugün “zengin-fakir” ayrımına, orta sınıf rahatsızlıklarına yer veren yazılara pek aldanmamak gerek. Coğrafyanın kirinde, kanında, herkesin payı var. Bomba patlıyorsa, herkesin bağrında yara açıyor.

“Bu bomba başkanlık için patlatıldı” diyen solcular, örtük olarak PKK’nin AKP’yle birlikte çalıştığını söylüyorlar. Ayrım, ancak bireysel çekilmeyle, kendi bencil çıkarlarına kapanma ile çekilebiliyor.

Küçük burjuva siyaset, herkesin kendisini görmesini istiyor, kendisi herkese körleşiyor. Gönüller eyleniyor ki zaten onlar için Allah da yok!

Allah yoksa sorumluluk da yok. Bunun için “İslamcı-faşizm”den söz ediyorlar. Avrupa’nın, Amerika’nın en aşağılık sağcıları, liberalleri gibi konuşuyorlar. Burayı Avrupa, Amerika yapmak istiyorlar sanki. Erdoğan’la bu noktada yöntemde anlaşamıyorlar.

Erdoğan, varolan devleti korumanın ve yeni bir devlet kurmanın gerilimi. CHP siyaseti, “o devlet bizim, biz koruruz” diyor. Halka sorulmadan teşkil edilen bir yapı, o halkı yeniden diz çöktürmeye mecbur. “Bir başka” olan memleket, biricikliği ile, sahiplerine kul.

Erdoğan ve ekibi için Mavi Marmara ve Marmara Tüneli arasında bir fark yok. İki devletli çözüm önerisini Filistin’e dayatan bu kesim için Filistin önemsiz. Aslolan, Siyonizmin ve emperyalizmin güdümündeki sermayenin akış rahatlığı.

Bu rahatlık sağlanana dek, hepimiz Ege’nin nezih kasabalarına inen eşkıya muamelesi göreceğiz. O kasabalarda emeklilik hayalleri kuruyor olmak da kurtarmayacak bizleri. Barış bezirgânlığı da bir işe yaramayacak. Kürd, İranlı’nın, Arab’ın, Türk’ün kalbine girmeden yol alamayacak. O yolu devlete bağladığı ölçüde, kendisi de devletleşecek, stratejisi buradan tecelli edecek, sap saman karışacak, her ok kendisini göstersin diye her şeyi yay yapacak. Benzedikçe, benzi solacak. Memleketim’in ve onu gasp etmiş sahiplerinin istediği de bu.

“Zengini fakiri” aynı şeye nasıl sevdalı olur? Ayrım burada solacak. Gönüller burada eylenecek. Kerim devlet, Allah olacak. Ağlamanın, ağıtın anlamı kalmayacak. Bu yüzden “şehid değil oğlum” lafına sarılınacak. Dinsiz devletin devlet dinine dönüşmesine odun taşınacak. Her şey, üç kuruşluk makama, mevkie, ranta peşkeş çekilecek. Mücadele, tel tel buradan dökülecek.

Memleketim şarkısı, bugün herkesin manifestosu. O hâlde yansın Komünist Manifesto!

Alın, şimdi çalıntı şarkıyı bağıra bağıra çığırın!

Eren Balkır
11 Aralık 2016

Dipnotlar:
[1] Ertuğrul Özkök, “Kabataşçı Arkadaş Bir Ses de Senden Bekliyorum”, 8 Aralık 2016, Hürriyet.

[2] “Din Değiştirmede Farslar 1’inci Kürtler 2’inci”, 11 Aralık 2016, Rudaw.

Yazının Tamamı

İsrail’in Gerçek Yüzü

Bu yaşananlar illaki hak ettiği öneme kavuşacak. Uluslararası sularda yardım gemilerine saldırıldı. Kuşatma altındaki sivil halka erzak taşıyan bir gemiye silâhlı komandolar çıkartma yaptı. Dokuz barış aktivisti katledildi. Bu olanlar, hafızalara nakşedilmek zorunda.

Ölenler, Filistinliler için canlarını veren Rachel Corrie’nin, Tom Hurndall’un ve James Miller’ın yanına gitti. Bu genç kadın ve erkeklerin hiçbirisi o gemiye ölmek için, ölmeyi istiyorlar ya da ölümü kabulleniyor diye binmedi. Hepsi de tek tek ve müştereken, güvende olduklarına, hukukun sınırlarına riayet ettiklerine, medeniyetin diyarında bulunduklarına inanıyorlardı. Onlara göre, İsrail’in o sınırları ihlal etmesi mümkün değildi. Yanıldılar. Yanıldıklarını anladıklarında İsrail bir kez daha gerçek yüzünü tüm dünyaya göstermiş oldu.

Bu yüzü Filistinliler çok iyi tanıyorlar. Onu kendilerini aşağılarcasına sakız çiğneyip duran genç işgal askerlerinde, Filistinlileri vurup tek ceza almayan yerleşimcilerde ve göstericilerin başına gaz kapsülleri sıkan askerlerde her gün görüyorlar. Dünya ise o yüzle geçen sene İsrail kudretli hava kuvvetlerini Gazze üzerine saldığında tanıştı. Modern savaş tarihinde ilk kez bir sivil halkın üzerine bombalar atıldı, bir kent herkesin gözü önünde topa tutuldu. Bugünse İsrail, açık denizde başka milletlere mensup insanları katlediyor. O yüze artık o insanlar da aşina.

Demek ki milyonlarca dolar akıtılan halkla ilişkiler kampanyalarını boşverin. Eylemin sesi sözün sesinden daha gür. Bu barış aktivistlerinin katli, İsrail’in tüm dünyaya verdiği bir mesaj. Mark Regev veya başka herhangi bir İsrailli sözcünün ne dediğinin bir önemi yok. İsrail devletinin bu gerçeği çarpıtmak için ne tür taklalar attığı kimin umurunda. Zira İsrail’in ağzından çıkan sözler ve ortaya koyduğu eylemler arasındaki yegâne bağ şu: İsrail, kelimeleri, eylemlerini gizlemek adına, bir tür tuzak, perde ve kılıf olarak kullanıyor. Başka milletlere mensup bu insanlar artık öldüler, katledildiler. O insanlar, bu gerçeği görmeyenlerin kendilerini bile isteye kör ettiklerini ortaya koydular.

Batı devletleri İsrail’i desteklemeye bayılıyorlar, onun Ortadoğu’daki yegâne demokrasi olduğuna inanıyorlar. Öte yandan İsrail halkının da devletinin arkasında durduğunu varsaymak mümkün mü? O halk bu cinayetleri onaylıyor mu? Geçen ay Ebu Dis’teki Kudüs Üniversitesi’ndeydim. İsrail’in ördüğü duvar kampüsü iyiden iyiye daraltmıştı. O duvarın üzerine Filistinli bir öğrenci iri mavi harflerle şunu yazmıştı: “İsrailli kardeşlerim, cevap bu olamaz.”

Birkaç gün önce genç Yahudi İsrailli aktivistler, bana ülkeleri için yegâne umudun uluslararası toplumda olduğunu söylediler ve “İsrail, kendi kendisini yıkıma sürükleyen bir yolda koşar adım ilerliyor ve bu yıkım, maalesef tüm bölgeyi içine çekecek” dediler. Bu gençler bir de şunu söylediler: “O, yaptığı işlerin bedeli ağır oluncaya dek durmayacak. Bu bedel, dünyanın dayatacağı ahlâkî ve ekonomik bir bedel olmak zorunda.”

Öfkem ve üzüntüm öyle büyük ki göğsümü kuşatan kolanları ara sıra gevşetmek için derin bir nefes almak zorunda kalıyorum. Bunun zerre bir önemi yok. Önemli olan, dünyada milyonlarca insanın aynı hissiyatta olması. Her yerde insanlar olan biteni görüyor ve idrak ediyorlar. Filistin, Güney Afrika gibi zafere tanık olacağı bir âna yaklaşıyor. Bu son açığa çıkan öfke o ânı daha da yakınlaştırıyor olmalı. Yakınlaştıracak.

Limanda bekleyen diğer yardım gemilerine daha çok bağış akacak, eminim. Boykot, daha fazla insanın kalbine yerleşecek. İsrail’le iş yapan şirketlerin tecrit edilmesi konusunda daha çok sayıda insan ısrar edecek. Bizi temsil eden devletlerin onca yalanın ve bahanenin sahibi İsrail’le sıkı ilişki kurmaya artık bir son vermelerinin vakti geldi. Bugün İsrail’in yaptığı eylemin bedeli, yaptırımlar meselesinin adilane bir biçimde masaya taşınmasını zorunlu kılıyor.

