17 Kasım 2026

,

Necati Sıtkı

Tam adı Muhammed Necati ibn Bekir Sıtkı Emini idi.

15 Mayıs 1905’te Kudüs’te doğdu.

Türkçe öğretmeni olan babası Bekir Sıtkı Makdisi, güzel sanatlara, özellikle müzik ve tiyatroya düşkün bir isimdi.

Annesi Nazire Murad da Kudüslüydü.

Önce Salihiyye Okulu’nda, ardından Raşidiyye, Meymuniye ve Kudüs’teki Sultanlık Ofisi'nde eğitim gördü.

On dört yaşındayken babasıyla birlikte Hicaz’a gitti. Babası, Vehhabilere karşı savaşan Prens Faysal ibn Hüseyni’nin ordusunda yer aldı. Hicaz’da, Cidde, Mekke, Medine ve Taif’te kaldı.

Seferden sonra babasıyla birlikte Suriye’ye döndü, ardından onunla birlikte Kahire’ye taşındı. Necati Sıtkı, hatıratında babasının kendisini şehirde bulunan Rihani Tiyatrosu ile Sindikis Tiyatrosu’na götürdüğünden bahseder.

Babasıyla birlikte Filistin’e döndü ve 1924 yılının sonlarına kadar Kudüs’teki Posta ve Telgraf Dairesi’nde çalıştı. Orada geçirdiği süre zarfında komünist hareketle tanıştı, harekete örgütlendi. Hatırat tam da bu noktada başlıyor, 1924’ten 1939’a kadar olan dönemi kapsıyor. Bu dönem şu türden önemli aşamalardan oluşuyor:

Komünist hareketin temsilcisi olarak Moskova’ya giden Necati Sıtkı, 1921 yılında Sovyetler Birliği’ne bağlı doğu cumhuriyetlerinden ve sömürge yönetimi altındaki diğer Doğu ülkelerinden öğrenciler eğitim görsün diye kurulmuş olan KUTV’da eğitim gördü.

Üç yıl sonra eğitimini tamamladı. Eğitimin sonunda “Birlikçi Devrimden Ulusal Blok Dönemine Arap Ulusal Hareketi” başlıklı tezini sundu.

1929’da Filistin'e dönen Necati Sıtkı, Filistin Komünist Partisi içinde aktif olarak yürütmeye başladı. Hatırat, bu dönemi ve sorunlarını, ayrıca gizli siyasi çalışmaların koşullarını ayrıntılı olarak ele almaktadır.

1931’de partinin Yahudi bir üyesiyle birlikte Profintern toplantısına gönderilmesine karar verildi. Moskova’daki toplantıya katıldı. Ülkeye döndüğünde, İngiliz istihbaratı, dikkatlice planlanmış bir pusu ile onu ve arkadaşı Mahmud Atraş Mağribi’yi tutuklamayı başardı. Kudüs ve Yafa’da bulunan ikili, iki yıl hapis cezasına çarptırıldı. Sonunda Akka Kalesi’ne hapsedildi, 1932 yılının sonuna kadar orada kaldı.

1 Mayıs 1933 arifesinde, bir hafta boyunca idari gözaltına alındı, ardından ev hapsine ve bir yıl boyunca günde üç kez rapor verme zorunluluğuna tabi tutuldu.

Daha sonra partinin Merkez Komitesi, onu Hayfa’ya nakletti, ardından Komintern’den Paris’e gitmesi yönünde talimat geldi.

Eylül 1933’te, Mustafa Ömeri takma adını kullanarak, Paris’te aylık çıkan Şark-i Arabi (Arap Doğusu) gazetesini çıkardı. Gazete, Arap dünyasında gizlice dağıtıldı. Bu gazete, 1936 yazının başlarında Fransız Başbakanı Laval tarafından özel bir kararnameyle kapatılana dek yayın hayatına devam etti. Gazete kapatıldıktan sonra Necati, 1936 yazında Moskova’ya çağrıldı. Orada, Komintern karargahında Halid Bektaş ile tanıştı. Hatıratında, Arapların birliği konusunda kendisiyle farklı görüşlere sahip olduğundan bahsediyor.

