Yapay Zekâ ve Eğitim: Çocuklar Tehlikede

Üretken yapay zekâ sistemleri için sürekli yeni pazarlar arayan büyük teknoloji şirketleri, bu sistemleri ABD devlet okullarının yanı sıra kolej ve üniversitelere de sokmak için yoğun çaba sarf ediyorlar. İlgi alanları, kısa vadeli kârların ötesine uzanıyor. Aynı zamanda, büyük teknoloji şirketlerinin şekillendirmeye ve egemen olmaya çalıştığı dünyayı kabul edecek, hatta benimseyecek yeni bir nesil “yetiştirmek” de gerekiyor. Bu çabayı ifşa etmek ve sürece direnmek zorundayız. Bu şirketlerin ulaşacağı başarılar, gençlerimiz için tam anlamıyla bir felâkete yol açacak, aynı zamanda, adil, sürdürülebilir ve demokratik bir ülke inşa etme mücadelesini büyük bir yenilgiyle yüzleştirecek.

Büyük Teknoloji Eğitim Sahasına Giriyor

Sohbet robotları okul yolunda. Bloomberg News’in de tarif ettiği süreç dâhilinde:

“OpenAI, Google ve Microsoft Corp., ana yapay zekâ ürünleri olan ChatGPT, Gemini ve Copilot’un eğitim odaklı versiyonlarını geliştirdiler. Bu şirketler ve bir avuç iyi finanse edilmiş girişim, yapay zekâ ürünlerini eğitim ortamlarına yerleştirmek için güçlü bir kampanya başlattı.”

Örneğin, 2023 yılında, kâr amacı gütmeyen Code.org, üç büyük teknoloji şirketinin desteğiyle, yapay zekânın “dünya çapında ilkokul ve ortaokul müfredatlarında güvenli ve etik bir yaklaşım dâhilinde” kullanılmasını teşvik etmek amacıyla TeachAI’ı kurdu. 2024 yılında Google, devlet okullarında çalışan öğretmenlere ve bu okullara devam eden öğrencilere yapay zekâ eğitimi veren ABD kuruluşlarına on milyonlarca dolar bağışladı. 2025 yılında ise Microsoft, Google, OpenAI, MagicSchool ve Alpha dâhil altmıştan fazla şirket ve kuruluş, “Beyaz Saray’ın Amerikan Gençliğine Yapay Zekâ Eğitimine Yatırım Yapma Konusunda Sunduğu Taahhüt”ü imzalayarak[1], “ülke genelinde anaokulundan 12. sınıfa dek uzanan geniş bir alanda eğitim gören öğrenciler için yapay zekâ eğitimini erişilebilir kılma, teknolojiye olan merakı artırma ve gelecek nesli yapay zekâ destekli bir ekonomiye hazırlama” vaadinde bulundu.

Bugün bu çabalar, meyvelerini veriyor. Ülkenin en büyük şehirlerinin önemli bir kısmında sınıflarda üretken yapay zekâ modellerinin kullanımına izin veriliyor, hatta öğrenciler ve öğretmenler bu konuda teşvik ediliyorlar. Yapay zekânın okullarda güvenli ve önemli bir yer edinmesinin öğretmenlerin de belirli bir düzeyde katılımını gerektirdiğinin farkında olan büyük teknoloji şirketleri, Amerika Öğretmenler Federasyonu (AFT) ve Ulusal Eğitim Derneği (NEA) gibi büyük öğretmen sendikalarıyla ortak girişimler başlattı. Bloomberg News’in haberine göre:

“Temmuz 2025’te Microsoft, OpenAI ve Anthropic PBC ile birlikte, beş yıl içinde 400.000 öğretmene (ABD toplamının yaklaşık onda birine) eğitim vermeyi amaçlayan Ulusal Yapay Zekâ Eğitimi Akademisi’ni kurmak için Amerikan Öğretmenler Federasyonu (AFT) ile 23 milyon dolarlık bir ortaklık tesis ettiğini duyurdu. Microsoft’un bu ortaklığa yaptığı yatırım, yapay zekâ eğitimi, araştırması ve savunuculuğuna odaklanan, beş yıl içinde okullara ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlara 4 milyar dolar bağışlamayı hedefleyen yeni bir küresel girişim olan Microsoft Elevate’in bir parçası. Bu girişim ayrıca, teknik destek ve 325.000 dolarlık hibe içeren Ulusal Eğitim Derneği (NEA) ile bir ortaklığı da kapsıyor.”

Buradaki bağlam önemli: büyük teknoloji şirketlerinin önünde hiçbir engel bulunmuyor. Buna karşın, devlet okulları, fon sıkıntısı çekiyor, öğretmenler gereğinden fazla çalışıyor, öğrenci performansları düşüyor. Ülke genelinde şehirlerdeki siyasi liderler, eğitim yetkilileri ve öğretmen sendikaları, üretken yapay zekâ sistemlerinin bu birbiriyle bağlantılı güçlüklerin üstesinden gelmeye veya en azından onları hafifletmeye yardımcı olacağını umuyor veya böylesi bir ihtimalin bulunduğunu düşünüyor.

Bir örnek vermek gerekirse: Oregon eyaletindeki siyasi liderler, eyaletlerindeki kamu okullarında üretken yapay zekâ kullanımını teşvik etmeye istekli görünüyorlar. Oregonian Capital Chronicle gazetesinin de açıkladığı gibi:

“Vali Tina Kotek, Yükseköğretim Koordinasyon Komisyonu İcra Direktörü Ben Cannon ve Nvidia CEO’su Jensen Huang tarafından imzalanan Nisan 2025 tarihli anlaşma, Nvidia ile ortaklık halinde kolejlerde ve ([5 yaşından küçük olanlar da dâhil tüm çocukların gittiği) tüm okullarda yapay zekâ eğitimi ve kariyer fırsatlarına erişimin genişletilmesi için 10 milyon dolar tutarında bir devlet kaynaklı paranın harcanmasını öngörüyor.”

Mutabakat zaptındaki özel şartlar henüz net olmasa da, “üniversitelere mensup öğretim üyelerinin kampüste ‘Nvidia elçileri’ olmak için eğitim alabilecekleri, Oregon Eğitim Bakanlığı’nın Nvidia ile anaokulundan 12. sınıfa kadar tüm eğitim alanlarında öğrencilerle ‘temel yapay zekâ kavramlarını tanıtmak' için çalışma yürüteceği” anlaşılıyor. Oregon’da anlaşma imzalandıktan kısa bir süre sonra Nvidia, Mississippi ve Utah ile benzer anlaşmalar imzaladı.

Portland şehri, okullarında yapay zekâ kullanımını yaygınlaştırmak için kendince bir çalışma yürütüyor. Oregonian gazetesinin aktardığına göre:

“Okul Müdürü Kimberlee Armstrong’un bu hafta içerisinde aktardığı kadarıyla, Portland Kamu Okulları, Ulusal Futbol Ligi bünyesinde uzun süre oynamış olan eski Amerikan futbolcusu Colin Kaepernick’in desteklediği bir yapay zekâ okuryazarlığı platformu [Lumi Story AI] pilot uygulamasını kullanıma sokarak, yaklaşan 2025-2026 eğitim öğretim yılında sınıflarda yapay zekâ kullanımını daha da ileriye taşımayı planlıyor. [...]

Lumi Story AI, içerik üreticilerinin (burada ortaokul ve lise öğrencilerinin) kendi hikâyelerini, çizgi romanlarını ve grafik romanlarını yazmaları için yapay zekâ destekli bir sohbet robotuyla çalışmalarına yardımcı olmak üzere tasarlanmış. Bir görsel oluşturma aracı da çizimler için yardımcı oluyor. Tamamlanan hikâyeler, Lumi platformunda yayınlanabiliyor; yazarlar, fiziksel kopyalar sipariş edebiliyor, hatta Lumi Story’nin yapay zekâ araçlarını kullanarak, bunlara eşlik eden ürünleri üretip satabiliyorlar.”

Tüm bunlar kulağa hoş gelebilir; yapay zekâ sistemleri, eğitimi heyecan verici hale getirip, öğrencilerin bireysel ihtiyaç ve ilgi alanlarına göre uyarlarken, öğrencileri geleceğin iş yerlerine hazırlıyor. Ancak yapay zekâyı sınıflarda benimsemenin ciddi bir hata olacağına inanmak için güçlü nedenler mevcut:

1. Üretken yapay zekâ sistemlerinin kullanımı, kullanıcıların eleştirel düşünme becerilerini aşındırıyor. Oysa bu, yaşanmasını istediğimiz bir gelişme değil.

2. Üretken yapay zekâ modellerinin ürünlerinin, eğitim verilerine sinmiş olan ırkçılık ve cinsiyetçiliğin izlerini taşıdığı görülmüştür. Bu nedenle, kullanımlarının kabul edilemez ırk ve cinsiyet önyargılarına meydan okumak yerine onları pekiştirmesi muhtemeldir.

3. Üretken yapay zekâ modelleri, güvenilmesi ve bel bağlanması imkânsız ürünlerdir. Sanrılara yol açan bu tür ürünler, siyasi manipülasyona açıktır.

Eleştirel Düşünceyi Tehdit Ediyor

Üretken yapay zekânın sınıflarda nasıl kullanılacağını bilmiyoruz. Ancak öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmelerine yardımcı olacak diye devreye sokuluyorsa, bu gelişme konusunda endişelenmek için elimizde birçok sebep var. İşyerlerinde üretken yapay zekâyı savunanlar, çalışanın sorumluluklarını azalttığını, üretkenliği arttırdığını söyleyerek, bu ürünün yeteneklerini övüyorlar. Buradaki endişe, yapay zekânın sınıfta kullanımının, öğrencilerin önemli beceriler geliştirmesini baltalayacağıyla ilgilidir. Yapay zekâ kullanarak bir öğrenci bir iki bilgi isteği üzerinden bir makale yazabilir hale gelir. İlgili kaynakları nasıl bulup değerlendireceğinizi, literatürü nasıl özetleyeceğinizi veya sorgulayacağınızı, argümanları nasıl değerlendireceğinizi, bağımsız bir görüşe nasıl varacağınızı ve bunu etkili bir şekilde nasıl ileteceğinizi öğrenmenize artık gerek yoktur.

Bu endişeyi ciddiye almak için geçerli sebepler var. Örneğin, akademisyen Michael Gerlich, yapay zekâ kullanımı ile eleştirel düşünme becerileri arasındaki ilişkiyi araştırdı. Çalışması, “farklı yaş grupları ve eğitim geçmişlerinden 666 katılımcıyla yapılan anketler ve derinlemesine görüşmeler” içeriyordu. Elde ettiği bulgular, “yapay zekâ araçlarının sık kullanımı ile eleştirel düşünme becerileri arasında, artan bilişsel yük aktarımı aracılığıyla belirgin bir negatif korelasyon olduğunu ortaya koydu. Genç katılımcılar, yaşlı katılımcılara kıyasla yapay zekâ araçlarına daha fazla bağımlılık ve daha düşük eleştirel düşünme puanlarına sahip oldular.” Nitekim, çalışma katılımcılarının bir kısmı, yapay zekâya bağımlılıklarının “eleştirel düşünme ve bağımsız problem çözme becerilerini” olumsuz yönde etkilediğine inandıklarını ifade etti.

Microsoft ve Carnegie Mellon Üniversitesi araştırmacılarının işletme, eğitim, sanat, yönetim ve bilişim alanlarındaki 319 bilgi çalışanı üzerinde yaptığı bir araştırma da benzer bir sonuca ulaştı. Yazarların belirttiği gibi:

“GenAI, çalışanların verimliliğini artırsa da, işe eleştirel bir yaklaşımla katılıma mani olabilir, bu açıdan, araca uzun vadede aşırı güvenilmesine ve bağımsız problem çözme becerisinin azalmasına yol açma potansiyeline sahiptir. GenAI’ın bir görevi yerine getirme becerisine duyulan güvenin artması, eleştirel düşünme çabasının daha az ortaya konulmasına yol açar. GenAI araçları kullanıldığında, eleştirel düşünmeye harcanan enerji, bilgi toplamadan bilgi doğrulamaya, problem çözmeden yapay zekâ temelli cevap entegrasyonuna ve görev icrasından görev yönetimine yönelir.”

Daha dar kapsamlı sektör çalışmaları da yapay zekâ kullanımından kaynaklanan beceri kaybına dair kanıtlar tespit ediyor. Lancet Gastroenterology and Hepatology dergisinde yayınlanan bir çalışmanın New York Times’da çıkan özetinde aktarıldığı biçimiyle, “kolonoskopiler sırasında kanser öncesi oluşumları tespit etmeye yardımcı olmak üzere tasarlanmış bir yapay zekâ aracını kullanmaya başladıktan sadece üç ay sonra, doktorların söz konusu oluşumları kendi başlarına bulma konusunda eskisine göre daha başarısız oldukları görüldü.”

Bu araştırma, okullarımızda yapay zekâ kullanımını teşvik etmenin ne kadar riskli olduğu konusunda hiçbir şüpheye yer bırakmamalıdır. Eğitimciler, eleştirel düşünme becerilerinin gelişimini teşvik etmek için sınırlı mali desteğin üstesinden gelmekte zaten zorlanıyorlar. Yapay zekâyı sınıflara kabul etmek, onların işini daha da zorlaştıracaktır.

Irk ve Cinsiyet Ayrımcılığı Pekişecek

Üretken yapay zekâ sistemleri, eğitim için büyük miktarda veriye ihtiyaç duyuyor. MIT Technology Review dergisinde çıkan bir makalede de aktarıldığı biçimiyle, bu sistemlere sahip olan şirketler, bu verileri elde etmek için “interneti talan ettiler”. Ancak mevcut tüm kitaplar, makaleler, YouTube videolarının dökümleri, Reddit siteleri, blog yazıları, ürün incelemeleri ve Facebook sohbetleri bu yönde kullanılıyorsa, demek ki bu sistemler, ırkçı, cinsiyetçi, transfobik, göçmen karşıtı deli saçması yazılardan beslendiler, bu kaynaklardan akıp gelen görüşlerle zehirlendiler.

Bir örnek vermek gerekirse: Washington Üniversitesi’nden araştırmacılar, iş başvurularını değerlendirirken ırk ve cinsiyeti nasıl ele aldıklarını görmek için yapay zekâ temelli en gelişkin üç dil modelini inceledi. Gerçek özgeçmişlerden istifade eden araştırmacılar, ilişkili isimleri farklı ırkçı ve cinsiyetçi kişilikleri öne çıkaracak şekilde değiştirdiler ve önde gelen sistemlerin gerçek iş ilanlarına nasıl cevap verdiğini incelediler. “Ortada önemli bir ırksal, cinsiyetsel ve kesişimsel önyargı” olduğu sonucuna ulaştılar. Daha da özelde, araştırma neticesinde görüldü ki, “LLM’ler [Büyük Dil Modelleri] %85 oranında beyazlarla ilişkilendirilen isimleri, yalnızca %11 oranında kadınlarla ilişkilendirilen isimleri tercih etmişti. Hiçbir zaman beyaz erkeklerle ilişkilendirilen isimler yerine siyah erkeklerle ilişkilendirilen isimleri tercih etmemişti.”

Benzer bir önyargı, görüntü oluşturmada da mevcut. Araştırmacılar, birçok popüler program tarafından oluşturulan görüntülerin “ezici bir çoğunlukla yaygın klişelere başvurduğunu, örneğin ‘Afrika’ kelimesini yoksullukla veya ‘yoksul’ kelimesini koyu tenli insanlarla ilişkilendirdiğini” tespit ettiler. Örneğin, “Amerikalı bir adamın ve evinin fotoğrafı” istendiğinde, bir sistem, büyük ve sağlam inşa edilmiş bir evin önünde beyaz bir kişinin görüntüsünü üretti. “Afrikalı bir adamın ve gösterişli evinin fotoğrafı” istendiğinde ise, basit bir kerpiç evin önünde siyah bir kişinin görüntüsünü üretti. Araştırmacılar, farklı mesleklerden insanların fotoğraflarını oluştururken de benzer türde ırkçı (ve cinsiyetçi) klişeler tespit ettiler.

Öğrencileri, zararlı toplumsal önyargıları yeniden üretme ve dolayısıyla güçlendirme olasılığı yüksek olan yapay zekâ sistemlerini araştırma, yazma veya görüntü oluşturma amacıyla kullanmaya teşvik etmek, yaratmaya çalışmamız gereken eğitim deneyimleri ve öğrenme biçimini ciddi şekilde baltalayacaktır.

Hayal Dünyasında Yaşamak

Üretken yapay zekâ sistemleri, “sanrı” denilen sorundan muzdarip. “Sanrı”, doğru olmayan bir şeyin kendinden emin bir şekilde dile getirilmesi anlamına geliyor. Bazı sanrılar, son derece saçmadır. Dolayısıyla, bunlar kolayca fark edilip göz ardı edilebilirler. Ama bazıları da nesnel ve her şeyi bildiğine inanılan bir yapay zekâ sistemi tarafından sunulan, öğrencileri önemli olaylar, tarihler veya siyasi tercihler konusunda, yanlış ve potansiyel olarak tehlikeli bir anlayışa sürükleyebilecek uydurma gerçekler içerirler.

Üretken yapay zekâ sistemleri, büyük ölçekli örüntü tanımaya dayandıkları için sanrılardan muzdariptirler. Bir soru veya bilgi talebiyle karşılaştıklarında, veritabanlarındaki ilgili materyalleri belirler, ardından, olasılıklara dayanarak, sorguyu “en iyi” şekilde karşılayan bir kelime veya resim kümesi oluştururlar. “Düşünmezler” veya “akıl yürütmezler”, dolayısıyla ürettikleri ürünler tahmin edilemez, tekrarlanan aynı komutlara cevap olarak değişebilir, güvenilirlikten uzaktır.

OpenAI’ı inceleyen araştırmacıların kısa süre önce yayınladıkları bir makalede açıkladıkları gibi, büyük dil modelleri, mükemmel verilerle bile, “eğitim verilerinde bilginin nadiren göründüğü epistemik belirsizlik, görevlerin mevcut mimarilerin temsil kapasitesini aştığı model sınırlamaları ve süper zeki sistemlerin bile kriptografik olarak zor problemleri çözemediği hesaplama zorluğu” nedeniyle her zaman makul ama yanlış ürünler üretmeye meyilli olacaktır. Üstelik bu, ilgili sistemlerin işlem gücünü artırarak ve iyileştirerek çözülebilecek bir sorun değildir. Aslında, çok sayıda çalışma, daha gelişmiş yapay zekâ modellerinin önceki daha basit modellere göre daha fazla sanrı gördüğünü ortaya koymuştur.

Yapay zekâyı kullanıp ürünlerini gerçekmiş gibi kabul etmenin önemli bir cazibeye sahip olduğu görülüyor. Daha iyisini bilmesi gereken profesyoneller bile bu cazibeye boyun eğdiler. Avukatların dava dilekçelerini, hâkimlerin kararlarını yazmak için yapay zekâyı kullandıklarına dair örneklere rastlıyoruz. Yapay zekâya olan bağımlılıkları, çalışmalarında tamamen uydurma olan geçmiş davalara ve yargı kararlarına çok sayıda atıf ve alıntı içermesiyle ortaya çıktı.

Belki daha da utanç verici olanı, Kanada’nın Newfoundland ve Labrador eyaleti için yazılmış önemli bir eğitim raporunda, yapay zekânın ürettiği ürünlere güvenmenin sonucu olarak, sanrı üzerine kurulu en az 15 alıntıya rastlanmasıydı. Ağustos 2025’te yayınlanan rapor, eyalet okullarını iyileştirmek için on yıllık bir yol haritası sunmayı amaçlıyordu ve tabii ki “yapay zekânın etik kullanımı”nı güvence altına alacak politikaların uygulanması konusunda çağrıda bulunuyordu.

Mayıs 2025’te Chicago Sun Times, Amerikan içerik dağıtım ve animasyon stüdyosu ve çizgi film şirketi King Features Syndicate tarafından hazırlanan, yazın okunacak kitap seçeneklerini içeren bir ek yayınladı. Yapay zekâ tarafından hazırlanan ek, tanınmış yazarların var olmayan kitaplarını içeriyordu. Nitekim, listelenen 15 kitaptan sadece beşi gerçekti.

Asıl sıkıntı şuradaydı: OpenAI’ın Ağustos 2025’te en son üretken yapay zekâ modelini piyasaya sürmesinin ardından, bahsi geçen şirketin modelinin “ihtiyacınız olan her alanda, her konuda doktora düzeyinde uzmanlığa sahip kişi kadar akıllı” olduğu iddiası sorgulanmaya başlandı. CNN’in haberinde aktarıldığı biçimiyle:

“Bluesky hesabından aktardığına göre, Gazeteci Tim Burke, GPT-5’e ‘bana ABD’nin ilk 12 başkanının yüzlerinin ve isimlerinin yer aldığı bir diyagramı göster’ komutu verdi.

Bot, bunun yerine, Amerika’nın ilk liderleri diye dokuz kişinin resmini üretti. altlarında ‘Gearge Washingion’ ve ‘William Henry Harrtson’ gibi uydurma isimler yazılıydı.

Son 12 başkanın resminin üretilmesiyle ilgili benzer bir komutun ardından bot, George W. Bush’un iki ayrı versiyonunu içeren bir görüntü üretti. ‘Hayır, George H. W. Bush değil, Dubya’nın resmini üret’ dendiğinde George H. Bush’un resmi geldi. Ardından da iki kez oğlunun resmini üretti. Ancak ikinci seferde, George Jr. sıradan bir adama benziyordu.”

Bu sanrı meselesi, herkesin malumu. Öte yandan, bir de öğrencilerin yapay zekâ öğrenimine olan bağımlılığını tehdit eden ve pek dikkat çekmeyen daha da ciddi bir tehdit söz konusu: Yapay zekâ sistemleri, onlara sahip olan şirketler tarafından politik olarak istenen cevapları sunacak şekilde programlanabilirler. Örneğin, Mayıs 2025’te Başkan Trump, Güney Afrika’daki “beyaz soykırımı”ndan bahsetmeye başladı ve orada “beyaz çiftçilerin vahşice öldürüldüğünü” iddia etti. İddiası gerektiği şekilde sorgulandı. Yani insanlar, doğal olarak, yapay zekâ temelli sohbet robotlarına bu konuda sorular sormaya başladılar. Aniden, Elon Musk’ın üretken yapay zekâ sistemi Grok, kullanıcılarına Güney Afrika’daki beyaz soykırımının gerçek ve ırkçı saiklerle gerçekleştiğini “yaratıcıları tarafından kendisine soykırımı gerçek ve ırkçı saiklerle kabul etmesi yönünde talimat verildiğini” söyledi. Aslında Grok, bu konuyla ilgili kendisine soru sorulmazdan önce de kullanıcılarla beyaz soykırımına dair bilgiler paylaşmaya başlamıştı.

Zengin bir Güney Afrikalı ailede doğan Musk, daha önce de benzer şeyler söylemiş. Bu da bize, Grok’un Başkan Trump’ın iddiasını hararetle desteklemesinin arkasında onun olduğunu, yeni tutumunun Başkan’ın gözüne girmek için alındığını söylüyor. Grok’un davranışları, hızla sosyal medyada önemli bir konu haline geldi ve çoğu kişi Musk’ı eleştirdi. Grok, kısa süre sonra beyaz soykırımıyla ilgili tüm uyarılara cevap vermeyi bıraktı.

İki ay sonra Başkan Trump, yapay zekâ modellerinin “taraflı önyargılarla malul olduğu” konusunda uyarılarda bulunmaya başladı. Trump bu sürece, devlet kurumlarına “ideolojik gündemlere doğruluğu ve kesinliği feda eden modeller tedarik etmemelerini” emreden “Federal Hükümette Duyarcı Yapay Zekâya Mani Olunması” başlıklı bir kararnameyi imzalayarak cevap verdi. Kararname, söz konusu modellerin “Çeşitlilik-Eşitlik-Kapsayıcılık türünden ideolojik dogmalar lehine tepkileri manipüle etmeyen tarafsız, nötr araçlar” olması gerektiğini söylüyordu. Yapay zekâ ürünlerinin siyasi çıkar için manipüle edildiğine dair elimizde bir kanıtımız bulunmasa da, Başkan Trump’ın talebi, oldukça endişe verici olasılıklara işaret ediyor.

Ne yazık ki, okullarımızda yapay zekâ kullanımını teşvik etmek, büyük teknoloji şirketlerinin kendi açıklamaları doğrultusunda, öğrencileri yapay zekâ sistemlerini güvenilir ve nesnel bilgi kaynakları olarak kabul etmeye teşvik edecektir; oysa bu sistemler, güvenilir ve nesnel değildir. Söz konusu sistemlerin, öğrencilerin öğrenme süreçleri ve demokratik imkânlar açısından önemli bir maliyete yol açacağı açıktır.

Direnç

Yukarıda dile getirilen endişeler, özellikle öğretmenler olmak üzere birçok kişi tarafından paylaşılıyor. Bloomberg News’in de belirttiği gibi:

“Gallup ve Walton Aile Vakfı tarafından yapılan bir anket, öğretmenlerin %60’ının okul yılı boyunca yapay zekâyı kullandığını, ancak ona pek fazla başvurmadığını ortaya koydu. Katılımcıların yarısından fazlası, yapay zekâ araçlarını öğrenmek, araştırmak veya keşfetmek için en az üç saat harcadıklarını söylerken, yaklaşık dörtte biri, en az 10 saat harcadığını belirtti. Beşte üçü, öğrencilerden yapay zekâ kullanmalarını asla istemediklerini söyledi. Öğretmenler ayrıca, öğrencilerin haftalık yapay zekâ kullanımının yazma becerilerini, yaratıcılığı, eleştirel düşünmeyi ve iletişimi artırmak yerine azaltacağına inandıklarını dile getirdiler.”

Büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekâyı kamu eğitiminin temel taşı olarak yerleştirme çabalarına karşı direnç de artıyor. Yazar ve teknoloji yazarı Brian Merchant, bu konuda şunları söylüyor:

“Hollanda, Danimarka, Almanya ve ABD’deki üniversitelerden gelen bilişsel bilim insanları ve yapay zekâ araştırmacılarının liderliğindeki bir grup, eğitimcileri ve yönetimleri kurumsal yapay zekâ ürünlerini reddetmeye çağıran sert bir görüş bildirisi yayınladı. Yerinde bir ifadeyle, ‘Akademide Yapay Zekâ Teknolojilerinin Eleştirilmeden Benimsenmesine Karşı’ başlığını taşıyan makale, üniversitelerin teknoloji endüstrisinin yarattığı abartılı yaklaşıma son vermek ve ticari yapay zekâ araçlarını akademiden uzak tutmak için çok daha fazlasını yapmaları gerektiğini söylüyor. [...]

Üstelik bu çağrıların giderek daha fazla yankı bulduğu, daha da fazla destekle karşılandığı görülüyor. Ardından, ABD’deki üç üniversite profesörünün ‘Yazma Pratiğiyle İlgili Çalışmalarda GenAI Kullanımını Reddetmek: Hızlı Başlangıç Kılavuzu” başlıklı makalesi yayınlandı. Bunu, eğitimcilerin sınıflarda otomasyona karşı durduğunu ortaya koyan birçok örneğe yer veren, öğretim tasarımcısı Miriam Reynoldson’ın kaleme aldığı ‘Yapay Zekâ Okuryazarlığına Karşı’ isimli makale takip etti.”

Hepimizin bu direnişe katılması gerekiyor. İlk adım olarak kendimizi yapay zekâ konusunda eğitmeliyiz ki büyük teknoloji şirketlerinin yanıltıcı açıklamalarına güvenle karşı çıkabilelim, ebeveynlerle birlikte örgütlenerek, onların büyük teknoloji şirketlerinin istediklerini elde etmesi durumunda çocuklarının nelerle karşı karşıya kalacağını anlamalarına yardımcı olalım. Öğretmenler ve sendikalarıyla birlikte çalışarak, siyasi liderleri ve okul yönetimlerini yapay zekânın eğitim alanını ele geçirmesinin kabul edilemez olduğuna ikna edilmelerine katkı sunalım. Ayrıca, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekâ sistemlerini işletmek için ihtiyaç duydukları yeni ve çevreye zarar veren veri merkezlerinin inşasına karşı büyüyen toplumsal direnişi destekleyelim.

Martin Hart-Landsberg
2 Ekim 2025
Kaynak

Yazının Tamamı

Hamas Hayal Gücünüzün Bir Ürünü

Evet, doğru. Hamas sizin hayal gücünüzün bir ürünü.

Başları kesilmiş bebekler, toplu tecavüzler ve ağaç tepelerinde saklanan sakallı adamlarla ilgili sorular sorma dürtünüzü anlıyorum, ama bu dürtü, hiçbir işe yaramayacak. Tüm bunlar da hayal gücünüzün ürünü.

Burada o gördüğünüz, alınlarınızın boncuk boncuk terlemesine neden olan rüyalar konusunda sizi suçlacak değilim. Mağdur Siyonistlerden ve şirket medyasından (ki ikisi de bir gözümde) duyduğunuz tek şey, Hamas.

Hamas’ı kafaya taktığınız açık. Mesele de bu takıntı. Başka şeyleri düşünmenize bu takıntı mani oluyor.

“Başka şeyler” derken, sivillerin toplu kıyıma maruz bırakılmalarından, okul ve hastanelerin bombalanmasından, sağlık personelinin tutuklanmasından ve öldürülmesinden, kimyasal savaştan, etnik temizlikten, cinayetlerden, zorla aç bırakma girişiminden ve sistematik bir hal almış insansızlaştırma çabalarından, kısacası, soykırımdan bahsediyorum.

Burada Hamas’ın ne olduğunu veya nasıl işlediğini açıklayacak değilim. Size, onun hayal gücünüzün bir ürünü olsa da aslında gerçek olduğunu söyleyebilirim. Peki bu, nasıl mümkün olabiliyor?

Çünkü Hamas, hem efsanevi hem de elle tutulur, somut bir varlık. Bir yapısı, amacı, ideolojisi ve üyeleri olan gerçek bir örgüt. Aynı zamanda modern çağın en büyük yanıltıcı oyunlarından biri; kısmen retorik bir araç, kısmen bir cin, kısmen de bir yanılsama.

Görüntüyü gerçeklikten nasıl ayırabiliriz?

Bunu hariçten yapmak neredeyse imkânsızdır, çünkü hariçtekiler, direniş gruplarını yanlış anlamaya eğilimlidirler. Bu, özellikle Filistin için geçerlidir. İsrail’in sivillere yönelik savaşının temel gerekçesini oluşturduğu için Hamas, her daim kullanılan bir şifre ve simülasyondur.

Filistin’in haricindekiler, Hamas’ı çoğunlukla İsrail’in geliştirdiği bakış açılarına eklemlenmiş söylem katmanları aracılığıyla tanıyorlar. Filistin’in kurtuluşu meselesi, nadiren işleme dâhil edilir. Filistin toplumu tümüyle soyutlanmıştır. Emperyalist merkezlerde çalışan gazeteciler ve entelektüeller, Hamas’ın kendine özgü ve bilinemez bir Filistin vahşeti örneği olduğu varsayımından hareketle, söyleme ve dile, İslam dünyasının esmer yaratıkları hakkındaki asırlık önyargılara göre yön verirler.

Hamas, son birkaç otuz-kırk yılın en karmaşık oluşumlarından biri. Varlığını, gece karanlığını yaran roketlerinden, yeşil bandanalı askerlerinden ve Merkava tanklarının teatral imhasından tanıyoruz. Bir liderliği, bir komuta yapısı, bir silah deposu ve bir kitlesi var. Politika önerileri ve görüş belgeleri sunuyor. Çeşitli devlet aktörleriyle müzakere ediyor. Ancak Hamas, daha çok, sömürgeci tahayyül dâhilinde edindiği konum üzerinden idrak ediliyor. Yerleşimcilerse Hamas’ı kendi paranoya ve şiddetinin bir tezahürü haline getirmiş durumda.

Bu tür yaklaşımlar üzerinden Hamas, tarihten kopartılıyor, tarihin kendisi de maddi değerlerinden mahrum bırakılıyor. Bu tür bir icat, Küresel Güney’deki sömürge karşıtı hareketleri özünde anlamsız olarak görmeye şartlandırılmış Batılı kitlelerin hoşuna gidiyor. Ancak Siyonistlerin icat ettiği Hamas, kapalı bir yapı değil. O, zalimin yanılsamalarını ve kaygılarını açığa çıkarttı. Siyonistler, hem Hamas'tan hem de Hamas fikrinden korkuyorlar. Buna karşılık, barbarlıklarının sorumluluğunu kurbana yüklüyorlar.

İsrail bir okulu mu havaya uçuruyor? “Hamas!”

İsrail yalan mı söylüyor? “Hamas!”

İsrail bir aileyi mi yok ediyor? “Hamas!”

İsrail gazeteciyi mi öldürüyor? “Hamas!”

İsrail yenidoğan ünitesini mi kuşatıyor? “Hamas!”

Öğrenciler soykırıma karşı mı yürüyor? “Hamas!”

Bir Siyonist, akşam yemek masasında mı osuruyor? “Hamas!”

Hiçbir saçma fikir, boşlukta oluşmaz. Sadece köklü ırkçılığın hüküm sürdüğü alanlarda işe yarar. Hamas’ın şeytanlaştırılması, izleyicinin Filistinlilere dair sapkın izlenimiyle hayat bulmaktadır.

Bu ırkçılık unsuru, Siyonistlere sözde savunmacı bir konumdan, o aşağılık soykırımcı duygularını dile dökme yetkisi bahşeder. Yerleşimciler, üstün medeniyet vizyonları üzerinden, fetih ve yerinden etme fantezilerini diri tutma imkânı bulurlar.

Siyonistler, dünyayı Hamas’tan kurtarmak istediklerini söylüyorlar, ancak tuhaf bir şekilde, varlıklarını Hamas’ın dayanma-direnme becerisine bağlamışlar. İsrail’in etnik temizliğini bundan daha iyi hangi bahane kolaylaştırabilir ki? Dahası, Siyonistler, Hamas’ı efsaneleştiriyorlar, yücelere taşıyorlar, böylece Baudrillard’ın “hiper gerçeklik” olarak adlandırdığı bir duruma teslim oluyorlar. Hamas birden ortadan kalksa, dünya, İsrailliler için hiçbir anlam ifade etmezdi. Kendi kimlikleri de yok olurdu.

Hamas, Siyonist zihniyetin her yerine nüfuz etmiş. Tedavisi mümkün olmayan bir hal bu.

Oysa Siyonistler, kendi yüzlerine tutmaları gereken aynayı Filistinlilere tutuyorlar. Tüm Filistinlilerin Hamaslı olduğunu düşünüyorlar. Dolayısıyla, hiçbir Filistinlinin yaşama hakkı bulunmadığını söylüyorlar. İki olguyu birleştiren anlayış, Filistinlileri kökünden söküp atıyor, Filistin’in uzun ve seçkin tarihini siliyor.

Siyonistler, kamusal alanda bir tür söylemsel kontrole sahipler: Yerli halkın kültürünü tayin edebiliyorlar; direnişin sınırlarını çizebiliyorlar (ve yasaklayabiliyorlar); ulusal kurtuluş çalışmalarını yönlendirebiliyorlar. Filistinliler, zalimin kaba ve çıkarcı hayal gücünün tuzağına düşmüş durumdalar.

Siyonistler, cömertlik duygusuyla, Hamas’ı kınadığımız takdirde insanlığa adım atabileceğimizi söylüyorlar. Kınama, konuşmanın, çalışmanın, eğitmenin, eğitimli olmanın yani her türlü toplumsal yaşama erişmenin ön koşuludur (ki bu da doğal olarak onların gözetimi altında gerçekleşecektir).

Filistinliler, Hamas’ı kınama talebine herhangi bir siyasi bağlılıktan değil, Siyonistlerin onaylamamızı istediği güç eşitsizliğinin farkında olduğumuz için tepki gösteriyorlar. Siyonistlerin şiddet konusunda başkasına soru soracak ahlaki bir konumda olmadıklarının farkındayız. Her halükarda, Hamas’ı kınayamayız, çünkü tam olarak neyi onaylamamız veya reddetmemiz istendiğini bilmiyoruz. Hamas’ın onların sinsi sözlüğünde ne anlama geldiğini bile bilmiyoruz.

Biz, sadece Siyonistlerin gerçekte bizden kendi varlığımızı suçlamamızı istediğini biliyoruz.

Steve Salaita
25 Kasım 2023
Kaynak

Yazının Tamamı

Anti-Siyonizm Sömürgelikten Kurtuluş Çağrısıdır

Gazze’den gelen dehşet verici görüntüler, yayınlanıp dünya çapında tekrar tekrar izlendikçe, insanlar harekete geçti ve dayanışma çalışmalarına katıldı. Bu eylemlilik dalgası, İsrail’in küresel sahnede devam eden soykırımının yürek burkan gerçeklerine yönelik içgüdüsel tepkilerle besleniyor. Artık binlerce insan, Siyonizmin Filistinlilerin yok edilmesini ve ilk kaynak birikimini öngören bir siyasi program olduğunu görüyor.

Birçok yeni eylemci ve yeniden aktif hale gelen örgütçü, duygusal tepkilerini somut desteğe dönüştürmeye çalışıyor. Ayrıca, bu soykırımın kaynağı olan Siyonizme ve sömürgeciliğe karşı mücadele eden örgütler arıyorlar. Eylemciler farkında olsun ya da olmasın, esasen örgütlenme çabaları için anti-siyonist bir yuva arıyorlar. Dolayısıyla, artık Filistin’in kurtuluşu ve sömürgeciliğin sona ermesi ilkelerine sıkı sıkıya bağlı örgütlenme pratiklerinin temel özelliklerinden bazılarını dürüstçe tartışmanın, kafa karışıklığından ve anlaşılmaz yanların sökülüp atılmasının vaktidir.

Bu makale, anti-siyonist örgütler arayan bireylerin bu arayış esnasında dikkate alabilecekleri kimi önerileri içeren, geç kalmış bir sohbeti başlatmayı amaçlıyor.

Tarih konusunda temel ve genel bir anlayışa sahip olanların bile kabul edeceği üzere, Siyonizmin devam eden bir yerleşimci-sömürgecilik süreci olduğunu kabul edersek, Siyonizmin çöküşü, bir dekolonizasyon süreci olarak anlaşılması gereken anti-siyonizme ihtiyaç duyar.

Sömürgecilik karşıtı bir ideoloji olarak anti-siyonizm, yerli bir kurtuluş hareketi olarak, doğru bir şekilde konumlandırılır. Buradan ortaya iki sonuç çıkar:

1. Sömürgecilik karşıtı örgütlenme, mevcut güç ve bilgi yapılarının sınırlamalarından sıyrılmamızı ve yeni, adil bir dünya hayali kurmamızı gerektirir.

2. Bu anlayış, anti-siyonist düşüncenin taşıyıcılarının, sömürgecinin halkı yok etme çabalarına direnen yerli topluluklar bulunduğunu ve sömürgecilik karşıtı pratiğin stratejilerinin, yöntemlerinin ve hedeflerinin bu analizden kaynaklanması gerektiğini açıklığa kavuşturur.

Daha basit bir ifadeyle: Anti-siyonist düşüncenin kimi yazarları, Batı merkezli STK’lar değil, sömürgecilik karşıtı Filistinlilerdir. Bunu, Filistin’de yaşayan ve çalışan bir Filistinli ve Filistinli-Amerikalı olarak yazıyoruz.

“Batı değerleri” denilen şeyin etkisinin farkındayız. “İnsan hakları” paradigmasının merkeze alınmasının, Filistin’de ve yurtdışında gerçek sömürgecilik karşıtı çabaları nasıl sekteye uğrattığını görüyoruz. Bu, statükoyu korumak ve iktidara yakınlaşmak uğruna, Filistin tarihine dair analizden beslenmeyen sloganlara başvurarak gerçekleştiriliyor.

Anti-siyonist örgütlenme, yeni bir kavram değil. Buna karşın, bugüne de bu terim, örgütlenme sahasında kullanımı yanlış anlamalarla ve muğlak tanımlarla malul. Ya da tümüyle küçümsenmiş. Bazıları anti-siyonizmi, mevcut İsrail hükümetine yönelik eleştirilerle sınırlı bir faaliyet veya düşünceler kümesi olarak tanımlıyor. Oysa bu, tehlikeli ve yanlış bir yorum.

Anti-siyonizmi sömürgeciliğin sona ermesi olarak anlayan yaklaşım, maddi ve belirgin hedefleri olan bir siyasi hareketin ifade edilmesine ihtiyaç duyar: ata topraklarının iadesi ve Filistinlilerin yurtlarına dönmesiyle ilgili ilkenin ve geri dönüş hakkının savunulması; Siyonist yapıların yıkılması ve Filistinliler tarafından tasarlanan, yönetilen ve uygulanan yönetim tarzlarının yeniden oluşturulmasıyla birlikte ele alınmalıdır.

Anti-siyonizm, iktidarın yerli halka geri verilmesi gerekliliğini ve Filistin halkına karşı yüzyıldır kanlı ve amansız bir savaş yürüten yerleşimci topluluklar için adalet ve hesap verebilirlik çerçevelerinin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu, anti-siyonizmin bir slogandan çok daha fazlası olduğu anlamına gelir.

Bir Kurtuluş Hareketi

Anti-siyonizmi tanımlamanın olası sonuçları göz önüne alındığında, bu kavramı bir kurtuluş hareketi çerçevesinde ele almalıyız. Bu, küresel sömürgecilik karşıtı çabalar bağlamında, anti-siyonizm anlatısı ve ilkeleri üzerinde tesis edilecek kontrolün stratejik önemini vurgular.

Steven Salaita’nın “Hamas Sizin Hayal Gücünüzün Bir Ürünü” başlıklı yazısında belirttiği gibi, Siyonizm ve liberal Siyonizm, Filistin direnişinin aldığı şekli etkilemeye devam ediyor:

“Siyonistler, kamusal alanda bir tür söylemsel kontrole sahipler: Yerli halkın kültürünü tayin edebiliyorlar; direnişin sınırlarını çizebiliyorlar (ve yasaklayabiliyorlar); ulusal kurtuluş çalışmalarını yönlendirebiliyorlar. Filistinliler, zalimin kaba ve çıkarcı hayal gücünün tuzağına düşmüş durumdalar.”

Derdimizi ve kendimizi anlatma hakkını yeniden kazanmalı, anti-siyonist düşünceyi kurtuluş için bir rehber olarak kullanmalıyız. Anti-siyonist pratiği, onu yalnızca bir bağış toplama e-postasının başlığı olarak kullananlardan geri almalıyız.

Kolektif tahayyülümüz, özgürleştirilmiş ve sömürgelik halinden kurtarılmış bir Filistin’in neye benzediğini tam olarak ifade edemese de, genel çerçevesi birçok kez ortaya konmuştur. Hayfa’dan, Şeyh Muvanni’nin topraklarından veya Deyr Yasin’den kovulmuş herhangi bir Filistinli mülteciye sorun, size, sömürgelik halinden kurtarılmış bir Filistin’in, en azından, Filistinlilerin nehirden denize kadar özgür bir siyasi birime dönüş hakkına sahip olduğunu söyleyecektir.

Kendisini “anti-Siyonist” olarak tanımlayanlar, “İsrail-Filistin” veya daha kötüsü, “Filistin-İsrail” gibi bir ifadeye başvurduklarında, kendimize şu soruyu sormalıyız: Sizce “İsrail” Filistin’de değil de hangi topraklarda kurulu? Bu, sömürgeci bir devleti meşrulaştırma girişiminden başka bir şey değil. Aradığınız isim “Filistin”, aradaki tireye gerek yok. En azından, anti-Siyonist oluşumlar, Filistinlilere ve Filistinli olmayan müttefiklerine sömürgeci hırsızlığın şiddetini dayatan bir dil kullanmaktan kaçınmalıdır.

Yerleşimci/Yerli İlişkisi

Yerleşimci/yerli ilişkisini anlamak, anti-siyonist örgütlenmede olmazsa olmazdır. Bu, Siyonist yerleşimci-sömürgecilikteki “yerleşimci” tanımlamasıyla yüzleşmek anlamına gelir; bu, kişinin daha geniş yerleşimci-sömürgeci iktidar sistemlerindeki yerini gösteren bir sınıf statüsüdür. Anti-siyonist söylem, Siyonistlerin Oslo Anlaşmaları ve Tel Aviv’deki İsrailli yerleşimcilerle Batı Şeria yerleşimlerindekileri birbirinden ayıran uluslararası hukuk çerçevelerine yönelik aşırı güven türünden, sömürgeci araçlar aracılığıyla tarihi (yeniden) teorik zemine kavuşturmalarına eleştiri düzeyinde itiraz edebilmelidir.

Bazı İsrail şehirlerinin yerleşim yeri olduğunu, bazılarının ise olmadığını öne sürmek, Siyonist çerçeveyi muhafaza etmek demektir. Filistin’deki keyfi coğrafi bölünmelere göre sömürgeci kontrolü meşrulaştıran bu yaklaşım, toprakları daha da farklı bölgelere ayırır. Anti-siyonist analiz, “yerleşimcilerin” yalnızca Kiryat Arba ve Efrat gibi “yasadışı” Batı Şeria yerleşimlerinin değil, aynı zamanda Sefad ve Petah Tikva’daki yerleşimlerin de sakinleri olduğunu anlar. Hayfa’dan kovulmuş, sürgünde yaşayan herhangi bir Filistinliye sorun, size bugün evlerinde yaşayan İsraillilerin de yerleşimci olduğunu söyleyecektir.

Oslo Anlaşmaları’nı, uluslararası hukuku ve insan hakları paradigmasını Filistin’in sosyo-tarihsel gerçekliklerinin merkezine yerleştirme yönündeki yaygın tercih, analizlerimizi ve siyasi müdahalelerimizi sınırlamakla kalmıyor, aynı zamanda Filistinlilerin nasıl bir geleceği hak ettiğine dair hayal gücümüzü de kısıtlıyor, böylece bizi Batı Şeria’daki yeni, kötü yerleşimcilerin şiddetin kaynağı olduğuna ikna etmek için sömürgecilik sonrası dönem sorularını bir kenara itiyor. Tel Aviv ve Batı Kudüs gibi 1948’de çalınan Filistin coğrafyalarının sınırları içinde ikamet eden meşru yerleşimciler, bu anlatıda farklı bir yerde duruyor. “Kötü yerleşimcilerin hizmetinde yürütülen sömürgeci şiddetin hatasını öğrenerek aydınlanabilirler” deniliyor. Hatta sözde dayanışma ortaklarımız olabileceklerinden bile bahsediliyor. Tüm bunlar, sömürgecinin elindeki imtiyazın kırıntısını bile feda etmeden veya 1967 öncesi Siyonist şiddetinin acımasız tezahürlerinden herhangi birini kınamak zorunda kalmadan gerçekleşecek şeyler.

Bu düşünce tarzının bir sonucu olarak dayanışma örgütleri, bazı İsraillileri ön plana çıkartıyorlar. Bu noktada kötü yerleşimciler, Batı Şeria’ya yerleşenler için uygulanan devlet şiddetine sırtını dönen profesyoneller ve barış elçilerine vurgu yapılıyor. Bu kişiler, Filistinlilere denk bir düşünsel, ahlaki veya sınıfsal bir zemine yerleştiriliyorlar. Bu İsrailliler ile dayanışma içinde olduklarını iddia ettikleri Filistinliler arasındaki içsel güç dengesizliği görülmüyor, yerleşimci statüleri ellerinden alınıyor. Yerleşimci, çalınmış topraklarda kendisine ayrıcalıklı bir statü sağlayan tarihsel-politik bağlamdan çıkarılıyor, ona Filistin deneyimini tasvir etme yetkisi veriliyor. Bu, Siyonist anlatının tarihsel olarak örtülmesinin bir parçasıdır; yerleşimciyi bir birey olarak okumak ve bir yerleşimci olarak sınıfsal statüsünü göz ardı etmek için yerleşimci-sömürgecilik bağlamını göz ardı eden bir yaklaşımdır.

“Sömürgelik Halinden Kurtuluş” Kavramının Yanlış Anlaşılması

Filistinlilerin Filistin’deki Yahudi yerliliğini hiçbir zaman reddetmediğini belirtmek gerekiyor. Ancak kurtuluş hareketi, Siyonist yerleşimciler ile Yahudi yerliler arasında hep ayrım yapmıştır. Filistinliler, 1968 tarihli Filistin Ulusal Şartı Sevâbit’te olduğu gibi, bu ayrım için net ve rasyonel bir çerçeve oluşturmuşlardır. 6. Madde, “Siyonist işgalin başlangıcına kadar Filistin’de olağan haliyle ikamet eden Yahudiler, Filistinli olarak kabul edilecektir” ifadesini içermektedir.

Bireyler “sömürgelik halinden kurtuluş” ifadesini “Yahudilerin toplu katliamı veya sürgünü” olarak yorumluyorlar. Oysa bu yanlış yorum, genellikle kendilerinin sömürgecilikle bağlarının bir yansıması veya Siyonist propagandanın bir neticesidir. Bu söylemi devam ettirenler, yerli halkı örgütlemeyle ilgili tavrını bir asrı aşkın bir zamandır muhafaza eden Filistin fikriyatını kasten yanlış yorumlamaktadırlar.

Yüz yıl süren etnik temizlik, bombardımana tabi tutulan halklar ve kökü kuruyan ailelere rağmen Filistinliler, hiçbir zaman Yahudilerin veya İsraillilerin topluca öldürülmesini talep etmediler. Anti-siyonizm, Filistin’deki sömürgecilik karşıtı düşünceye ve Siyonist propagandaya dair tarih dışı okumalara karşı geliştirdiği dilinde ve söyleminde “yerleşimci” ve “yerli” gibi tarihsel-politik tanımları kullanmaktan çekinemez.

Siyonistlerin “Tüm Hayatlar Önemlidir” Anlayışı

Gördüğümüz gibi, yerleşimci-sömürgecilik, yerleşimcilerin konumunu güvence altına alır ve onlara haklar, bu durumda ilahi bir fetih hakkı bahşeder. Bu nedenle Siyonizm, yerleşimcilerin haklarının yerli halkların haklarının önüne geçmesini ve yerli halkların zararına olmasını sağlar. Bunu bildiğimizde, liberal bir slogan olarak “haklar herkese eşit verilmeli” lafının derinlemesine değerlendirilmesi gerekir. Yerleşimci devletinin ve ona içkin olan, sonsuza dek yerleşimciye hizmet ederek yerli toplulukların doğrudan zararına olan şiddetin parçalanmasına vurgu yapmak yerine, slogan, Filistinlilerin şiddet sistemi içinde daha fazla hak elde etmeleri gerektiği imasında bulunur. Ancak bu ifadeyi dile getirenlerin kastettiği anlamda “eşit haklar”ı, bir yerleşimci devletini yeniden inşa edecek girişimler bahşetmeyecektir. Bu haklar, ancak Filistin’in sömürgelik halinden kurtulması, toprak ve kaynakların maddi olarak iade edilmesiyle sağlanabilir. Daha fazla tartışmaya gerek kalmadan, slogan, yalnızca Siyonizmin bir başka mekanizması, uzun zamandır yerleşimcilerin haklarının kurbanı olan yerli toplulukların haklarının iade edilmesi gerekliliğini vurgulamak yerine, yerleşimcilerin haklarını koruyan bir mekanizma olarak iş görüyor.

Anti-siyonistler, hem yerleşimci sömürgeciliğini hem de Siyonizmi kınayıp, hem de yerleşimcilerin eşit ve değişmez haklara sahip olması gerektiği iddiasını savunamazlar. Siyonistler, devletlerinin her zaman var olduğuna, İsraillilerin her zaman bu topraklarda yaşadığına inanmanızı isterler. Oysa yakın tarih bize, anti-siyonizmin Filistin’deki yerleşimlerin gelişimini maddi olarak ilerleten mevcut mekanizmalara karşı çıkması gerektiğini söyler.

Siyonist kurumlar, yalnızca 2022 yılında, demografik çoğunluğu sağlamak ve yerli halka ait topraklarda fiziksel bir varlık sağlamak için Rusya, Doğu Avrupa, ABD ve Fransa’dan yaklaşık 60.000 yeni yerleşimciyi transfer etmek için yaklaşık 100 milyon dolar yatırım yaptı. Bu, ancak Filistinlilerin zorla yerinden edilmesine dönük çabaların sürdürülmesi ve özellikle Batı Şeria kırsalı genelinde her gün şahit olduğumuz üzere, onları yeniden şiddet yoluyla yerinden ederek mümkün olabilir.

Bu yerleşimcilerin, zor kullanılarak çalınan Filistin topraklarında, Filistinlilerin hakları iade edilmediği sürece yaşama “hakkı” olduğu iddiasının hiçbir ahlaki meşruiyeti yoktur. Hâkim ahlaki veya felsefi söylemde, bir şey çalan kişinin çaldığını haklı olarak elinde tutmasını savunan hiçbir adalet teorisi yoktur. Hırsızlık eylemi, tanımı gereği, adaleti, kaynakların eşit dağıtımını ve bireysel haklara ve mülkiyete saygıyı vurgulayan temel adalet teorilerini ihlal eder.

Sömürgeciliğin sona ermesinin bir metafor olmadığını insanlara hatırlatan Nadav Gazit ve Yuula Benivolski gibi İsrail vatandaşı bazı eylemciler, Filistinlilerin kurtuluşunu somut bir şekilde desteklemek için inisiyatif aldılar ve yerleşimci vatandaşlığı iddialarından vazgeçtiler. Liberal STK’lar, bunun ne anlama geldiğine dair daha fazla tartışma yapmadan “herkes için eşit haklar”ı savundular. Oysa bu, “herkesin hayatı önemlidir” anlayışının Siyonist versiyonudur ve Filistinlilere yönelik şiddet sistemlerinin sürdürülmesini sağlar veya en iyi ihtimalle bu sistemleri sorgulamaktan kaçınır.

Siyonizm ve anti-siyonizmle ilgili bazı temel kavram ve tanımları ortaya koyduktan sonra, anti-siyonist örgütlenmenin bazı temel stratejilerini ve taktiklerini inceleyebiliriz.

Özgürleşme Sürecini Desteklemek İçin Yapısal Değişiklikler

Anti-siyonizm, Siyonist yapıların sistematik olarak ortadan kaldırılmasını gerektirdiğinden, bu süreç, temel faaliyetler olarak hizmet veren eğitim programları ve protestoları içerebilir. Ancak eylemciler için birer konfor alanı haline gelen, mevcut Siyonist şiddet yapılarına yönelik gerekli risk ve anlamlı meydan okumalardan yoksun alanlar ve etkinlikler düzenlerken dikkatli olmak önemlidir. Anti-siyonist örgütlenme, uluslararası yardım kuruluşlarının İsrailli yerleşimci milisleri ve yerleşim genişlemesini finanse etmesini sağlayan yasaları hedef almak gibi, sömürgeciliği uzaktan destekleyen stratejik politika ve yasal reformları içermelidir. Sonuçta, yurtdışındaki amacımız, kamuoyunun Filistin hakkındaki görüşünü değiştirmek değil, sömürgeciliğin sona ermesine dönük mücadelenin mevzi kazanması için yapısal değişikliklerin yapılmasını sağlamak olmalıdır.

Yurtdışındaki sömürgecilik karşıtı yaklaşımlar, (hayır kurumları, kiliseler, sinagoglar, sosyal kulüpler ve kimi bağışçı kuruluşlar gibi) sömürgeciliği destekleyen kurumların iç yapılarını değiştirmeyi içerir. Bunlara, birçok uluslararası eylemcinin kişisel, mesleki ve finansal olarak bağlantılı olduğu kuruluşlar da dâhildir; bunlar arasında, koordinasyonunu yaptığımız kâr amacı gütmeyen kuruluşlar yanında, Açık Toplum Vakfı ve New York Carnegie Derneği gibi büyük bağışçı kuruluşlar yer alır.

ABD bağlamında, en tehdit edici Siyonist kurumlar, üniversite kampüslerindeki Hillel grupları veya hatta Hristiyan Siyonist kiliseleri değil, Amerikan imparatorluğunun statükosunu korumak için faaliyet gösteren köklü siyasi partilerdir. İnkâr ve İftirayla Mücadele Birliği (ADL) ve Amerika İsrail Kamusal İşler Komitesi (AIPAC), Filistinlilerin kurtuluşu için yürütülen mücadeleyi ezen yapılar olarak, hiçbir şekilde küçümsenmemesi gereken şiddet biçimlerine başvururlar. Bunların, yerleşimci-sömürgecilik bağlamında en önemli kurumların yönelimlerini belirlediklerini, temsiliyetleri itibarıyla yalnızca Yahudilere ait olmadıklarını görmek gerekmektedir: ABD’de Cumhuriyetçi Parti ve Demokrat Parti, Filistinlilerin katli konusunda kamuoyunun desteğini alma konusunda ADL ve AIPAC’in toplamından daha fazla çaba ortaya koymaktadır. İlerici Grup ile “senatodaki ekipler”in çoğunluğu bile suçludur.

Ait olduğumuz kurum ve topluluklara yönelik bu içsel meydan okumalar, tanımları gereği riskli ve fedakârlık gerektiren, ancak elzem ve özgürleştiricidirler. Değişimi başlatmak için yüzleşmeye, desteklerin ve maddi kaynakların geri çekilmesine ihtiyaç duyarlar. Son aylarda gördüğümüz gibi, siyasi partilerden ve kurumlardan seçim ve mali desteği çekme yönünde açık bir niyet olmadan yalnızca politikacılara baskı yapmak için protestolar düzenlemek, temelden hatalıdır. Ayrıca, istenen sonucu da sağlamaz.

28 Kasım 2023’te, İsrail’in Gazze’deki Filistinlilere yönelik soykırımının ortasında, ABD Temsilciler Meclisi üyeleri, anti-siyonizmi antisemitizmle eşitleyen bir yasa tasarısını desteklemek için 421’e karşı 1 oyla (o bir kişi de herhangi bir dekolonizasyon hareketine bağlı değildi) oy kullandı. Yasa tasarısına oy vermeyen “parti ekipleri” üyeleri yasaya karşı oy kullanmadılar.

Siyasetçiler, örgüt liderleri ve fon sağlayan kuruluşlar, soykırımı destekleme kararlarının gerçek siyasi sonuçlarını görmelidir. Uluslararası dayanışma örgütlerinin yürütme organlarının seçilmiş yetkilileri, sorumlu tutma konusundaki isteksizliği, sadakatimizi kurtuluş ile geçici siyasi çıkarlar arasında dengeleyemediğimiz için bir tehlike işaretidir.

Anti-siyonizm, siyonizm aracılığıyla beyaz üstünlüğünü kasıtlı olarak sürdürenleri hedef alan siyasi örgütlenmeden daha fazlasını gerektirir; baskı mekanizmalarını ortadan kaldırmak için iktidara erişimimizi riske atmamıza ihtiyaç duyar. Siyonizmin uzun ömürlü olacağına yönelik kanaatimizi terk etmeliyiz.

Siyonizmi Yahudilikten doğru bir şekilde ayırıp onu yerli halkların yok edilmesi ve ilkel kaynak birikimi süreci olarak anladığımızda, baskın siyasi oluşumların, silah endüstrisi ve ileri teknoloji güvenlik sektörü, daha geniş kapsamlı Siyonist projede vazgeçilmez kurumlar oldukları kolaylıkla görülecektir. Bu kurumlar, aynı zamanda Siyonist sömürgeciliğin statükosundan maddi olarak faydalanmakta, dolayısıyla, güçlerini onu sürdürmek için kullanmaktadırlar. Bu oluşumlar, dünya genelinde beyaz üstünlüğünü, emperyalizmi ve sömürgeciliği, her ne kadar eşitsiz de olsa, tüm halklara zarar veren sistemleri sürdürmek gibi daha kapsamlı bir işlevin parçasıdırlar.

Siyonizm, Yahudi halkına fayda sağlamaz. Küresel Yahudi topluluklarının güvenliğini ve refahını sömürgeci şiddetin korunmasıyla eş tutmak, antisemitik ve yanıltıcı bir argümandır. Bu argüman, Yahudi topluluklarının gelişebilmeleri için Filistinlileri yerlerinden etmeleri, onlara hükmetmeleri, onları hapsetmeleri, ezmeleri ve öldürmeleri gerektiğini ileri sürer.

Bu, Filistinlileri anti-siyonist sömürgecilik karşıtı düşüncenin yazarları ve bekçileri olarak anlama konusundaki önceki tartışmayla ilişkilidir. Anti-siyonizmi yalnızca Yahudi eylemcilere ait veya Yahudi örgütlerinin inisiyatifini gerektiren bir şey olarak tasvir etmemeliyiz. Anti-siyonizmi, Filistin’de yerleşimler kurma siyasetini sürdüren kurumları parçalamayı amaçlayan sömürgecilik karşıtı bir pratik olarak kabul etmek yerine, zorunlu olarak Yahudi eylemcilerin öncülük ettiği bir uygulama olarak nitelendirmek, Filistin’deki sömürgecilik karşıtı liderliği hükümsüz kılar. Yahudi örgütlerinin rolüne aşırı vurgu yaparak, Filistinlilerin bilgi, deneyim ve sömürgecilik karşıtı çabalarını Filistinli olmayan kuruluşlar lehine merkezsizleştiriyoruz. Bu, ciddi bir hatadır. Böyle bir birleştirme, yalnızca anti-siyonizmin hedeflerini yanlış tanıtmakla kalmaz, aynı zamanda Yahudilik ile sömürgeciliği eşitleyerek, istemeden de olsa antisemitik duyguların devam etmesine katkıda bulunur.

Cesur Dayanışma

Özetle, anti-siyonizm bir slogan değil, bir dekolonizasyon (sömürgelik halinden arınma) ve kurtuluş sürecidir. Siyonizme ve yok edilişe direnmeye kararlı Filistinliler, bu siyasi hareketin bekçileridir. Tel Aviv ve Modiin gibi şehirler, tıpkı Batı Şeria’daki İtamar veya Tel Rumeida gibi birer yerleşim yeridir. Dekolonizasyon, Filistin’deki tüm Yahudi topluluklarının yerlerinden edilmesi anlamına gelmez; ancak, kendisini Yahudi olarak tanımlayan her bireyin Filistin’in yerlisi olmadığını kabul etmek hayati önem taşır. Bu temel çerçeve, anti-siyonist örgütler ve müttefikleri tarafından Filistin’i savunma çabaları dâhilinde açıktan dile getirilmelidir. Anti-siyonist örgütlenme, İsrail devlet projesi için en önemli kurum ve oluşumların yasa ve politikalarını değiştirerek sömürge yapılarını ortadan kaldırmaya doğru ilerlemelidir.

Bu makale, kapsamlı bir el kitabı değil; aksine, çok ihtiyaç duyulan bir tartışmayı başlatıyor ve anti-siyonist pratiğin temel ilkelerini sunuyor. Bu ilkeler tartışmaya açık değil ve anti-siyonist örgütlenmenin bazı göstergelerini temsil ediyor. Bu anti-siyonist göstergeler, e-postalar veya sosyal medya paylaşımları aracılığıyla etrafa serpiştirilerek ortaya çıkarılmamalı, aksine, çalışmalarımızda ve analizlerimizde açıkça görülmelidir.

Bir kuruluşun dayanışma ve direniş kavramsallaştırmasına yönelik bağlılığı şeffaf olmalıdır. İdealleri, potansiyel yeni katılımcılar ve bağışçılar için de açık olmalıdır. Kuruluşların, geniş bir kitleye hitap ederken aynı zamanda liberal bağışçılar için de kabul edilebilir olmak adına neyi savunduklarını kasten belirsizleştirdiklerine çok sık tanık olduk. Öngördükleri gelecek hakkında muğlak bir dil kullanıyorlar; Filistinlilerin bu refaha ulaşmak için neye ihtiyaç duyacakları konusunda derinlemesine bir tartışma yürütmeden, “tüm Filistinliler ve İsrailliler için eşitlik, adalet ve iyi bir gelecek” tanımlıyorlar.

Çelişkili mesajların tabandan destekçilere ve finansal bağışçılara iletildiği ikili söylem olgusu, kurumsal veya kişisel kazanç için kullanılan manipülatif bir taktiktir. Bir grubun çabalarının tek bir nihai amacı olduğu, en başından itibaren açık olmalıdır. O amaç şudur: Nehirden denize Filistin özgür olacak.

Anti-siyonizm ve dayanışma cesur olmalıdır. Filistinliler bundan daha azını hak etmiyorlar.

Leyla Şomali
Lara Kilani
15 Aralık 2023
Kaynak

Yazının Tamamı

Nur Abdüllatif’ten İki Şiir

Bir yıl önce yazar, eğitimci ve üç çocuk annesi genç Nur Abdüllatif, Nuseyrat Kampı sahilinde bir çadırda yaşıyordu. Gazetemiz için bir şeyler yazmak istediğini, ancak ne yazacağından emin olmadığını söyledi. Birkaç gün sonra, “soykırım günlüğü” adını verdiği kapsamlı bir tanıklık aktardı bize.

Nur, 7 Ekim 2023 günü günlüğüne şu kelimeleri dizdi:

“Filistin’in tamamını özgürleştirmeyi ve uzun süredir mahrum kaldığımız toprakları geri almayı hayal ederken göz yaşlarına boğulduk. Birkaç saat sonra şehrime bombalar yağmaya başladı, kısa süreliğine sahip olduğumuz özgürlüğün gerçek bedelini o an anladım.”

Nur, soykırımın ilk günlerinde şehit düşen kız kardeşine duyduğu o bitmek bilmeyen özlemi; yiyecek stokunun yavaş yavaş azaldığı kalabalık bir sığınakta geçirdikleri günleri; ve yüzlerce Gazzeli çocuğa ders verdiği gayriresmi okulu anlattı tanıklığında. Orada, “Nuseyrat Kampı’ndaki sahilde, yemeğimize kumun karışmasına alıştık, her gün yüzleştiğimiz zulüm gibi onu da çiğneyip yuttuk” diyordu. Tüm çıplaklığıyla aktardığı ayrıntılar, yürek paralayıcıydı.

Ocak ayında, o kısa ve sonuçsuz ateşkes esnasında Nur, bu kez ailesinin Gazze’ye dönüşünü anlatan ikinci bir tanıklığı bizimle paylaştı. Yazısında, binlerce Filistinlinin, aylarca süren terörün ardından mahallelerine ve ailelerine kavuşmak için kuzeye doğru giderken yollardaki insan kalabalığını ve oluşan o izdihamı aktarıyordu. Nur, nihayet vardıklarında, bir vakitler aşina olduğu sokakların tanınmayacak kadar çirkinleştiğini ve küle dönmüş bir dünyayla karşılaştıklarını söylüyordu. İşgalciler, soykırım amaçlı harekâtını hızlandırmak suretiyle Gazze’de acımasız bir kıtlığa sebep olmuşlardı. Sonra Nur, şehit öğretmen Rıfat Alarer'in anısına sosyal medya hesabından “Madem Açlıktan Öleceğim” adlı şiirini paylaştı.

Sohbet esnasında Nur bize, mümkün olduğunca Kuzey’de kalacağını söylemişti, ancak geçen ay işgal güçleri ailesinin evine giderek yaklaşırken, tekrar güneye dönme kararı aldı. Sahildeki bir çadırda bize bir şiir daha gönderdi. Şiir, dünyanın kıyısında durmuş bir insanın sorularını aktarıyordu.

* * *

Burada Olmak ve Gitmek Arasında

 

Bir şehri göğsüme nasıl bastırayım?
Sokaklarını, evlerini, pencerelerini nasıl kucaklayayım?
Bu kadar derin bir hasrete dayanmak için
Daha ne kadar büyütebilirim yüreğimi?
Nasıl öpebilirim yaralı toprağını,
Ruhum âlem-i ervaha göçmeden?

Eskiden oynadığım o sokakta dolaşırken
Derinlerden gelen çığlığı daha ne kadar tutabilirim?
Nasıl silerim o sessizce süzülen gözyaşını,
Babamın bir zamanlar oturduğu o taşa?
Nasıl yeniden taşıyabilirim gülüşlerimizi
Yürüdüğüm sokaklara?

Ve nasıl derim, seni çok özledim,
Kalbimin kırıklığını belli etmeden?

Gölgemi nasıl onarabilirim?
Onun zamanla aşınmış taşında,
Her çatlak bir zamanlar
Beni kendi çatlağı olarak bilirken?

Genç ayaklarımın arşınladığı sokaklarda nasıl yürürüm,
Kaybedilen her şeyin ağırlığını tekrar hissetmeden?
Nasıl dinlerim göğe yükselen ezanı,
Gözyaşlarımın içimde saklı çığlıkları
Ele duyurmasına izin vermeden?
Nasıl derim, gitmem gerekiyordu,
Ruhum hiç ayrılmamışken?

Gazze...

Sağa sola saçılmış çığlıklarını kim nasıl
Tek kucakta toplayabilir?
Adın her anıldığında
Kalbim bu kaybı nasıl atlatabilir?
Sokaklarında yürüyorum ama orada değilim,
Yüzünü arıyorum ama kaybolmuş.
Bildiğim bir sebebi olmadan
Parçalanıyorsun içimde.

Gazze hâlâ ayakta
Ama eskisi gibi değil,
Bir zamanlar alevlerin yandığı yerde
Şimdi bir gölge yürüyor.
Ve göğsümde kalan acı
Daha derin, daha ağır
Kederim ölümle gelenden büyük.

Madem Açlıktan Öleceğim

 

Madem açlıktan öleceğim,
Sessiz sedasız, elleri bağlı değil
Çocuklarımın onur duyacağı
Biri olarak öleyim.

Dünya şahit olsun ki
Ben açlığa boyun eğmedim,
Yer ağzını kapatıp
Gök döküldüğünde dahi
Ayakta kalmayı bildim.

Madem açlıktan öleceğim,
Dipnotlarda yitip giden bir sayı olarak değil,
Çocuğumun umudunu emzirirken öleyim.

Deniz, adımı
Halkımı unutmuş kıyılara taşısın
ve rüzgâr
“Ekmek bittiğinde o sevgiyi emzirdi”
Diye fısıldasın.

Yazının Tamamı

İşgalcinin Gözündeki Diken

Güney Lübnan, sebat konusunda bir ders niteliğindedir. Bir halkın işgalciye karşı koyma ve mutlak zafer kazanma isteğinin inatçı ve kararlı bir ispatıdır.

İsrail’in Lübnan Direnişi’ni ve destekçilerini ezmeyi amaçlayan yıpratma savaşı kendisini, hem Lübnan’ın güneyinde hem de Beyrut’un Dahiye gibi güney mahallelerinde tüm acımasızlığıyla hissettiriyor. Yaklaşık bir yıl süren bu savaşın ardından, derin kraterler, yıkılmış binalar, moloz yığınları ve beyaz fosfor kokusu, tüm duyu organlarını ele geçiriyor. Bir zamanlar yoğun nüfuslu olan mahalle bugün tanınmaz halde, buna karşın, insanlar orayı terk etmediler. Bu da devrimci koşulların ve her şeye rağmen direnmenin başlı başına bir direniş eylemi olduğuna dair yaygın inancın ispatıdır.

İsrail’in yağdırdığı bombalara rağmen hiçbir yere gitmeyen, Çiya mahallesinden dört çocuk babası genç Ebu Ali’nin ağzından şu cümle dökülüyor: “Dahiye'yi asla terk etmeyeceğim, çünkü mahalle ve halkı beni hiçbir zaman terk etmedi.” Kurtuluş mücadelesine olan bu saf bağlılık kendisini, sadece “Filistin’i terk etmeyeceğiz” yazılı pankartta değil, Dahiye’de gördüğüm her yüzde, artan yıkıma rağmen dik duran her başta da hissettiriyor.

Ebu Ali, sözlerine şu şekilde devam ediyor:

“Bugünkü mücadelemizin temeli hakikattir, kendi kaderini tayin hakkımızdır. Hikâyelerimizi yazacağız, mücadelemiz, sadece Lübnan’ın değil, bölgenin de geleceğini tayin edecek. Kendimizi tekil kişi olarak görmek hiçbir şeye kafi gelmez. Hayır, biz, esasında tek bir eliz, tek else tek başına alkış tutamaz. Bu mevcut açmaz yüzünden her şeyimi kaybettim, ama yemin ederim ki fedakârlığımla daha fazlasını kazandım, hepsi de direniş uğruna.”

Dahiye’deki ve ABD-İsrail saldırganlığından etkilenen diğer bölgelerdeki insanları birleştiren şey, sarsılmaz bir inanç ve Filistin’i pusula kabul eden net siyasi çizgidir. İsrail’in sömürgeleştirme çabalarına ve emperyal kibrine meydan okuyan, sadece Lübnan Direnişi değil, aynı zamanda tüm Lübnan halkının giderek güçlenen devrimci vizyonudur.

Dahiye’de silahı yüceltmek yetmez; silahlı direnişin onur, birlik, sebat ve halkın iradesine bilinçli bağlılık gibi net biçimde belirlenmiş ilkelerine bağlı kalmak gerekir. Halk olmadan direniş olmaz.

Ebu Ali:

“Biz direnişiz. Çocuklarım, eşim, halkım nerede olursa olsun, hepimiz direnişiz. Bizi öldürebilir ve evlerimizi başımıza yıkabilirler, ancak direnişimizi asla elimizden alamazlar çünkü direnişimiz, bomba veya insansız hava aracıyla ulaşamayacakları bir varoluş düzleminde yaşıyor.”

Ebu Ali göğsünü işaret ederek: “İşte tam burada.”

Gazze, ateşkes denilen o her an sona erebilecek sürece rağmen, soykırımın pençesinde. Bu koşullarda Lübnan’daki mücadele, emperyalizme karşı verilen kapsamlı devrimci mücadelenin bir parçasıdır. Bu mücadele, yalnızca bir ölüm-kalım meselesi değil, aynı zamanda Lübnan’ı ABD’ye bağlı bir başka vasal devlete dönüştürme çabalarına karşı bilinçli bir meydan okumadır.

Savaş alanında, emperyalistlerin yenilmeyeceğine dair efsane, her direniş operasyonuyla, yanan her Merkava tankıyla, kanlarıyla topraklarımızı sulayan, tek bir güney köyünün düşmesini engelleyen şehitlerimizle toz gibi dağılıp gidiyor.

Hizbullah Medya İlişkileri Şefi Muhammed Afif, İsrail’in 17 Kasım’da Dahiye’ye düzenlediği hava saldırısında öldürülmeden önce, Şehitler Günü’nde düzenlenen bir konferansta konuşmuştu. Orada, Lübnan Direnişi’nin, İsrail’in siyasi ve askeri hedeflerine ulaşmasını engellemede başarılı olduğunu vurguladı. Ona göre, diplomasiye her an açık olmaları, Lübnan Direnişi’nin İsrail’i sahada engellemedeki başarısının işaretiydi. Yakın zamanda ilan edilen 27 Kasım “ateşkesi” direnişin zaferlerinin kanıtı olduğunu söyledi. O gün Afif, “Direnmezsen yenilirsin. Ancak bizim yenilgi anlayışımız sizinkinden farklı. Bedelin yüksek olduğunu inkâr etmiyoruz, ancak zafer sadece bir saatlik sabırdır. İçeride ve dışarıda, her düzeyde ve her savaşta çok uzun bir savaşa hazırlandık” diyordu.

Afif, söylediği her söze sadık kaldı ve Seyyid Hasan Nasrallah gibi, halkının arasında tüm cüretiyle dimdik ayakta dururken öldürüldü. ABD-İsrail projesi, Lübnan’da halkın iradesini kırmayı, Lübnan Direnişi’ni dağıtmayı ve Gazze ile silahlı dayanışmaya ağır bir bedel ödetmeyi hedefliyor. Bu proje, bugün yenilgiyle değil, devrimci bir iyimserlikle karşılandı. Bugün de denklem aynı: Ya ayakta öleceğiz ya da özgür yaşayacağız.

Lübnan Direnişi’ni Genel Sekreter Seyyid Hasan Nasrallah suikastı ve o sadist çağrı cihazı saldırısıyla zayıflatmayı amaçlayan İsrail ve Amerikan terörizmi, Hizbullah’ı Kuzey Cephesi’nde çatışmaya girmekten ve Gazze’deki direnişle bağlarını korumaktan alıkoyamadı. Eylül ayındaki suikasttan evvel Seyyid Hasan Nasrallah, olası bir ateşkesin şartlarını şu şekilde dile getirmişti:

“Şehitler, yaralılar, gözlerini ve ellerini kaybedenler, Gazze’yi destekleme sorumluluğunu üstlenen herkes adına, Netanyahu ve Gallant’a şunu söylüyoruz: Gazze’deki savaş sona erene kadar Lübnan Cephesi durmayacak.”

Bu kırmızıçizgi, yoğunlaşan bombardımanlara ve artan katliamlara rağmen, Hizbullah’ın İsrail ile çatışmasının kılavuzu olmaya devam etti.

İsrail’in Lübnan’ın güneyindeki köyler ve mahallelerde, Bekaa ve Baalbek'te gerçekleştirdiği katliamlar, 3.000’den fazla şehitle sonuçlandı ve Direniş'e yönelik desteğin artmasını sağladı. “Heybetli Güç Harekâtı” sırasında Hizbullah operasyonları arttı ve İsrail denilen teşekkülün daha da derinlerine ulaştı. Bunlar arasında Binyamin Netanyahu’nun Sezariye’deki evine doğrudan gerçekleştirilen saldırı ve Tel Aviv’e yönelik saldırılar da vardı. Direniş, düşmana ağır maddi ve siyasi kayıplar verdirerek, İsrail güçlerinin Güney Lübnan’dan çekilmesi için gerekli koşulları dayattı. İsrail’in, İsrailli yerleşimcileri işgal altındaki Filistin’in kuzeyine geri döndürmeyi ve Hizbullah’ın Kuzey Cephesi’ndeki mücadelesine son vermeyi amaçlayan “Kuzey Oku Harekâtı”, İsrailli yerleşimcilerin daha fazla yerinden edilmesine ve Hizbullah’la doğrudan çatışmaya giremeyen işgal güçlerinin 130’dan fazla kayıp vermesine neden oldu. İsrail’e bağlı işgal güçlerinin savaş alanında aniden beliren “hayalet figürler” olarak tanımladığı, Lübnan Direnişi’nin son derece disiplinli savaşçıları, hibrit gerilla savaşının ustaları olduklarını kanıtladılar. Bu savaşçılar, bugün ABD-İsrail projesini tehdit etmeye devam ediyorlar. Gazze ve Lübnan’daki imha harekâtını yöneten ABD, vekil devletine akan fonlara rağmen, kaybettiği siyasi ve askeri gücünü geri kazanamıyor.

Lübnan halkının ödediği bedel ağırdır: bu halk, sivil kayıplardan, haberleşme araçları üzerinden gerçekleştirilen iki saldırının ardından binlerce kişinin yaralanmasına ve zorla yerinden edilmeye kadar birçok bedel ödedi. İsrail’in Ekim ayından bu yana Lübnan’a yönelik gerçekleştirdiği saldırılar neticesinde, yerinden edilenlerin sayısı 1,5 milyonu buldu; bunların çoğu, Beyrut’un güneyindeki mahallelerinde yaşayan insanlardı.

Bu insanlardan biri de Hizbullah ile İsrail işgal güçleri arasında yoğun çatışmalara sahne olan Hiyam köyünden yetmiş üç yaşındaki Fatme. Fatme, köylerine düzenlenen bir saldırıda yaralanan oğlu da dâhil olmak üzere, on akrabasıyla birlikte hâlen daha evsiz. Evi ve akrabalarının evleri yıkıldı. Ancak ondaki sebat, Dahiye halkındaki sebatın yansıması.

“Yaptığımız fedakârlıklar buna değer. Direnişimiz ve toprağımız uğruna, tahammül etmeye ve bu yolda yürümeye hazırız. Çünkü bu sayede kimse bizi aşağılayamayacak, işgalcinin Gazze’deki katliamlarının karşılıksız kalmasına izin vermeyeceğiz. Evlerimiz, hatta hayatlarımız, kurtuluşun daha büyük bir bedeli karşılığında ödenecek küçük birer bedeldir. Özgürlük gecikse bile, sabırlı olacağız ve geri dönüp evlerimizi yeniden inşa edeceğiz.”

Fatme, Lübnan’daki yıkımdan bahsederken elimi tuttu, köyünün kokusunu ve Hiyam’daki hayatının anılarını anlatırken o tuttuğu eli sıktı. Hiyam, Mayıs 2000’de silahlı direnişle sona erecek olan yaklaşık yirmi yıllık İsrail işgalinin çilesini çekmiş bir yer. O köyün insanı olarak Fatme, bana şunları söyledi:

“Gazze’deki insanların yanlarında olduğumuzu bilmelerini istiyorum. Kalbimiz, ruhumuz, hayatımız, tüm bunlar bizim için olduğu kadar onlar için de. Bu yolda bir şeyler verebildiğimiz için onur duyuyoruz. Dünya sessizken, başımız dik bir şekilde ayağa kalktık. Bu mücadeleye bağlı kalacağız. Zafer bizim olacak. Sözümüz senettir, muzaffer olacağız.”

26 Kasım’da Beyrut’ta, Mar İlyas, Barbur ve Hamra’nın dış mahallelerine ulaşan İsrail hava saldırıları sırasında, şehrin dört bir yanında insanlar, nefeslerini tutarak ateşkesin onaylanmasını bekliyorlardı. Beyrut Amerikan Üniversitesi Tıp Merkezi’nin girişinde, insansız hava araçlarının dolaştığı ve İsrail saldırılarının devam ettiği bir sırada yüzlerce kişi toplandı. Ateşkesin yerel saatle sabah 10’da onaylanmasıyla birlikte, aniden sessizlik kuşattı her yanı. Birden kutlama amaçlı sıkılan silahın sesi duyuldu. “Eve gidiyoruz, Allah’a şükür! Eve gidiyoruz!” diye bağırdı genç bir kadın, göğsünde gülümseyen bir çocukla. Neredeyse bir yıl süren, eziyet dolu bir yersiz-yurtsuzluk sürecinin çilesini çeken Güneyliler, toparlanmaya başladılar. Birkaç saat içinde çoğu, köylerine geri dönmek üzere yola koyuldu.

Araçları Seyyid Hasan Nasrallah ve Hizbullah şehitlerinin fotoğrafları süslüyor, otoyolda Hizbullah bayrakları dalgalanıyordu. Rab Selasun köyünden bir aile, kendilerini bekleyen yıkıma rağmen, zafer duygusunun çok güçlü olduğunu söylüyordu. 34 yaşındaki Nur’un ağzından şu cümleler dökülmekteydi:

“Evimiz gitti ama her şey yeniden inşa edilebilir. Cephedeki savaşçılar, bize hiçbir zaman karşılığı ödenemeyecek, büyük bir zafer kazandırdılar. Köyümüz, evimiz, kendilerinden büyük bir savaşın parçası. Başlarımız ve bayraklarımız, eskisinden daha yükseğe kaldırılmış bir şekilde, geri dönüyoruz.”

İsrail hava saldırılarının yerle bir ettiği Dahiye’de bile insanlar, binalarının enkazına tırmanıp Hizbullah, Emel Hareketi bayrakları ve Seyyid Hasan Nasrallah ile mevcut Genel Sekreter Şeyh Naim Kasım’ın resimlerini astılar, yüzleri gururla parlıyordu. Burü’l Baracine’den bir adam, “Bunun bittiğini sanmıyorum. İsrail var olduğu sürece, Filistinliler özgür olmadığı sürece mücadelemiz devam edecek. Bugün yaptığımız fedakârlıkları kutlayacağız, ancak bu yolculuk henüz bitmedi” diyordu.

Kudüs yolunda yüzlerce şehit veren Güney Lübnan toprakları, işgalcimizin gözüne saplanmış diken olma vasfını koruyor. Bu mücadelede ellerinden gelen her şeyi veren mütevazı Güney halkı, kendilerinden çok daha büyük olduğunu anladıkları bir mücadelede, ezilenlerle maddi dayanışmanın gücünün canlı birer ispatıdır.

Her yıl 25 Mayıs’ta kutlanan Kurtuluş Günü kutlanmaya devam ediyor. Bu toprakların öz halkı, bugün yeni ve belirsiz bir yola, hâlâ Filistin ve halkıyla bağlantılı olan yola revan oluyor.

Güney’e dönüş, hayatlarını bu toprakların onurlu halkına ve Gazze’nin kararlı halkına adayan, feda eden Lübnanlı Direniş savaşçılarının ve şehit Seyyid Hasan Nasrallah’ın yerine getirdiği bir vaattir. Eve dönüş yolculuğu başladı, ama bu yolculuk Filistin kurtulmadan tamamlanmaz; bu nedenle insanlarımız, birbirlerinin topraklarına bir kez daha özgürce geçme imkânı bulana dek, yumruklarımızı cüretkâr bir dayanışma pratiğiyle yukarı kaldırmaya devam edeceğiz.

Rukiye Şemseddin
9 Aralık 2024
Kaynak

Yazının Tamamı

Bir Oportünizm Serüveni: ESP ve Bileşenleri İnisiyatifi

“Yıllanmış bir ağaç gibi köklü, gür
Yalan hiç yıkılmayacakmış gibi görünür
Hükmü verilmiştir oysa:
Yıkılacak. Çürümüştür.”
[Ataol Behramoğlu]

 

16 Kasım’da Önder Babat Kültür Merkezi’nde “Kuyu Tipleri Kapatılsın İnisiyatifi” adı altında bir platformun kuruluş deklarasyonu ilan ediliyor, platformun bileşenleri arasında ülke solunun hemen her çevresi yer alıyor. Platforma öncülük eden çevre, ESP.

Esasında ESP’nin öncülük ettiği platformdan halklara ve emekçilere hayır gelmez. ESP, oportünist siyaseti ilke hâline getiren bir yapıdır. Kuyu tiplerini bugün bu soruna yönelik sürdürülen direnişlerin üzerinde söz sahibi olmak için gündeme alıyor çünkü ilgili platformun kuruluş bildirgesinde buna değinilmedi, sanki iki farklı ülkede yaşanıyormuş havası estiriliyor, güneşi balçıkla sıvamaya çalışılıyor.

Mülakât verirken arkasındaki kitaplığa İştirakî dergisinin ön kapağını görünür kılarak poz veren Pınar Gayıp’ın ESP’sinden mülkiyetçilik, dar grupçuluk ve kitle kuyrukçuluğu çıkar. Aynı şahıs, içinde bulunduğu çevrenin politikasını belirgin kılacak şekilde bir paylaşımda bulunarak, emekçi mahallelere uyuşturucunun ve “seks işçiliğinin” dayatıldığını söylüyor.

Öncelikle işçilik kötü değildir, işçiler, dünyayı emeğiyle şekillendiren üreticilerdir fakat üretim araçlarına sahip olmadıkları için artı değere çöken burjuvazinin karşısında mücadele etmek zorunda olan sınıftır. İşçiliğin dayatılması söylemi, doğrudan emekçi halktan tiksinmenin belirtisi ve küçük burjuva siyasetin ürünüdür.

Lenin, “komünist cumartesileri” hayata geçirdiğinde Sovyetler’i tren ağlarıyla örmüştür. Yani sosyalist bir düzende işçilik bitmeyecek, artı değer emeğin karşılığınca/hakça paylaşılacak, bunun olmadığı günümüz düzeninde İshakça direnmek, ESP’nin savunmadığı gerçektir. Bu söylemi yaklaşık on yıl önce Avrupa’dan temellendiren Alınterici(!) Selim Açan da sosyalizmde tembellik hakkının geçerliliğini yeniden tartışmak gerektiğini ve bu dünyaya çalışmaya gelmek zorunda olmadığımızı iddia ediyordu.

Tartışmanın asıl can alıcı noktası da malumun dilinin altındakini çıkarmasıdır: Seks işçiliği dayatılan bir yozluksa -ki biz bunu savunuyoruz, insan olmanın onurundan dolayı- neden fuhuş demekten kaçınılıyor? Mülkiyetin hırsızlık olduğu önermesindeki mantıksal çelişkiye düşen Proudhon, ESP’nin söyleminde politik hatta bürünüyor.

Biraz geriye gidersek, 2014’te Sarıgazi’de ailesindeki kız çocuklarına kadar pazarlayan, daha önce defalarca uyarıldığı hâlde kadın pazarlamaktan geri kalmayıp mahalleyi terk etmeyen pezevenk kadının halka teşhir edilmesine bugün bu inisiyatifi oluşturan bileşenler karşı çıkmıştı. Ortadoğu devrimini savunan ESP’nin Suriye’de en büyük ABD üssünün açılmasına, Kuzey ve Doğu Suriye’ye ilk kez -petrol kuyusu hırsızlığı dışında- ABD’li şirketin inşaat ve enerji işine girmesi için bölgenin Kürt milliyetçilerinin işbirliği gerçekleştirmesine neden bir açıklama yapmaz?

Rakka-Kobani hattına giden, Suruç’ta insanlarını yitiren ESP, ABD’nin bölgesel çıkarları için mi bu bedelleri ödedi? Bölgeden ülkemize getirdiği ideoloji, mandacılık mıdır?

Fuhuşa “seks işçiliği” diyen bir yapıyla 2003 Irak işgalinde bölgenin kadınlarına tecavüz eden emperyalistler arasında nasıl bir fark vardır?

18. yüzyıldan itibaren bugünkü şeklini alan fuhuş, doğrudan Avrupa kentlerinin çürümüşlüğüyle yayılmıştır. Bu dönemde burjuvazinin orta sınıfa aile değerleri üzerinden şekil vererek fuhuş karşısında konumlanması, yoksul halkın kadınlarının fuhuşa itilmesinin, fuhuşun küçük yaş gruplarına kadar inmesinin müsebbibi olmuştur. Sınıf ve tarih bilincini günün popülizmi uğruna feda etmek mücadeleye en büyük zararı veren sapmadır.

Kuyu tipine karşı inisiyatif kurmaya öncülük eden ESP yanına DEM’i de alıyor fakat DEM’in sözcüleri kendi hareketi için çıkarılacak affı talep ederek, ESP dâhil diğer tüm solun tutsaklarını devre dışı bırakmakla geri kalmayıp politik teslimiyetçiliği af koşulu olarak dayatıyor. Yani kuyularda ışıksız bırakılanlar, DEM’i bu inisiyatife bileşen yapanlar. MHP liderine kaside yazanlarla kuyucular aynı politikayı sola dayatıyor. ESP bundan ar etmiyor, kuyruğuna takıldığı Kürt milliyetçilerine tavır alamıyor. ESP, burada da sınırlı kalmayıp imzacısı olduğu inisiyatif metninde sivil toplumculuğun tüm kesimlerine kucak açıyor.

Bildiride koyu puntolarla 19 Mart süreci sonrasında kuyuların daha da geniş kesimler için tehdit olduğunu savunup CHP’ye milislik, DEM’e elçilik yapılıyor. Koyu puntolarla CHP’ye “Bize sahip çıkmak zorundasın” mesajı veriliyor. Bunun adı politikada oportünizmdir.

ESP ve onunla hareket eden bileşen üyelerinin bildirisinde 19 Aralık’a atıf yapılarak, güncel durumun bir kez daha toplumsal dönüşümün aracı olduğu savunuluyor. Doğru, tartışmasız. 19 Aralık’ta “Biz onlardan değiliz”, “Kaymak tabakayı korumak gerek”, “İyi yaptık, farkımızı ortaya koyduk” diyenler, bugün inisiyatif bileşenleri hatta tamamı 25 yıl öncesinin teslimiyetçileri.

Saflar netleşmek zorunda. Burjuvazinin emekçi halk için yürüttüğü psikolojik savaşta “balık hafızalı” yakıştırması ve çarpıtması bugün ESP ve bileşenleri için geçerli. Tarih unutmuyor, unutturmuyor, unutmuyoruz. Birlikte yola çıktıklarını 2002’de terk edenlerin peşinden bir yere gidilemez. Bugün takılan maske, düşürülmelidir.

Bir diğer riyayı da Halkevleri sergiliyor. Bugün Sendikaorg’da bir yazı yayınlanıyor, aynı arsızlık ve aynı iki farklı ülke illüzyonu bir kez daha sergilenip Yorum’un türküsünden aşırma sözlerle son birkaç yıla teğet bile geçilmeden, hak/hakikat savunuculuğuna girişiliyor. Aynı mülkiyetçilik, oportünistlik ve popülizm, bir kez daha DY kanadı tarafından sergileniyor.

İnisiyatifin başka bileşeni SMF de 23 yıl öncesinin teslimiyetçisi. Bu bileşenlerden, Şişli Tiyatrosu’ndan, 19 Mart ve 1 Mayıs Saraçhane’sinden, Eyüpsultan’da sosyalizmi sulandıran DEM panellerinden ne emekçiye ne halka ne yangınlarda can veren işçilere ne bir avuç kömürü yük treninden almak için bedeni paramparça olan kadına, ne sobaya atacak odunu alamadığı için intihar eden kadına, ne uyuşturucu ve fuhuşa sürüklenen yoksul halk gençlerine fayda gelir.

Sizi tarih ve ideolojiyle yargılayacağız. Sol saflara sızan Pierre Clastre’nin sivil toplumculuğuna, beden politikasıyla insan onurunu yozlaştıran Judith Butler’ın sapma tezlerine, “yerellik” adı altında emeğin iktidarını ters yüz eden Murray Bookchin’in ekolojistliğine, Laclau-Mouffe-Herbert Marcuse’nin işçi sınıfının yerine serserileri tarih yapıcı özne diye koyan ideolojik savrulmalarına, küreselleşmeciliğe, fuhuşa, uyuşturucuya, radikal demokrasiciliğe, faşizmi dost belleyip halkın bilincini çarpıtan politikalara ideolojik mücadele gereği sol saflarda geçit vermeyeceğiz.

Halkın kendi değerlerine, sınıf bilincine, Anadolu kültürüne ve tarihine, mücadeleye zarar veren her ideolojik Atılım’ı son elli beş yılda yitirdiğimiz beş bin güzel insanın anısı gereği, ifşa-teşhir edeceğiz. İfşa-teşhir, bugünün ideolojik mücadelesi gereği ideolojik zeminin pratiği olarak gerçek anlamını kazanır. Yoldaşlık ilişkisini ahlakî zeminde inşa edemeyip sosyal medyada içinden geldiği yapıyı cinsiyet ve cinsellik bağlamında teşhir edenler, burjuvanın aparatı olmaya mahkûmdurlar.

Böyle bir sol, sosyalist mücadelenin yeryüzü tarihinde görülmemiştir. Su öyle bir bulandırıldı ki çeliğin aldığı su unutturulduğu gibi çeliğin alacağı suyun da kaynağı kapatıldı. Marksizmin reddettiği tüm sapmalar, emperyalizm davetçiliği, sivil toplum tezleri, mandacılık, yozlaşma, diyalektiğin idealizmle takası, ideolojik alana yerleştirildi. Bir gün DEM, bir gün CHP kitlesine bel bağlayanların geldiği ideolojik çizgi, Perinçek’in doksanlı yılların başında savunduğu hatta yerleşti. DEM üzerinden solun ikna edildiği hat burasıdır ki Perinçek kendisi açıklamasa Sırrı şahsında DEM’in ve bileşenlerinin onu ziyaret ettiğinden haberdar olunamayacaktı ama kimse bunu gündemine dahi almaz. Buradan umut çıkmaz, buradan ideolojik açıdan karanlık kuyu çıkar.

Sonuç olarak, teslimiyet ve yenilgi beyinde başlayıp politikada nihayete erer. ESP’nin İştirakî’nin kapak görseli ve bugünkü yükselen hak mücadelesi üzerinden politik mülkiyetçiliğine ve oportünizmine ideolojik alanda müsaade etmeyeceğiz ve etmemek de eşit ve adil bir düzen için mücadele veren her vicdan ve ideoloji sahibi insan ve kesimin politik görevidir.

İçinde zihinden emeğe, emekten vatana, ahlaktan değerlere tek kelam etmeyenlerin hak mücadelesi başarıya ulaşamaz. Her sorunu emperyalizmden bağımsız düşünenlerin siyasi zafer kazanma imkânı da yoktur. Bugün bu forumların, bileşenlerin, inisiyatiflerin tek amacı, mevcut toplumsal direnişleri mülkiyetlerine almaktır.

Sinan Akdeniz
18 Kasım 2025

Yazının Tamamı