Ahdaf Soueif
2010

Yazının Tamamı

Dip Akıntı

Tarih, tekerrür eden, “İnsan” denilen öznenin kaprisleriyle oluşan bir süreç değildir. O “İnsan” burjuvaziden başkası olamaz. Ölçü ve ölçek odur. O ölçeği ve ölçüyü tartışmayıp, özne oluşunu buradan tanımlayanlar, burjuvazi ve devletiyle gerçek bir mücadele veremez.

Bu yönüyle 1926-28 buhranı ile kıyaslanan 2008 krizinin kendi Mustafa Kemal’ini üretmesi gerekliliği görülmelidir. Devlette süreklilik esastır. Liberal mahfillerde bile bu gereklilik, Erdoğan paranteze alınarak, bir biçimde dillendirilmektedir.

Devlet, ekonomi-politik bir güç, jeopolitik bir kudret, biyopolitik bir imkândır. Bu devletin kurucu unsurlarının Prusya’nın sunduğu derslerden istifade ettiğini, Britanya ve Fransa’nın sunduğu derslere ise kayıtsız kalmadığı görülmelidir. Bu, Türkiye formunda Osmanlı, Osmanlı formunda Türkiye’dir. Gerilim, bununla alakalıdır.

Erdoğan’ı bir kimlik (İslam) üzerinden okuyanların kendilerinin de bir(er) kimlik olarak görülmek istedikleri açıktır. Oysa devlet, kim olduğundan önce ne olduğu ile ilgilenir. Bu devlet, krize karşı kitleleri toparlayan, çıkarına uygun kanallara akıtan bir temsilciye muhtaçtır. Mesele, onun yaratacağı olası ihtimallere, kafa karışıklıklarına mani olmaktır. Solun on yıldır görevi budur: o, devletin fiilî operasyonu dâhilinde kendisine biçilen rolden memnundur. En fazla, Osmanlı-Türkiye karşıtlığı temelinde Türkiyecilik yapabilir. Başına ne tür bir sıfat taktığının bir önemi yoktur, çünkü o tasavvur, Osmanlı’dan gelen dinamiklere kördür.

Bu rol dâhilinde Marksizm de eğilip bükülmek zorundadır. Erdoğan bir hizaya çekiliyorsa, Marksizm de benzer bir işleme maruz kalıyor demektir.

Ekonomi-politik açısından, üretici güçler tarihe; üretim ilişkileri topluma havale edilmektedir. Tarihsel meşruiyet peşinde koşanlar, üretici güçler teorisini; toplumsal meşruiyet peşinde koşanlarsa, üretim ilişkilerine dair teoriyi istismar etmeye mecburdurlar. Meşruiyetin kaynaklandığı hukuku sorgulayana ise rastlanmamaktadır.

Dolayısıyla, “neoliberalizm üretici güçleri geliştiriyor” sözüyle “Erdoğan’a her devlet düşman, bu sebeple tüm devletlerle ittifak kurulabilir” sözü, birbiriyle bağlantılıdır. Biri diğeri için edilmektedir. Burada ne bağ ne bağlam ne anlam ne de değer söz konusudur. Lenin’le ancak, başarı, şirket yöneticiliği ve halka karşı horgörü düzeyinde ilişki kurulabilmektedir. Bu kesim, Lenin’i her türden bağdan, bağlamdan, anlamdan ve değerden azade bir karikatür hâline getirmeye mecburdur. Çünkü zaten bu azadelik yüzünden solcu olunmuştur. Gerisi teferruattır.

Bugün Marksizm, Marx aynasında görülmek istenenlerden ibarettir. Onun ayrıştırma ve birleştirme iradesi kenara itilmelidir.

Marx’sız Marksizm, Ali’siz Alevilik gibidir. Bugün bu kesim, dedelere savaş açmıştır. Ali’ye ve Hüseyin’e karşı sorumluluk, Batılı bireyin tiksineceği bir yüktür. Bireye seslenen eylemlerin ve dilin böylesi bir sorumluluktan münezzeh olması şarttır.

Özünde asıl ve öncelikli olarak, kendimizi görmek için yerleştirilen aynalardan kurtulmak gerekir. Mısır, Suriye gibi coğrafyalar konusunda dile getirilen sözler, buraya yönelik siyasetin basit bir yansımasıdır. Yani Halep’te savaşın mağdurları ile omuzdaş olmak, yüksek siyasetin halkı aşağılayan dilinde asla karşılık bulmamaktadır. Esad dedikleri, varolduğunu düşündükleri veya varolmasını istedikleri, babacan Türk devletidir. Gerisin geri gerçeğin yükünün altına girmek, istenilecek en son şeydir. Müslüman’ın, Kürd’ün, Alevi’nin, mazlumun, yoksulun sorumluluğunu almamaktır ana mesele.

Bu devlet ki daha yeryüzünde kontrgerilla teorilerinin yeni filizlendiği yıllarda, 1920’lerin sonunda “Kontrgerilla” diye kitapçık hazırlamış bir yapıdır. 12 Eylül’ün hazırladığı, “demokrasi”ye geçiş öncesi iktidarı uyaran bir çalışmada ise ülke, Samsun-Hatay arasında çizilen bir hatla ikiye bölünmektedir. Değişen bir şey yoktur: bu devlet, “Kürdistan’da işgal gücü” olduğunun her Kürd’den daha fazla bilincindedir. Yeri geldiğinde Arap düşmanlığı üzerinden Kürd’ü yanına çekecek, yeri geldiğinde İran düşmanlığı için onu arkadan itecektir. O, kendi sorumluluğunu bilmeye mecbur olan kadrolarla ilerlemektedir.

Bu devlet ki 2003’te tanık olduğu, Irak savaşı karşıtı kitleyi bir biçimde dağıtmak zorundadır. Bugün sol, İran’a sefer başlasa, alkış tutacak, ses etmeyecek düzeydedir. Suriye konusunda kılını kıpırdatmaması, bunun bir alametidir. Bu noktada, ülkenin (alt) emperyal niyetlerine değinmek, içi geçmiş âlimlerin işi hâline gelmiştir artık. Ama hepsi de o kadardır.

Mevcut sıkışmışlıkta gizli komplo yoktur. Her şeyin açıktan yapılması gerekir. Bugün solcu olduğu düşünülen isimlerin de yer aldığı TV dizilerinde MİT, daha güncel, popüler ve açık bir konudur. Kişilere takıldığımız ölçüde, devlet denilen, kişilere aşkın yapı gözden kaybolmaktadır.

“Mustafa Kemal’in askeriyiz” diyenlere karşı “Mustafa Keser’in askerleriyiz” diyenler, bir bir Mustafa Kemal’in askeri hâline gelmişlerdir.

Suriye bahsinde Avrupa’nın çizdiği sınırlara razı olanlarla, Amerika’nın çizeceği sınırlara kani olanlar arasında bir mücadele söz konusudur. Suriye özünde Türkiye ise, bu tartışma Türkiye ile alakalıdır. Yoksa Halep, Lazkiye, İdlib kimsenin umurunda değildir. Bunun bir göstergesi de denizde boğulan bir çocukla dalga geçen Avrupalı bir mizah dergisine sahip çıkılmasıdır.

Kimilerine göre, Batı’nın kurduğu zemberek boşalmakta, o ilerleme, önüne her şeyi katıp süpürmektedir. Bu güçlüden yana olan tavır, siyaseti ve ideolojiyi belirlemektedir. Bir CHP’linin Dersim Katliamı ile ilgili “modernleşme” değerlendirmesini artık herkes içine sindirmiştir. Batılı birey denilen ölçü ve ölçek, Tanrı’nın yerini almış, mutlaklaşmıştır.

Afrika’daki ilk sömürge faaliyetlerini meşrulaştıran aydınların girişimleri, Müslüman âleme aksettirilmiştir. Kendisi gibi giyinmeyen, yürümeyen, yaşamayan kişi, bağlamından soyutlanmakta, onu kudretli kıldığı görülen imkânlarından kopartılmakta, bir bilinmeze fırlatılmakta, sonra da “sen olmadın, gel benim fırınımda piş” denilmektedir.

Bugün AKP’nin ismindeki “Adalet”, batı hukuku; “Kalkınma”, batı iktisadı ölçüsünde eleştiriye tabi tutulmaktadır. Zira o adaletin kılıcının burada kimleri kestiği, o kalkınmanın kimleri ezdiği kimseyi ilgilendirmemektedir. AKP, Batı’dan uzaklaşırmış gibi yapıyorsa, demek ki bu coğrafyada Batı mevzi kazanıyordur.

Batının birey putuna yaranmaya ahdetmiş kişiler açısından devlet, en fazla o ilerlemeye mani teşkil ettiği ölçüde bir mesele hâline gelmektedir. Rum, Ermeni, Yahudi azınlığını siyasetinin ve ideolojisinin merkezine alanlar, esasen “ah o azınlıkların zenginlikleri, maharetleri muhafaza edilseydi, her yeri benim gibi bireyler kaplardı” diye düşünmektedir. Aynı yaklaşım, Türkiye’de barış çığırtkanlığı yaparken, Suriye’de savaşa körükle gitmiştir. Gezi’de Kabataş yalanını ilk dillendirenler onlardır. Bugün Wikileaks’ten sızmalarında şaşılacak bir yan yoktur.

Çünkü bu kesim ve ona karşı olduğunu söyleyenler, hazır mevcut olan güçten yana saf tutarlar. Mazlum yoksul kitlelerin güç olmalarını ne isterler ne de beklerler. Siyasetlerinin önemli bir kısmını o güç olma imkânlarını ortadan kaldırmaya, varolan güç kırıntılarını da süpürüp atmaya tahsis ederler. Altmışlarda ABD ile birlikte Sovyetler’e karşı geliştirilmiş tüm solculuk biçimlerini tek potada eritenler, öncü konumuna gelmektedirler. Bunda da şaşılacak bir yan yoktur.

Dip akıntı mühimdir. Bu devleti ve ilerlemeye dair konumunu dikkate alanların, dip akıntıya bakması mümkün değildir. “Ben olsam şöyle yönetirdim” diyenlerin, kuyu suyu olduğunu görmek gerekir. Kayaları çatlatan, katmanları kesen, her türlü zenginliği yoğuran o akıntının güç imkânlarını da içinde barındırdığını anlamak önemlidir. Gözü yukarılarda olanlar, ayakları baş kılamazlar.

Eren Balkır
9 Aralık 2016

Yazının Tamamı

Halk Kaba ve Cahil Bir Kitle Değildir

Popülizmin her yandan mahkûm edilmediği tek bir gün bile geçmiyor. Öte yandan kelimenin neyi ifade ettiğini kavramak da pek o kadar kolay değil.

Nedir popülist?

Farklı anlamlar yüklenmesine karşın, hâkim söylem, kelimeyi üç temel özellik üzerinden karakterize ediyor: doğrudan halka yapılan konuşmanın tarzı, temsilcilerin ve yüksek mevkidekilerin baypas edilmesi; hükümetlerin ve yönetici elitlerin kamu çıkarından çok kendi çıkarlarını düşünmesine dair iddianın dillendirilmesi; ve yabancılara yönelik korku ile reddiyeyi açıktan ifade eden, kimliğe dayalı bir retorik.

Oysa bu özellikler arasında belirli bir bağlantı söz konusu değil. Eski günlerde cumhuriyetçiler de sosyalistler de politik söylemin asli muhatabı ve iktidara uzanan yolu tayin edenin “halk” olduğuna, böylesi bir yapının bulunduğuna kesin olarak kaniydiler. Bu anlayış, herhangi bir ırkçı veya yabancı düşmanı duyguyu içermez. Siyasetçilerimizin, yurttaşlarının geleceğinden çok kariyerlerini düşündüklerini veya bizi yönetenlerin büyük finans merkezlerinin çıkarlarını temsil edenlerle simbiyotik bir ilişki içerisinde olduklarını söylemek için demagoji yapmaya gerek yok. “Popülist” eğilimleri mahkûm eden aynı basın, her gün bu konuda epey ayrıntılı kanıtlar sunuyor oysa. 

Silvio Berlusconi veya Nicolas Sarkozy gibi “popülist” olarak adlandırılan devlet ya da hükümet başkanları, elitlerin yozlaştığına dair “popülist” fikri propaganda edip duruyorlar. Bu terim, layıkıyla tanımlanmış herhangi bir politik gücü karakterize etmek için kullanılmıyor. Ne bir ideolojiyi ne de tutarlı bir politik tarzı ifade ediyor. O, sadece belirli insanlara dair bir imaj oluşturmaya yarıyor.

Esasen böylesi bir “halk” yok. Asıl varolan, belirli becerilere veya beceriksizliklere sahip olan, belirli birleşme tarzlarını ve belirli özel vasıfları imtiyazlı kılmak suretiyle ortaya çıkan, farklı, hatta çelişkili kimi figürler ve imajlar. Popülizm anlayışının niteliğini, belirli bir becerinin korkutucu düzeylerde varolması belirliyor. Bu noktada çok sayıda insana ham bir güç, belirli bir beceriksizlik, özünde belirli bir tür cehalet atfediliyor. Böylelikle ırkçılık, üçüncü özellik olarak esası teşkil ediyor.

Demokratların asıl meselesi, halkın sırtını yasladığı “idealizm”den şüphe duymak. Esas olarak itiraz etmek üzerinden harekete geçen ayaktakımı, hem iktidardakileri hem de demografik, ekonomik ve sosyal gelişmenin tehdidi altındaki yaşamın genel bağlamına eklemlenmiş ecdada bağlılık üzerinden, korkulan yabancıları tehdit ediyor. İktidardakilerse, bu ayaktakımını politik mekanizmaların karmaşık yanlarını anlayamayan birer hain olarak niteleyip mahkûm ediyorlar.

Dolayısıyla popülizm anlayışı, Paris Komünü’nden ve işçi hareketinin yükselişinden korkan Hippolyte Taine ve Gustave Le Bon gibi, on dokuzuncu yüzyılın sonlarında yaşamış düşünürlerin geliştirdikleri bir halk imajına yaslanıyor. Burada asıl korkulan unsur, her yana yayılan korkular ve kontrol edilemeyen dedikoduların dolaşımı üzerinden şiddetin zirveye ulaşmasına neden olan, “ajitatörler”in etkileyici sözlerinden etkilenen cahil kalabalıklar.

Peki bizim gibi ülkelerde karizmatik liderlerin önderlik ettikleri kör kalabalıkların bir salgın gibi her yanı kaplaması, yeni bir olgu mu? Göçmenler hakkında, bilhassa özel mekânlardaki gençlerden her gün ne türden şikâyetler yükselirse yükselsin, bu şikâyetler, kitlesel gösterilerde herhangi bir karşılık bulmuyor. 

Bugün ülkemizde ırkçılık denilen şey, esasında iki hususun birbirine bağlanması ile alakalı. Bunlardan biri, istihdam ve barınma alanında, steril bürolarda en dibine kadar uygulanan ayrımcılık biçimleri, diğeri de herhangi bir kitle hareketinin sonucu olmayan hükümet politikaları: bu politikalar, göçün sınırlandırılması, yıllardır Fransa’da çalışıp vergi ödeyen insanlara ikamet izinlerinin verilmemesi, doğumdan itibaren milliyete mensubiyetin iptal edilmesi, çifte cezalar, başörtü ve burka karşıtı kanunlar, insanların ülkeden çıkartılması ve seyyahların kamplarının sökülmesi bağlamında karşılık buluyor. Söz konusu tedbirlerin amacı, temelde hem çalışma hayatı hem de yurttaşlık bağlamında nüfusun belirli bir kesimine hak bahşetmek ve her an geldikleri yerlere gönderilebilecek bir işçi nüfusu ve statüleri güvence altında olmayan bir Fransız nüfusu oluşturmak.

Bu tedbirler, belirli bir ideolojik kampanya ile destekleniyor. İlgili kampanya, kişilerin ulusal kimliği tanımlayan belirli özelliklere sahip olamadıklarına dair deliller üzerinden hakların sınırlandırılmasını meşrulaştırıyor. Burada mesele, söz konusu kampanyanın fitilini yakan Ulusal Cephe mensubu “popülistler” değil. Asıl üzerinde durulan kesim, solcu olduğunu iddia eden belirli aydınlar. Bu aydınlar, “bu insanlar gerçek anlamda Fransız olamazlar, çünkü laik değiller” diyen, kimsenin itiraz dahi edemeyeceğini düşündükleri o argümanı dillendiriyorlar.

Marine Le Pen'in son feveranını bu bağlamda değerlendirmek gerek. Burada esasında belirli bir söylem dizgesi, tek bir imaj dâhilinde yoğunlaştırılıyor: Müslüman = İslamcı = Nazi. Bu yaklaşım, cumhuriyetçi yazının her yanına sinmiş durumda. “Popülist” aşırı sağ, halk kütlesinin derinliklerinden neşet eden, yabancı düşmanlığına dair özel bir tutku ortaya koymuyor. O, özünde seçkin aydınların yürüttükleri kampanyalardan ve hükümetin geliştirdiği stratejilerden nemalanan basit bir uşak. Devletse kalıcı güvensizlik hissini süreklileştiriyor. Bu his dâhilinde krizin ve işsizliğin yol açacağı riskler, yolda karşılaşılan tehlikeler ve önlemlerle harmanlanıyor, sonuçta da ortaya “Müslüman terörist” denilen o yüce tehdit çıkıyor. Aşırı sağ, ideolojistlerin yazılarında ve bakanlık kararnamelerinde bulunan standart resmin bedenlenmesini sağlıyor.

Popülizme yönelik, artık birer ritüel hâlini almış suçlamalarda takdim edilen “popülistler” ve halkın bizatihi kendisi, bu kavramlara dair tanımlarla asla örtüşmüyor. Zaten gulyabani hikâyeleri anlatıp duranların da böylesi bir derdi yok. Onlar için asıl mesele, demokrat insanlara dair fikirle tehlikeli kalabalık imajını mezcetmek. Buradan da şu sonuca ulaşıyorlar: hepimiz bizi yönetenlere güvenmeliyiz, dolayısıyla onların meşruiyetine ve bütünlüğüne yönelik her itiraz, totalitarizme kapı aralayacaktır. Nisan 2002’de Le Pen karşıtı o meşum sloganlardan biri, “Fransa faşist olacağına muz cumhuriyeti olsun daha iyi”ydi. Bugün popülizmin ölümcül tehlikelerine dair dile dolanan lafların amacı ise “başka bir seçeneğimiz yok” diyen fikir için gerekli teorik zemini sağlamak.

Jacques Rancière
30 Ocak 2013
Kaynak

Yazının Tamamı

1949-1968 Arası Dönemde BBKP ve “İrlanda Sorunu”

1921’de İngiltere-İrlanda Savaşı’nın son ermesi sonrası İrlanda bölündü. Aynı dönemde Büyük Britanya Komünist Partisi de kuruldu. Parti, İrlanda’nın birliğini savundu. 1969’dan itibaren de Britanya’nın Kuzey İrlanda’daki askerî ve politik varlığının son bulmasını talep etti. 

Özgür ve bağımsız İrlanda’yla ilgili söz konusu destek, kaynağını Komünist Enternasyonal’in konumundan alıyordu. Enternasyonal, dünya genelinde tüm sömürge ve yarı sömürge halkların ulusal kurtuluş mücadelelerini destekliyor, Lenin’in sömürgelerdeki devrimlerin Batı’da devrimlerin fitilini tutuşturacağına dair varsayımına bağlı hareket ediyordu. 

Lenin’in 1914’te Britanya işçi sınıfı ile ilgili yaptığı tespit şu şekildeydi: “İngiliz işçi sınıfı İrlanda İngiliz boyunduruğundan kurtulana dek asla özgür olamayacak.”[1]

İki Savaş Arası Dönemde BBKP ve İrlanda

Büyük Britanya Komünist Partisi çok sayıda İrlandalı üyeye sahipti ve İrlanda’daki komünist hareketle sıkı bağlar kurmuştu. Bu gerçeğe karşın kimi zaman gerilen ilişkiler karşısında İrlandalı komünistler çoğunlukla kardeş partilerinin kendilerine gölge ettiğine dair düşünceler geliştirdiler ve Moskova’nın kendilerinin BBKP liderliğine boyun eğmeleri gerektiği kanaatinde olduğunu düşündüler. İki savaş arası dönemde bir dizi farklı örgüt kuran İrlandalı komünistler 1933’te İrlanda Komünist Partisi’ni kurdular. Bolşevik tarzı benimseyen parti Britanya’ya karşı geniş sömürgecilik karşıtı cephe ile Britanyalı ve Cosgrave ile De Valera gibi İrlandalı ajanlara karşı daha geniş bir cephe kurma arasında sürekli bocalayıp durdular.[2] İrlanda Komünist Partisi ve önceki biçimleri (1933’e dek iki örgüte üye olmak yasak olmasına karşın) Soar Éire [Özgür İrlanda] ve IRA’deki solcu Cumhuriyetçilerin kazanılması için çabaladı. IRA 1934 konferansında açığa çıktığı biçimiyle, solcu Cumhuriyetçiliğin ayrışmasına tanıklık etti.[3] Buna tepki olarak BBKP Labour Monthly isimli dergisi aracılığıyla IRA’in “küçük burjuva liderliği”ni eleştirdi ve onun De Valera hükümetine karşı mücadele başlatmak konusunda isteksiz olduğunu söyledi.[4] Ancak otuzlu yıllarda BBKP IRA’i geniş anti-faşist Halk Cephesi’nin parçası olarak kabul etti. Bu dönemde eski IRA’lilerin bir bölümü İspanya İç Savaşı’na katıldı.[5]

Britanya’daki muadiline kıyasla İrlanda Komünist Partisi Halk Cephesi siyasetinin tatbik edildiği dönemde ve İkinci Dünya Savaşı sırasında nispeten daha küçüktü. Bu nedenle kendisini feshetmeye karar verdi. Bu karar o dönem ülkede İrlanda’nın tarafsız yaklaşımları uyarınca alındı. Gene de altı ülkede varlığını sürdüren üyeler 1970’e dek ayakta kalan Kuzey İrlanda Komünist Partisi çatısı altında faaliyetlerine devam ettiler. İrlanda Komünist Partisi ise 1948’de İrlanda Özgür Devleti İrlanda İşçileri Birliği olarak yeniden kuruldu. Bu parti 1962’de İrlanda İşçi Partisi’ne dönüştü. Söz konusu yapı 1970’te Kuzey İrlanda Komünist Partisi’ni de içerecek biçimde, İKP çatısı altında yeniden birleşti.

BBKP üyesi C. Desmond Greaves 1938’de Connolly Derneği’nin kurulmasına katkı sundu. Derneğin amacı, Britanya’daki işçi hareketi içerisinde İrlanda Cumhuriyetçiliğinin yaygınlaşmasını sağlamaktı. Kevin Morgan, Gidon Cohen ve Andrew Flinn’in tespitine göre, Connolly Derneği “komünist bir yöne sahip sosyalist cumhuriyetçilik için gerekli araç işlevi gördü ve yerleşik komünist parti yapıları ile herhangi bir gerilime tanıklık etmedi.”[6] Aylık Irish Democrat dergisini çıkartan dernek İrlanda’daki cumhuriyetçi hareket ve IRA ile simbiyotik bir ilişkiye sahipti. Parti basınına inanırmış gibi yapan kesimlerle pek ilişkisi yoktu. Dernek daha çok sendikalara vurgu yapıyordu. 1955 tarihli tüzüğüne göre derneğin amaç ve hedefleri şu şekildeydi:

Britanya’da ikamet eden kadın ve erkekleri kendi çıkarlarını savunmaları doğrultusunda Britanya işçi sınıfı hareketi ile birlikte yürütülecek birleşik bir mücadele dâhilinde örgütlemek.

(a) İrlandalıların birleşik bağımsız cumhuriyet mücadelesine destek toplamak ve Britanya emperyalizminin önlerine çıkarttığı tüm engelleri kaldırmak için mücadele etmek.[7]

IRA’in askerî mücadeleye başvuran yolundan farklı olarak Connolly Derneği amaç ve hedeflerine şu taktikler üzerinden ulaşmak niyetindeydi:

(a) Britanya’daki örgütlü işçi sınıfı ve demokratik hareket içerisinde çoğunluğun desteğini kazanmak.

(b) İşçi hareketinin birliği ve güçlenmesi, bilhassa Britanyalı ve İrlandalı işçilerin birliği için çalışmak.

(f) Ortak meselelerle ilgili olarak diğer örgütlerle işbirliğine gitmek ve karar verilmesi hâlinde uygun kurumlarla bağ kurmak veya bağ kurma taleplerini kabul etmek.[8]

Connolly Derneği (ve BBKP) üyeleri IRA ile bilhassa Wolfe Tone Derneği[9] üzerinden belirli bağlara sahipse de derneğin ve partinin bağ kurduğu esas olarak iki örgüt mevcuttu: Ulusal İnsan Hakları Konseyi (NCCL) ve Sömürgelerin Özgürlüğü Hareketi (MCF).[10]

Ulusal Kurtuluş mu Yetkinin Barışçıl Yoldan Devri mi?