Aynı yıl, ulus sorununa ilişkin Sovyet deneyimini öğrenmek için Taşkent’e gitti. Taşkent’ten dönüşünde, Komintern yetkilileri ona, iç savaş sırasında Faslılar arasında yürütülen propaganda çalışmalarına katkıda bulunması için İspanya’ya gitmesini önerdi.

10 Ağustos 1936’da Paris’e vardı, ardından Cumhuriyetçilere destek vermek üzere, İspanya’ya gitti. Madrid’e geçmeden önce Barselona’da kaldı. Burada İspanyol Komünist Partisi, kendisinin Faslı askerler için Arapça makaleler ve yayınlar düzenlemek üzere bir merkez kurmasını sağladı. Faaliyetleri yazmanın ötesine uzandı. Savaş alanına gitti, hoparlörler aracılığıyla Franco’nun yanında savaşan Faslılara seslendi, savaş esirleriyle görüştü, cephelerden haberler geçti. Aralık 1936’nın sonlarında, İspanyol Komünist Partisi Merkez Komitesi, genelde Kuzey Afrika’ya, özelde İspanyol Fas’ına hitap edecek bir Arapça radyo istasyonu kursun diye onu bir İspanyol yetkiliyle birlikte Cezayir’e gönderdi. Necati’nin Cezayir’e varmasının ardından, aşılması mümkün olmayan teknik güçlükler sebebiyle projenin gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı görüldü.

Paris’e döndü, Fransız Komünist Partisi ile ilişkileri kötüleşti. Nisan 1937’de Komintern’den Lübnan’a seyahatinin vaktini ayarlaması konusunda partiden talimat aldı.

Şam’a vardı, Şam parti örgütüne atandı. Hatırat’ta Necati’nin Halid Bektaş ile ilişkisi ele alınıyor.

“İspanya'da Savaşan Bir Arap” başlıklı bir dizi makaleyi, adını açıkça belirtmeden, gazetelerde yayınlamaya başladı, ancak bu materyali derleyen kitap, Halid Bekdaş’ın adıyla yayınlandı.

Partinin merkez komitesi, Suriye-Fransa ilişkilerinin bozulmasının ardından faaliyetlerini Beyrut’a taşımaya karar verdi, bu nedenle Necati de bu şehre taşındı.

Hatırat, Necati Sıtkı’nın parti faaliyetlerinin askıya alınması ve Sevtü’ş-Şab (Halkın Sesi) gazetesindeki işini bırakmasıyla ilgili koşulları ele alıyor.

Nahar gazetesinde ve Cumhur dergisinde iş bulmaya çalıştı. Geçimini bu şekilde sağlamaya çalıştı. İkinci Dünya Savaşı’nın başlamasının ardından Merahil-i Musavvara (Resimli Aşamalar) dergisinin kadrosuna katıldı.

Necati, Hitler ve Stalin arasında 21 Ağustos 1939’da imzalanan, kendisinin partiyle bağlarının tümden kopmasına sebep olan saldırmazlık paktını eleştirdi.

Necati, 1939’da partiden ihraç edildi, bu karar, jelatin üzerine basılmış gizli bir parti gazetesinde yayınlandı. Hatırat, burada sona eriyor.

1940’ta Kudüs’e dönen Sıtkı, Yakın Doğu Radyo İstasyonu’nda çalışmaya başladı. 1948’de gerçekleşen Nekbe’ye dek Kudüs’te kaldı. Bu dönemde, kısa hikâyeler, denemeler ve edebiyat çalışmaları kaleme alarak edebi üretime önemli ölçüde zaman ayırdı. Kahire’de yayımlanan “İkra” serisinden iki kitabı çıktı: Puşkin (1945) ve Çehov (1947). 1948’de Yakın Doğu Radyo ve Televizyon Servisi Kıbrıs’a taşındı, o da ekiple birlikte Limasol’da 1950 yılına kadar yaşadı. Daha sonra Beyrut’a taşınan Sıtkı, 1976 yılına dek gazetecilik, edebiyat ve radyo senaryo yazarlığı alanlarında çalıştı. Ardından Atina’ya taşındı ve kızıyla birlikte orada yaşadı.

17 Kasım 1979’da vefat etti.

Henne Ebu Henne
2001

[Kaynak:مذكرات نجاتي صدقي [“Necati Sıtkı’nın Hatıratı”], Institute for Palestine Studies, Eylül 2001, s. 13-15.]

0 Yorum: