Tam
adı Muhammed Necati ibn Bekir Sıtkı Emini idi.
15
Mayıs 1905’te Kudüs’te doğdu.
Türkçe
öğretmeni olan babası Bekir Sıtkı Makdisi, güzel sanatlara, özellikle müzik ve
tiyatroya düşkün bir isimdi.
Annesi
Nazire Murad da Kudüslüydü.
Önce Salihiyye Okulu’nda, ardından Raşidiyye, Meymuniye ve Kudüs’teki Sultanlık
Ofisi'nde eğitim gördü.
On
dört yaşındayken babasıyla birlikte Hicaz’a gitti. Babası, Vehhabilere karşı
savaşan Prens Faysal ibn Hüseyni’nin ordusunda yer aldı. Hicaz’da, Cidde,
Mekke, Medine ve Taif’te kaldı.
Seferden
sonra babasıyla birlikte Suriye’ye döndü, ardından onunla birlikte Kahire’ye
taşındı. Necati Sıtkı, hatıratında babasının kendisini şehirde bulunan Rihani
Tiyatrosu ile Sindikis Tiyatrosu’na götürdüğünden bahseder.
Babasıyla
birlikte Filistin’e döndü ve 1924 yılının sonlarına kadar Kudüs’teki Posta ve
Telgraf Dairesi’nde çalıştı. Orada geçirdiği süre zarfında komünist hareketle
tanıştı, harekete örgütlendi. Hatırat tam da bu noktada başlıyor, 1924’ten 1939’a
kadar olan dönemi kapsıyor. Bu dönem şu türden önemli aşamalardan oluşuyor:
Komünist
hareketin temsilcisi olarak Moskova’ya giden Necati Sıtkı, 1921 yılında Sovyetler
Birliği’ne bağlı doğu cumhuriyetlerinden ve sömürge yönetimi altındaki diğer
Doğu ülkelerinden öğrenciler eğitim görsün diye kurulmuş olan KUTV’da eğitim
gördü.
Üç
yıl sonra eğitimini tamamladı. Eğitimin sonunda “Birlikçi Devrimden Ulusal Blok
Dönemine Arap Ulusal Hareketi” başlıklı tezini sundu.
1929’da
Filistin'e dönen Necati Sıtkı, Filistin Komünist Partisi içinde aktif olarak
yürütmeye başladı. Hatırat, bu dönemi ve sorunlarını, ayrıca gizli siyasi
çalışmaların koşullarını ayrıntılı olarak ele almaktadır.
1931’de
partinin Yahudi bir üyesiyle birlikte Profintern toplantısına gönderilmesine
karar verildi. Moskova’daki toplantıya katıldı. Ülkeye döndüğünde, İngiliz
istihbaratı, dikkatlice planlanmış bir pusu ile onu ve arkadaşı Mahmud Atraş
Mağribi’yi tutuklamayı başardı. Kudüs ve Yafa’da bulunan ikili, iki yıl hapis
cezasına çarptırıldı. Sonunda Akka Kalesi’ne hapsedildi, 1932 yılının sonuna
kadar orada kaldı.
1
Mayıs 1933 arifesinde, bir hafta boyunca idari gözaltına alındı, ardından ev
hapsine ve bir yıl boyunca günde üç kez rapor verme zorunluluğuna tabi tutuldu.
Daha
sonra partinin Merkez Komitesi, onu Hayfa’ya nakletti, ardından Komintern’den
Paris’e gitmesi yönünde talimat geldi.
Eylül
1933’te, Mustafa Ömeri takma adını kullanarak, Paris’te aylık çıkan Şark-i
Arabi (Arap Doğusu) gazetesini çıkardı. Gazete, Arap dünyasında gizlice
dağıtıldı. Bu gazete, 1936 yazının başlarında Fransız Başbakanı Laval
tarafından özel bir kararnameyle kapatılana dek yayın hayatına devam etti.
Gazete kapatıldıktan sonra Necati, 1936 yazında Moskova’ya çağrıldı. Orada,
Komintern karargahında Halid Bektaş ile tanıştı. Hatıratında, Arapların birliği
konusunda kendisiyle farklı görüşlere sahip olduğundan bahsediyor.
Aynı
yıl, ulus sorununa ilişkin Sovyet deneyimini öğrenmek için Taşkent’e gitti. Taşkent’ten
dönüşünde, Komintern yetkilileri ona, iç savaş sırasında Faslılar arasında
yürütülen propaganda çalışmalarına katkıda bulunması için İspanya’ya gitmesini
önerdi.