II. Dünya Savaşı sonrası yaşanan dekolonizasyon döneminde Büyük Britanya Komünist Partisi, özgür İrlanda devletinin Hindistan, Pakistan ve (1949’da kurulan) Sri Lanka gibi tam bağımsızlığa kavuşacağını düşünür, ama öte yandan Kuzey İrlanda halkının (özellikle işçi hareketinin) Kuzey İrlanda’daki İngiliz idaresine bir tür yeni-sömürgecilik biçimi olması sebebiyle karşı çıkması gerektiğini söyler. 1958’de Greaves, İrlanda’nın bölünmesini “İrlanda işçileri yerine İngiliz sermayedarların İrlandalı kapitalistleri kontrol altına almasını kolaylaştırmak, var olan durumu daimi kılmak için yapılmış bir politik düzenleme” olarak tarif eder.[1] Aynı yıl John Hostettler, Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık’ın bir parçası olmak ile sömürge olmak arasında bir yerde bulunduğunu, İngilizlerin “sömürgelerdeki yolu izlediğini”, adada hükümetin uyguladığı gözetleme politikalarının Britanya’ya aktarıldığını söyler.[2]

O dönemin en büyük imparatorluğunun merkezinde faaliyet yürüten bir komünist parti olarak BBKP, sömürgecilik karşıtı faaliyetlerini sürdürür ve imparatorluk genelinde sömürgecilik karşıtı hareketlerle bağlar kurar. Malaya, Kenya ve Nijerya gibi İngiliz sömürgelerinde ortaya çıkan isyancı ulusal kurtuluş hareketlerine verdiği destekten farklı olarak parti Sinn Féin ve İrlanda Cumhuriyet Ordusu’nda karşımıza çıkan silâhlı cumhuriyetçi hareket yerine (İrlanda İşçi Birliği’ni de içeren) birleşik İrlanda işçi hareketini destekleme yoluna gider. Savaş sonrası dönemde Harry Pollitt liderliğine hareket eden parti Ekim 1917’deki ayaklanmaya benzer bir silâhlı ayaklanma kararının batılı komünist partiler açısından aptalca bir macera olarak değerlendirir, sosyalizme parlamento yoluyla ilerlenmesine ilişkin stratejiyi tasdikler ve bu yolun İşçi Partisi ile Komünist Partisi arasında kurulacak ittifak ve sendikaların ele geçirilmesi üzerinden katedileceğini söyler. Britanya’nın Kuzey İrlanda’daki askerî varlığına karşın BBKP İrlanda’nın sosyo-politik koşullarının Britanya’daki koşullara benzediğine kanaat getirir ve imparatorluğun başka yerlerinde meydana gelen silâhlı ayaklanma yerine politik iktidarı ele geçirmek için işçi hareketinin gücüne odaklanmanın doğru olduğunu düşünür. 1947’de BBKP, tüm imparatorluk genelindeki komünist ve işçi partilerini Londra’da düzenlediği bir konferansta bir araya getirir. Bu konferansta Uluslararası İşçi Birliği temsilcisi şunları söyler:

“Bizim politikamızın amacı, emekçi köylüler ve ilerici güçlerle ittifak içerisinde olan, ülkeyi sosyalizm yoluna sevk edecek bir hükümetin kurulmasını sağlayacak güçlü, birleşik bir işçi hareketini meydana getirmektir.”[3]

Parti, Kuzey İrlanda'da konuşlandırılmış İngiliz askerlerinin geri çekilmesini talep eder, bunun barışçıl yoldan gerçekleştirilmesini söyler. Kimi durumlarda Kuzey İrlanda’daki durum İskoçya ve Galler’deki politik koşullara benzemektedir. Bu nedenle diğer birçok sömürgede ihtiyaç duyulan silâhlı ulusal kurtuluş stratejisi yerine ilerici bir yetki devri üzerinden bağımsızlığa ulaşılmasını öngören bir stratejiye gerek vardır. Ellilerde ve altmışlarda komünist parti İskoçya ve Galler’de de yetki devri politikasını savunur. Bu ülkelerin kendi meclisleri olmalı, Birleşik Krallık içerisinde kalmalıdır. Kuzey İrlanda ise yüzeysel bir yapı olarak görülür ve onun yeniden İrlanda Cumhuriyeti’ne bağlanması gerektiği söylenir. Örneğin Britanya’nın Sosyalizm Yolu bildirgesinin 1958 tarihli versiyonunda parti şunları söylemektedir:

“İngiliz askerlerinin Kuzey İrlanda’dan çekilmesi, İrlanda’nın zoraki bölünmüşlüğüne son vermek ve İrlanda halkının kendi birleşik cumhuriyetlerini kurmaları konusunda özgür olmalarını sağalamk noktasında gerekli bir adımdır.”[4]

1968’de Marxism Today dergisine ulusal sorunla ilgili açıklamalarda bulunan Galler Partisi üyesi Idris Cox şunu yazmaktadır: “Kuzey İrlanda o dönemde BBKP’nin tahayyül ettiği Britanya federal sisteminde yer almayacaktır.”[5] Oysa Greaves, altmışların sonunda İskoçya ve Galler’in kendi kaderlerini tayin hakkından yana saf tutan aynı zamanda Birleşik Krallık’ın bölünmesini savunan az sayıda isimden biridir.[6]

Militan Cumhuriyetçiler ve NICRA ile İlişki

Kuzey İrlanda’daki Katolik nüfus için insan haklarının uygulanmasını savunan ayrıca Kuzey İrlanda’daki polis devletine son verilmesini isteyen parti Kuzey İrlanda İnsan Hakları Derneği’yle [NICRA] sıcak ilişkiler kurar. Dernekte hem Kuzey İrlanda Komünist Partisi üyeleri hem de Wolfe Tone Derneği’nden isimler bulunmaktadır. Ağustos 1968’de insan hakları konusunda yapılan bir dizi yürüyüşün polisin ve sadık çetelerin saldırısına uğraması ardından yazı işleri müdürlüğünü uzun süreden beri BBKP’li bir isim olan R. Palme Dutt’ın yaptığı Labour Monthly isimli dergi NICRA ve K. İrlanda KP’si üyesi Betty Sinclair’in bu saldırılara dair değerlendirmelerine yer verir.[7]

Sinn Féin ve IRA ile Wolfe Tone Derneği ve Connolly Derneği arasındaki ilişki altmışların önemli bir kısmında gergin bir nitelik arz eder. 1968’de BBKP Uluslararası Büro’nun yayınladığı bir bültende parti Sinn Féin’in çıkarttığı United Irishman gazetenin “küçük burjuvazi ile küçük bağımsız kapitalistlerin çıkarlarını temsil ettiğini” söyler ama öte yandan da altmışların ortasında Sinn Féin’in sola yüzünü dönmesini de selamlar.[8] Connolly Derneği Temmuz 1966’da o dönem IRA’in önemli bir ismi olan Seamus Costello’nun önerdiği silâhın kudretine karşı işçi sınıfı hareketinin politik kudretinden yana olduğunu ifade eder.[9]

Yüzünü sola dönmesine karşın militan cumhuriyetçi hareket içerisindeki isimler Connolly Derneği’nin yaptığı eleştirileri yerden yere vururlar. Cork şehrinde bulunan İrlanda Devrim Savaşçıları isimli örgüt 1966’da derneğin silâhlı mücadeleye dair konumunu “gerici siyaset” olarak tarif eder.[10] Aynı yazının devamında şunlar söylenir:

“Kanaatimize göre Connolly Derneği’nin hamileri Britanya Komünist Partisi’nin yörüngesine yeniden girmeli, o kibar burunlarını bizim işlerimize sokmamalıdır.”[11]

Yazıda BBKP’ye dair de sert sözler sarf edilmekte, partinin devrimci niteliğinin şüpheli olduğu söylenmekte, parti, “Britanya’nın emperyalist çıkarlarının uşağı” olarak tarif edilmektedir.[12]

1968’de çatışmaların patlak vermesi ve 1969’da İngiliz askerlerinin Derry’ye gelişi Britanya solunun Kuzey İrlanda ve daha geniş anlamda “İrlanda Sorunu”na yönelik bakışını değiştirir. BBKP Kuzey İrlanda’daki insan hakları ihlallerine ve adadaki İngiliz varlığına karşı mücadele edilmesi için kitle hareketinin devreye sokulmasına yönelik çağrılar yapar. Öte yandan Uluslararası Marksist Grup ve Uluslararası Sosyalistler gibi kimi Troçkist gruplar 1969-70’te İrlanda cumhuriyetçi hareketi içerisinde yaşanan ayrışma sonrası oluşan Geçici IRA’yi belirli bir eleştiriyle desteklerler. BBKP’nin dâhil olduğu diğer birçok toplumsal harekette de tanık olunduğu üzere, parti Britanya ve İrlanda işçi hareketleri arasında kurulan dayanışma ilişkisinin hep ön saflarında yer alsa da hareket altmışların sonu ve yetmişlerin başında daha devrimci gruplar tarafından, yavaş yavaş ele geçirilir.

Evan Smith
4 Aralık 2016
Kaynak

Dipnotlar:
[1] V.I. Lenin, ‘The Right of Nations to Self-Determination’, MIA, (erişim tarihi: 6 Ocak 2015).

[2] Letter of Anglo-American Secretariat to Ireland RE: elections (7 Ocak 1932), Comintern Archives, RGASPI 495/89/75/1. Aktaran: David Convery, ‘Internationalism or Paternalism? Relations Between British and Irish Communists, 1920-1941’ (yakında çıkacak).

