Abdülkadir
Han Başani, kendisindeki İslam anlayışı uyarınca, kitleler için özveriyle
çalışan, mücadele eden insanları takdir eder, onlarla birlikte çalışmanın
yollarını arardı. Ama o, bir komünist değildi.
1925
yılında Başani, Tüm Hindistan Komünistleri Konferansı’na gözlemci olarak
iştirak etti. Assam’da yaşadığı dönemde verdiği mücadelede komünistlerden
destek gördü.
Bir
arkadaşının aktardığı kadarıyla Başani, komünistlerle ilk kez hapiste temas
kurdu. Kamu güvenliğini tehdit ettikleri gerekçesiyle ilgili dönemde Pakistan
devleti, yaklaşık 3.000 komünisti hapse tıkmıştı. Komünist hareketin eski
üyelerinden olan Hacı Daniş, bu isimlerden biriydi. Daniş, Başani’yle ilk
karşılaşmasını şu şekilde anlatıyor:
“1950 yılında Mevlânâ
Başani ile aynı binada kalıyorduk. O ikinci katta kalıyordu bense zemin katta.
Buna karşın sık sık bir araya geliyorduk. Birçok farklı konuyu tartışıyorduk. O
dönemde Avami Müslüman Birliği’nin başkanıydı. 144. Madde’yi ihlal suçlamasıyla
hapse atılmıştı. Bense o dönemde komünist partisinin gizli bir üyesiydim, açık
faaliyet alanında ise bir demokrat parti içerisinde çalışma yürütüyordum.
Başani ile ilgili öncesinde birçok hikâye dinlemiştim. İlk karşılaşma ile
birlikte ilişkimiz derinleşti. Yavaş yavaş Avami Müslüman Birliği’nin başkanı
olmasına rağmen komünistlere sempatiyle yaklaştığını fark ettim. Yoksul
köylülerin kaderini nasıl değiştireceğimiz konusunda birçok tartışma yürüttük.”
Başani,
yoksulların koşullarını iyileştirme meselesini birçok yönden komünistler gibi
ele alıyordu. Bu dönemde birçok Hindu-Müslüman isyanı cereyan etti. Devletin
güvenliği bahane gösterilerek birçok Hindu tutuklandı. Başani, Hindu
tutsakların gördükleri işkenceleri öğrenince bu meseleyle yakından ilgilendi. Üzüntüsünü
dile getirmek için şunu söyledi: “Hapiste değil de dışarıda olsaydım, bu zulmü
durdurmak için uğraşırdım. Şunların ne tür bir İslam’ı yaymaya çalıştıklarını
görüyor musunuz? Hindu öldürenin cennete gideceğini söylüyorlar.”
Aynı
dönemde Racşahi hapishanesinde isyan yaşandı. Birçok komünist partili
öldürüldü. Daniş, Başani’nin tepkisini şu şekilde anlatıyor:
“Fazlasıyla üzgün ve
rahatsız görünüyordu. Duyduklarını bana aktardıktan sonra şunu söyledi: ‘Hacı
Şahib, bu adaletsizlik ve zulüm ne zaman bitecek?’ O gün o kadar üzülmüştü ki
ağzına tek lokma koymadı.”
Hükümet
karşıtı eylemler esnasında hapiste olan Başani, açlık grevine başladı. Başani’nin
serbest bırakılmasına dönük talepler yoğunlaştı. 10 Aralık 1950 günü hapisten
çıktı. Haftalık yayınlanan Sainik dergisine verdiği mülakatta şunları
söyledi:
“Pakistan’ı yöneten zalim
rejim, İslam’ı korumak adına komünizmin gelişip serpileceği yol açıyor. Kendi
özel çıkarları adına insanların İslam’dan uzaklaşmasına neden oluyorlar,
böylelikle komünistlere dolaylı olarak yardım ediyorlar.”
Başani,
komünistlerle ilerici politikaları sebebiyle birlikte çalışma eğilimi
içerisinde olsa da kitlelerdeki tasavvufi İslam anlayışına bağlılığını her daim
muhafaza etti. Bu anlayış, Pakistan’ın başındaki isimlerin feodal “popülist
İslam”ının tam zıttıydı.