10
Ağustos 1936’da Paris’e vardı, ardından Cumhuriyetçilere destek vermek üzere,
İspanya’ya gitti. Madrid’e geçmeden önce Barselona’da kaldı. Burada İspanyol
Komünist Partisi, kendisinin Faslı askerler için Arapça makaleler ve yayınlar
düzenlemek üzere bir merkez kurmasını sağladı. Faaliyetleri yazmanın ötesine
uzandı. Savaş alanına gitti, hoparlörler aracılığıyla Franco’nun yanında
savaşan Faslılara seslendi, savaş esirleriyle görüştü, cephelerden haberler
geçti. Aralık 1936’nın sonlarında, İspanyol Komünist Partisi Merkez Komitesi, genelde
Kuzey Afrika’ya, özelde İspanyol Fas’ına hitap edecek bir Arapça radyo
istasyonu kursun diye onu bir İspanyol yetkiliyle birlikte Cezayir’e gönderdi.
Necati’nin Cezayir’e varmasının ardından, aşılması mümkün olmayan teknik
güçlükler sebebiyle projenin gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı görüldü.
Paris’e
döndü, Fransız Komünist Partisi ile ilişkileri kötüleşti. Nisan 1937’de
Komintern’den Lübnan’a seyahatinin vaktini ayarlaması konusunda partiden
talimat aldı.
Şam’a
vardı, Şam parti örgütüne atandı. Hatırat’ta Necati’nin Halid Bektaş ile
ilişkisi ele alınıyor.
“İspanya'da
Savaşan Bir Arap” başlıklı bir dizi makaleyi, adını açıkça belirtmeden,
gazetelerde yayınlamaya başladı, ancak bu materyali derleyen kitap, Halid Bekdaş’ın
adıyla yayınlandı.
Partinin
merkez komitesi, Suriye-Fransa ilişkilerinin bozulmasının ardından
faaliyetlerini Beyrut’a taşımaya karar verdi, bu nedenle Necati de bu şehre
taşındı.
Hatırat,
Necati Sıtkı’nın parti faaliyetlerinin askıya alınması ve Sevtü’ş-Şab (Halkın
Sesi) gazetesindeki işini bırakmasıyla ilgili koşulları ele alıyor.
Nahar
gazetesinde ve Cumhur dergisinde iş bulmaya çalıştı. Geçimini bu şekilde
sağlamaya çalıştı. İkinci Dünya Savaşı’nın başlamasının ardından Merahil-i Musavvara
(Resimli Aşamalar) dergisinin kadrosuna katıldı.
Necati,
Hitler ve Stalin arasında 21 Ağustos 1939’da imzalanan, kendisinin partiyle bağlarının
tümden kopmasına sebep olan saldırmazlık paktını eleştirdi.
Necati,
1939’da partiden ihraç edildi, bu karar, jelatin üzerine basılmış gizli bir
parti gazetesinde yayınlandı. Hatırat, burada sona eriyor.
1940’ta
Kudüs’e dönen Sıtkı, Yakın Doğu Radyo İstasyonu’nda çalışmaya başladı. 1948’de
gerçekleşen Nekbe’ye dek Kudüs’te kaldı. Bu dönemde, kısa hikâyeler, denemeler
ve edebiyat çalışmaları kaleme alarak edebi üretime önemli ölçüde zaman ayırdı.
Kahire’de yayımlanan “İkra” serisinden iki kitabı çıktı: Puşkin (1945)
ve Çehov (1947). 1948’de Yakın Doğu Radyo ve Televizyon Servisi Kıbrıs’a
taşındı, o da ekiple birlikte Limasol’da 1950 yılına kadar yaşadı. Daha sonra
Beyrut’a taşınan Sıtkı, 1976 yılına dek gazetecilik, edebiyat ve radyo senaryo
yazarlığı alanlarında çalıştı. Ardından Atina’ya taşındı ve kızıyla birlikte
orada yaşadı.
17
Kasım 1979’da vefat etti.
Henne Ebu Henne
2001
[Kaynak:مذكرات نجاتي صدقي [“Necati Sıtkı’nın Hatıratı”], Institute for Palestine Studies, Eylül 2001, s. 13-15.]


0 Yorum:
Yorum Gönder