[3] Bkz. Richard English, ‘Socialism and Republican Schism in Ireland: The Emergence of the Republican Congress in 1934’, Irish Historical Studies, 27/105 (Mayıs 1990) s. 48-65. Akt.: Convery, ‘Internationalism or Paternalism?’

[4] Jim Shields, ‘The Republican Congress and Ireland’s Fight’, Labour Monthly (Kasım 1934) s. 687.

[5] David Convery, ‘Revolutionary Internationalists: Irish Emigrants in the Spanish Civil War’, Mícheál Ó hAodha & Máirtín Ó Catháin, New Perspectives on the Irish Abroad: The Silent People? içinde (Lanham, MA: Lexington Books 2014) s. 131-144.

[6] Kevin Morgan, Gidon Cohen & Andrew Flinn, Communists and British Society 1920-1991 (Londra: Rivers Oram Press, 2007) s. 201.

[7] Connolly Association, What is the Connolly Association? Constitution and Explanation (Derby: Connolly Association, 1963) s. 1.

[8] Connolly Association, What is the Connolly Association?, s. 2.

[9] Kenneth Sheehy, ‘In the Shadow of Gunmen: The Wolfe Tone Society, 1963-1969’, yayınlanmamış makale (erişim tarihi: 30 Kasım 2016).

[10] Connolly Association, What is the Connolly Association?, s. 14.

BBKP hem Ulusal İnsan Hakları Konseyi (NCCL) ile hem de Sömürgelerin Özgürlüğü Hareketi (MCF) ile sıkı ilişkilere sahipti. Hatta partinin kimi üyeleri her iki örgütün önemli konumlarında bulunuyordu. Bkz. Christopher Moores, ‘From Civil Liberties to Human Rights? British Civil Liberties Activism and Universal Human Rights’, Contemporary European History, 21/2 (Mayıs 2012) s. 179-181; Josiah Brownell, ‘The Taint of Communism: The Movement for Colonial Freedom, the Labour Party, and the Communist Party of Great Britain, 1954-70’, Canadian Journal of History, Güz 2007, s. 235-258.

[11] C. Desmond Greaves, ‘What of Northern Ireland?’, World News (12 Temmuz 1958) s. 438.

[12] John Hostettler, ‘Northern Ireland’, Marxism Today (Kasım 1958) s. 332.

[13] W. McCullough, ‘Ireland’, CPGB, We Speak for Freedom içinde (Londra: CPGB pamphlet, 1947) s. 60.

[14] CPGB, The British Road to Socialism (Londra: CPGB bildirisi, 1958) s. 24.

[15] Idris Cox, ‘The National Problem in Britain’, Marxism Today (Haziran 1968) s. 191.

[16] Desmond Greaves, ‘The National Problem in Britain’, Marxism Today (Ekim 1968) s. 312.

[17] Betty Sinclair, ‘Aftermath of Derry’, Labour Monthly (Aralık 1968) s. 555-559.

[18] CPGB International Department, International Affairs Bulletin: Ireland, 3/1 (Mayıs/Haziran 1968) s. 8.

[19] ‘Force or Agreement?’, Irish Democrat (Temmuz 1966) s. 3.

[20] Paddy Mac, ‘The Neo-Parnellites: Irish Democrat Flies True Colours’, An Phoblacht, 7 (Eylül 1966) s. 11.

[21] ‘The Yahoos and An Phoblacht’, An Phoblacht, 8 (Kasım/Aralık 1966) s. 7.

[22] ‘Wolfe Tone Society Exposed’, An Phoblacht, 9 (Ocak 1967) s. 8.

Yazının Tamamı

Milyonlar Nerede?

Milyonlar nerede,
Nerede Arap milleti,
Nerede Arap’ın gazabı, itibarı,
Nerede Arap’ın şerefi?
Nerede milyonlar?
Nerede?

Zenginlerin çocukları keyif çatıyor,
Milyonlar çile çekiyor.
Göğsüme bir makineli dayanmış
Paşalarsa uyuyor
Bizimse hâlâ evimiz yok.
Ekranlarda ordular
Ama silâhlar çürüyor depolarda.

Devrim gerçek insanlara ihtiyaç duyar.
Parayla satın alınamaz asla.
Bir milletin devrimi yapılıyor
Ellerdeki taşlarla.
Tanklara meydan okuyorlar.
Genci yaşlısı lütufta bulunmuyor
Görevini ifa ediyor.

O kaburganın içindeki kudret
Tankların kudretinden daha büyük.

Allah bizimle,
Siyonistlerden daha güçlü ve kudretliyiz.
Assalar da öldürseler de
Toprağa gömseler de
Ülkem asla diz çökmeyecek.

Kanımdaki kızıllık
Ekşi limon bahçelerini suluyor.
Esaretle mücadelemizde teslim olmayacağız,
Zerre gevşemeyeceğiz.

Yardım istedim yüz milyonlarca insandan
Ses çıkmadı.
Gece yatıp uyuyorlar,
Olan biten umurlarında değil.
Şerefleri ayaklar altında,
Yurdum boş ve ıssız,
Onlarınsa paraları ve evlatları var.
Unuttular beni.
Bilmiyorlar başıma gelenleri.
Hapishanede doğdum ben.

Ordularını göndersinler diyorum
Ama duymuyorlar sesimi.
Bize seçim yap dediler, biz acı olanı seçtik.
Her şeyin bedelini biliyoruz.
Onlarda ağır toplar, kimyasal silâhlar,
Bizde sapan ve bıçak.

Yaralarımızı kanatan,
Arapların birlik olmaması.
Fedakâr ananın kalbi kırık,
Yaşlıların gözleri iki çeşme.
Masum çocuklar öldürülüyor,
Kundaktaki bebekler can veriyor.
Çadırını toplayan mülteci
Merak ediyor nereye gideceğini.

Sizse doldurdunuz kasalarınızı,
Unuttunuz Yermük Savaşı’nı.
Birleşince coşkun akan sel olacağız.
Büyük bir ordumuz,
Bir tek bayrağımız olsa
Mazlumlar zafere uzanacak.

Hakikat biziz, biziz devrim.
Onlarsa fil sahipleri
Hakikat ve devrim, birbiri ardı sıra uçan
iki ebabil.

Onlara taş atmalısın
Balçıkla yoğrulmuş taşlar fırlatmalısın
Bunu bil.

Asla diz çökme, işgalcinin önünde
Asla itaat etme ona.
Hileleri tükendi.

O kaburganın içindeki kudret
Tankların kudretinden daha büyük.

Hepimiz yitip gitsek bile
Ya zaman, sen yaz
Ülkemize ihanet etmediğimizi.

Devrim imanımız, kutsal menzilimiz.
Bir milletin devrimi yapılıyor
Ellerdeki taşlarla.
O millet ki tanklara meydan okuyor.

Söz: Ali Kilani
Müzik: Abdullah Muhammed Mansur

Yazının Tamamı

Seçimden Sonra: Korkmayın Düşünün!

2016’da iki partili üzerine kurulu, demokratik olmayan sistem, tarih boyunca en nefret edilen iki adayı halkın önüne çıkarttı. Bu iki seçenek o kadar iç karartıcıydı ki seçmenlerin yüzde kırk üçü sandık başına gitmedi. Herkes, ya iki adaydan ya da adayların birinden illaki nefret ediyordu. Kazanan kim olursa olsun, onun yoğun bir muhalefetle karşılaşacağı kesindi.

Trump’ın seçilmesi herkesi şok etti. Bu haber, ciddi bir cinnet hâline yol açtı. Gözü yaşlı kalabalıklar, seçim sonucunu protesto etmek için sokaklara döküldü. İtiraz edilmeyen seçime beklenmedik bir tepki gösterildi.

Bu muhalefet, politik müesses nizama karşı koyma noktasında ihtiyaç duyulan yeni hareketin inşası için gerekli en hayırlı temeli temin etmiyor.

Bu ağlayıp karalar bağlayanların çoğu, en kötüsüne hazırlıklı olan Bernie Sanders destekçilerinden değil, Clinton kampanyasına inananlardan oluşuyor. Bu kesime göre, kampanya boyunca Trump’ın “başka insanlara yönelik nefretin, cinsiyetçilik, ırkçılık, homofobi, yabancı düşmanlığı gibi farklı biçimlerini savunan bir isim olduğu” ortaya konuldu. Buradan da Trump’tan nefret edilmesine yönelik bir tepki geliştirildi. Oysa bu, steril bir tepki ve politik açıdan hiçbir sonuca ulaşmayacak olan bir yöntem.

Trump’ın ırkçı bir canavar olarak kazandığı itibar, büyük ölçüde aşırı ifadelerle yüklü açıklamalarına dayanıyor. Bu açıklamalarda Trump, Meksikalı göçmenler ülkeye girmesinler diye duvar örmek gibi vaatlerde bulundu. Esasen bu vaat tuhaftı, çünkü bu duvar zaten mevcuttu! Sadece ona duvar değil de “çit” deniliyordu.

Washington, Nazilerin değil, yeterince kötü olan ama kesinlikle yeni bir yanı bulunmayan, gerici Cumhuriyetçilerin idaresine girdi. Eğer Trump, o cumhuriyetçilere kıyasla kimi hususlarda daha iyiyse, bu hususlar tespit edilip desteklenmeli. Etkili bir muhalefet, boş lafla gerçek meseleler arasında nasıl ayrım yapılacağını ve ilgili hususları kendi vasıfları üzerinden nasıl değerlendirileceğini bilmek zorunda.

Clinton kampanyası düşman olarak resmedilen Trump’a karşı kadınları ve azınlıkları koruyacağını iddia eden bir “kimlik siyaseti” üzerine kuruluydu. Bu iddianın süreklileştirilmesi üzerine kurulu olan, Trump’ın kişisel açıdan ne kadar korkunç bir kişi olduğuna vurgu yapan bir muhalefet hareketi, Clinton kampanyasının, Rusya karşıtı propagandası türünden diğer yönlerini halı altına süpürecektir. Ana akım medyanın tetiklediği “sol” muhalefetin Trump’la ilgili olarak Clinton’cıların onu “diktatör” Putin’le dost olduğuna dair sözlerini, onların dile getirdikleri “diktatör” suçlamasını tekrarlaması, rizikolu bir yaklaşım. Bu cinnet üzerine kurulu muhalefet, Trump’ın kampanyasındaki tek olumlu unsura, Rusya ile savaşmak yerine, onunla iş yapma arzusuna karşı çıkıyor.

Alman savunma bakanı Ursula von der Leyen’in Trump’ın Putin ile NATO arasında seçim yapmasını istemesi ve “ortak değerler”e işaret etmesi önemli. Bu, sadece ABD’deki savaş partisinin değil, Avrupa’daki NATO mekanizmasının da Hillary Clinton’ın desteklediği savaş yanlısı politikaları uygulaması konusunda Trump’a baskı uygulayacağının bir işareti. Hayal kırıklığına uğrayan Clinton’cı muhalefet, muhtemelen savaşlara karşı çıkmak için değil, Trump’ın savaşlara karşı çıkan yaklaşımına itiraz etmek için sokağa dökülüyor. Tüm bu eylemler de “diktatörler”e yönelik karşıtlık ve ortak demokratik, insanî değerler adına yapılıyor.

Trump’a yönelik geliştirilen, histerik muhalefetin yüzleşeceği tehlike işte bu. Zaten korkunç olan, söz konusu kampanyanın en kötü yanlarının süreklileştirilmesinden başka bir şey değil ve esas olarak bireylerin suçlanmasına odaklanıyor ve ciddi politik meseleleri görmezden geliyor. İlerici bir muhalefet ise Clinton’cılığı kenara atıp kendi konumunu belirlemeli. Bu noktada rejim değişikliklerine yol açan savaşlara muhalefet etmeli. Trump bile bu türden savaşlara karşı olsa dahi, söz konusu muhalefet ortaya konulabilmeli. Esasında böylesi bir muhalefet, Trump’ın mevcut konumunu muhafaza etmesi konusunda ona baskı uygulamalı, zira o, Washington’da bu konumunu terk etmesi noktasında ciddi bir baskıyla yüzleşecekmiş gibi görünüyor. Muhalefet, bu aşamada Trump’ın savaştan uzak durma vaadine sadık kalmasını talep etmeli, öte yandan da onun ülke içerisine dönük gerici politikalarına itiraz etmeli. Aksi takdirde her iki siyasî akımın en berbat örneklerine tanık olacağımız bir geleceğe doğru bodoslama ilerleyeceğiz.

Diana Johnstone
14 Kasım 2016
Kaynak

Yazının Tamamı

Nizar Kabbani ve Cemile Buheyred

Cezayirlilerin Fransız sömürgeciliğinden kurtulmak için verdikleri on yıllık mücadelede çektikleri cefa ve gösterdikleri cesaret, 1948’de Filistinlilerin yaşadıkları felâketten [Nekbe] sonra Cezayir’i Arapların ana davası hâline getirir.[1] O dönemin şairleri, Cezayirlilerin mücadelesine dair şiirler kaleme alırlar ve ellilerde Arap mücadelesinin temel yönlerinden birini temsil etmesi sebebiyle, bu mücadeleye büyük önem verirler.[2] Nizar Kabbani de o dönemde Cemile Buheyred için bir şiir yazar.

Şiir, Cezayir’deki Fransız işgalinin mağdurlarından biri olan Cemile Buheyred’le tanıştırır bizleri. Şiirde Buheyred’i Oran’daki askerî hapishanede görürüz. O, davasına sadık, eziyetlere sabırla tahammül eden bir militandır.[3] Şiir, bize ayrıca Cemile’yi iki sureyi ezbere okurken tasvir eder: Meryem ve Fetih. Burada neden bu surenin seçildiği sorusu sorulabilir. Cevabı muhtemelen şudur: Meryem suresi, Hz. Meryem’le ilgilidir, dolayısıyla O tek erkek tanımadan hamile kalmasıyla, çektiği dert karşısında sabır gösteren bir kadının takip edeceği bir örnekliktir. Belki de Nizar, şiir üzerinden Cemile’nin o eziyetlere ve aşağılamalara tahammül etmesiyle ikinci Meryem Ana olduğunu söylemektedir. Fetih suresi ise Cemile’nin isyanının nihayetinde zafere ulaşacağına dair inancının bir ifadesidir. Nizar, bu iki sureyi “şafak vakti” okumaktadır, bu da Cemile’nin zaferine ve şairin zamanı kesin olarak belirlemesine dair bir ifadedir:

“Elinde su ıprığı, bir de gardiyan
Bir el Kuran’a dokunuyor
Bir kadın ilk sabahta
“Döneceğiz”, diyor “sana”
Ayetler geçiyor dilinden hazin
Meryem suresinden, Fetih suresinden.”[4]

Şiir boyunca Nizar Kabbani, Cemile’yi (ondaki gururu anıştırmak adına) palmiyeye ve (masumiyetine dair bir ifade olarak) çocuğa benzetir. Ama sonra “yoruyor güneşi, o yorulmuyor”[5] türünden kapalı bir ifadeye başvuruyor. Takip eden dizelerde Nizar, Fransızların barbar ama aynı zamanda, içi geçmiş zayıf bir güç olduğunu söylüyor:

Allahım
Yıldızların altında
Var mı bir insan
Razı olsun yenmesine
Asılan bir kadının etinden.[6]

Şiirin ikinci kısmında Cemile’yi Fransız hapishanesinde, mahpusluğun, hastalığın ve başında Lacoste’un bulunduğu Fransız askerlerinin muamelelerinin çilesini çekerken görüyoruz. Bu hapishanede Fransızların Cemile’ye uyguladıkları işkence yöntemlerine tanıklık ediyoruz:

Bağlı ayakları kırnaplarla
Sigaralar söndürülüyor memesinde
Kan içinde dudakları, burnu. [7]

Bu satırlar, Fransızların Cezayirlilere uyguladıkları zulmün çok küçük bir kısmını, yüzeysel olarak aktarıyor. Şiirde Cemile’nin psikolojisinden ve askerlerin kibrinden, merhametsiz yüreklerinden bahsedilmiyor.[8]

Cemile, Nizar şahsında Fransızlara yönelik direnişin bir sembolü.[9] O, hapse atılmış bir kadına işkence eden, bundan zevk duyan, güzelliğini sürekli taciz eden askerlere atıfta bulunuyor.[10]

Abdullah Şahham

Cemile Buheyred

Adı, Cemile Buheyred
Hücre numarası doksan.
Vehran’da, savaş tutuklularından.
Yirmi iki yaşında
Tapınağın kandilleri gibi gözleri
Ve kara Arap saçları
Yaz gibi
Hüzün çağlayanı gibi
Elinde su ıprığı bir de gardiyan
Bir el Kuran’a dokunuyor.
Bir kadın ilk sabahta
“Döneceğiz, diyor sana.”
Ayetler geçiyor dilinden hazin
Meryem suresinden, Fetih suresinden.
Adı Cemile Buheyred
Ateşle yazılmış
Yağmurda ıslanmış
Ülkemin sanatında, sanatımda ıslanmış.
Yirmi iki yaşında
Bir çift güvercin konmuş göğsüne
Haliç konmuş, denizin dudağı
Aslen İstanbullu
Hiç süs görmemiş dudakları
Hiç düş girmemiş odasına
Çocuklar gibi oynamamış hiç
Gözü kalmamış gerdanlıkta, süslü giysilerde.
Adı Cemile Buheyred
En güzel şarkısı Mağrib’in.
En uzun hurması
Cezayir’in ovaları görünüyor gözüne
Bir kız çocuğu görünüyor
Yoruyor güneşi, o yorulmuyor.
Allahım,
Yıldızların altında
Var mı bir insan
Razı olsun yenmesine
Asılan bir kadının etinden.
Bastille’in ışıkları sönmüş
Veremli bir kadının öksürükleri
Doydu zincirler memesinden
Değersizler doydu
Lacoste ve binlerce adi kişi
Yenik Fransa ordusu doydu.
Şimdi saldırıyorlar kadınlara
Mum gibi asılmış kadınlara
Bağlı ayakları kırnaplarla
Sigaralar söndürülüyor memesinde
Kan içinde dudakları burnu.
Ve Cemile Buheyred’in yaraları
Ve kurtuluş sözleşilen yerde
Giyotin kuruyorlar, acımasızlar.
Sürüyor kadınları bıçağa
Cemile bombalar altında
Yağmura tutulmuş bir serçe gibi
Kara, yanık kırmızısı bedenini
Çökertiyor elektriğin uçları.
Yanıklar var sol memesinde
Memesinin ucunda
Daha daha… ey utanç.
Adı, Cemile Buhayred.
Bir tarih bu
Yazar ülkem onu
Korur çocuklarım onu
Bir kadının tarihini ülkemden
Giyotinin soğuttuğu.
Fethetmişti güneşi
Bir kadın
Kanayan kanayan kanayan
Yükselen bir kadın Cebel-i Atlas’tan
Leylaklar, nergisler anıyor onu
Turunç çiçekleri anıyor
Ne küçükmüş Jeanne D’arc ey Fransa
Ülkemin Jeanne D’arc’ı yanında…

Nizar Kabbani
Gazaba Uğramış Şiirler
Türkçesi: İbrahim Demirci-Turan Koç
İz Yayıncılık

Dipnotlar:
[1] Nizâr Qabbâni, al-A'mâl al-Siyâsiyya al-Kâmila, Cilt. 3, s. 588.

[2] A.g.e., s. 590.

[3] A.g.e., s. 595.

[4] A.g.e., s. 596.

[5] A.g.e., s. 596.

[6] A.g.e., s. 604.

[7] A.g.e., s. 603.

[8] A.g.e., s. 593.

[9] Nizar’a göre delilik, çocukluk ve devrime ek olarak kendi şiirinin idrak edilmesi noktasında en önemli unsurlardan birisi. “Şiirimin üç kilit unsuru var: çocukluk, devrim ve delilik. Çocukluktan kastım, masumiyeti, dürüstlüğü ve kendiliğindenliği ifade eden her şey. Devrimden kastım gelenek veya hukuk formu kazanmış tüm kültürel, psikolojik ve tarihsel mirastan kopuşu, ayrışmayı ve ayaklanmayı ifade eden her şey. Delilikle de aklın o eski seyrinden ve zamanından ayrışmayı ve biz doğmadan önce belirlenmiş kurallara karşı çıkmayı ifade ediyorum.” Bkz. Nizâr Qabbâni, Qissati ma'a al-Shi'r, Beyrut, 1982, s. 80-81.

[10] Nizâr Qabbâni, Al-A'mâl al-Siyasiyya al-Kâmila, Cilt. 3, s. 593.

Yazının Tamamı

Kar Maks

Bu ülkenin allame siyaset bilimcileri için küçük, mütevazı bir tüyo: CHP’nin o Halk TV’deki reklâmlarla oy oranını artırması mümkün değil. Hatta o reklâmlar, varolan oranı düşürüyor olmalı. Bu sebeple, söz konusu kanalı izleyip “Kar Maks’ın rengi turuncu” reklâm sloganını “Karl Marx’ın rengi turuncu” diye anlayanların bayraklarını turuncuya boyamalarının bir anlamı da yok!

Ayrıca Ayşenur Aslan isimli “işkence yöntemi”ne bu halkın yüzünü dönmesi pek mümkün görünmüyor. Aslan, programına konuk alıyor, konuğundan katbekat fazla konuşuyor. Söz ve söylem üzerindeki tahakküm, CHP’nin ana özelliği. Eylem konusundaki tahakkümü ise kendi içinden çıkma Menderes hattına teslim etmişler. Bu devletten vazgeçecek gibi görünmüyorlar.

Devlet ise görevine layık bir içerikle hareket ediyor, biçimini arıyor. Gerilim, bu arayışla alakalı. “Cambaz” niyetine sürekli Tayyip’e işaret ediliyor.

Kürt, Kürdistan’ı devlete; sol sosyalizmi burjuvaziye kurdurmak istiyor. Bizim cephemizdeki gerilim de bu şekilde vuku buluyor.

Artık “sermaye, AKP’den rahatsız” haberlerine, sol yayın organlarında rastlanıyor. Birgün gazetesi[1], bir finans kürsüsü başkanının açıklamalarını şevkle sahipleniyor. Başkan, esasında Tayyip’in dediğini diyor: “ABD gibi büyük olmamız lazım.” Bu da doğalında başkanlığa işaret ediyor. Sadece Trump istenmiyor, reforma tabi tutulmuş bir Demokrat Parti aranıyor. Birgün de bu muhteşem haberiyle, “sermaye büyüyecek ama a AKP buna engel oliy!” türküsünü mırıldanıyor. Milleti buna ikna edebileceğini sanıyor. Sabancı Üniversitesi profesörünün “Biz, zayıf olduğumuz için dış mihraklar bizimle uğraşıyor” düşüncesini paylaşan Birgün, sosyalizmin hep ne idüğü belirsiz, bir birgüne havale etmeyi, CHP kuyrukçuluğu üzerinden burjuvaziye uşaklık etmeyi “devrimci siyaset” zannediyor.

Bir başka İlerici örnek de[2] Mehmet Metiner’in “rejimi değiştiriyoruz” lafını, elindeki megafonla “bakın gördünüz mü, değiştiriyorlar işte!” diye bağırarak cümle âleme duyuruyor. Böylece bu sol örgüt, hükümet ve rejim değişikliğini asla ve kat’a istemediğini, bu tarz bir işin içinde olmadığını itiraf etmiş oluyor. Herkes, yuvasını buluyor.

AKP, TV’lere diziler yapıyor. O dizilerde, hep bugündeki siyasi haritaya ve gelişmelere dair bir şeyler çağrıştırılıyor. Ankara’daki siyaset koridorlarında da uzun soluklu bir dizi izleniyor. Perde arkasını, seti kimse bilmiyor. Bilenler söylemiyor. Susuyor. Meclisten çıkmışken geri dönenler de anlatmıyorlar. Sonra herkes, reytinglere bakıyor. Kanalın asıl patronuna çevriliyor gözler. Diziyi ne vakit yayından kaldıracaklarını herkes merak ediyor. O kanalın ve ekranın dışındaki hayattan ürkülüyor, ona güvenilmiyor. Herkes, kendi şahsiyeti ve şahsi varlığı ile meşgul. Sadece ona kıymet veriyor. Kim el etse onun yanına koşuyor. Bu, bizi bir yere götürmüyor.

Hele ki Korkut Boratav’ın[3] “yerli burjuvazinin kararı tayin edici” diyen tespitleri üzerine bir siyaset inşa etmenin imkânı kalmıyor. Sınıfın ve sınırın silindiği bu sisli ortamda, gücün, kudretin devşirileceği yerler de görülemiyor. Dolayısıyla herkes, geçmişte olduğu gibi, çöplükten oy pusulası toplamaya indirgenmiş bir siyasete kani olmuş durumda. “ABD ve yerli burjuvazi, AKP’nin ipini çekecek nasıl olsa, biz şu sürece biraz olsun rengimizi çalalım” (TİP) deniliyor. Ama o renk, Karl Marx’ın değil, her daim Kar Maks’ın rengi oluyor. Bu zincir kışı geçirse de otomobilin sağ salim menziline varmasını sağlasa da yalınayaklılar, baldırıçıplaklar için kölelik zincirlerinden başka bir işlev görmüyor.

Eren Balkır
2 Aralık 2016

Dipnotlar:
[1] “AKP’nin Dış Mihrak Söylemini 4 Dakikada Çürüttü”, 2 Aralık 2016, Birgün.

[2] “AKP’li Metiner İtiraf Etti”, 1 Aralık 2016, İleri.

[3] Korkut Boratav, “Kriz Eşiğinde miyiz?”, 25 Kasım 2016, İleri.

Yazının Tamamı