Başani,
Amerikan emperyalizmine de karşıydı. Firuz Ahmed’in de belirttiği gibi, 1951 yılında
Pakistan’da muktedirler, ABD’den yardım adı altında ekonomik destek almaya
başladılar.
1954’te
Pakistan, Güney Doğu Asya İttifak Anlaşması’na (SEATO) katılıp güvenlik
anlaşmasına imza atmak suretiyle ABD’nin yörüngesine girdi. 1955’te ülke,
Amerika’ya bağlı Bağdat Paktı’na katıldı. İran, Türkiye gibi ülkelerin bileşeni
olduğu bu pakt, sonrasında Merkezi İttifak Teşkilatı ya da CENTO ismini aldı.
Amerika’nın Pakistan’a yaptığı askeri yardım 1969’da 1,52 milyar dolara ulaştı.
ABD’ye
karşı yükümlülükleri gereği Pakistan hükümeti, ABD’nin Peşaver yakınlarında bir
askeri üs inşa etmesine ve casus uçakları için kendi sivil havalimanının
kullanılmasına zin verdi. Pakistanlı liderler, ABD’ye eksiksiz bağlılık göstereceklerine
dair birçok kez güvence verdiler.
Başani’nin
köylü ve halk yanlısı ilkeleri, onuhem Pakistanlı muktedirlere hem de onların
müttefiki Amerika’ya karşı çıkmaya itti. 24 Aralık 1950 günü Avami Müslüman Birliği’nin
düzenlediği bir toplantıda Başani, Pakistan’ın bağımlı ülke oluşuyla ilgili
değerlendirmelerde bulundu. Sainik, konuşmayı şu şekilde haberleştirmişti:
“Bay Liyakat Ali Han’ın
Pakistan’ı Amerikan emperyalizmine bağlamak suretiyle ülkenin sonunu getirmek
üzere olduğunu söyleyen Başani, Pakistan’ın Kore Savaşı’na sunduğu desteği
eleştirdi. Başani, konuşmasında Liyakat’ın Amerika’nın kuklası haline geldiğini
söyledi. Arrdından şunu dedi: ‘Liyakat Ali, bizim meşru taleplerimizin
karşılanması gerektiğini gayet iyi biliyor. Merhamet dilenmiyoruz, sadaka
istemiyoruz.’ [...]”
Toplantıda
Pakistan’ı ABD’ye fazlasıyla bağımlı hale geldiğine vurgu yapan katılımcılar,
Bengalcenin devlet dili kabul edilmesi dâhil, bölgesel özerklikle ilgili bir
dizi teklifi kabul ettiler. 1951’de çevresinde “kurnaz Başani” olarak bilinen
Başani, tüm Bengal köylerini dolaşmayı sorumluluk bildi. Bu süreçte Müslüman
Birliği’nin faaliyetlerinin ne yönde şekillenmesi gerektiğine dair
açıklamalarda bulundu. Kendisine Şemsul Hak ile Hak Mucibur Rahman isminde iki
yoldaşı eşlik etti. Bu isimlerin yoğun çalışması üzerinden Avami Müslüman
Birliği, Doğu Pakistan’da sağlam bir örgütsel yapıya sahip güçlü bir muhalefet
partisine dönüştü.
Başani’nin
konuşmalarına ve faaliyetlerine aşina olanlar, onun politik taleplerindeki genel
eğilimi hemen fark edecektir. Süreç içerisinde iktidarın Urduca yanlısı
oluşuna, devlette Bengallilere yer vermemesine, Amerikan nüfuzuna teslim
oluşuna, ona bağımlı hale gelişine eleştiriler yönelten Başani, giderek Doğu
Pakistan’ın özgürlüğünü daha güçlü bir dille ifade etmeye başladı.
Abid S. Bahar
[Kaynak:The Religious and Philosophical Basis of Bhasani’s Political Leadership, Canada Concordia Üniversitesi Felsefe Doktorası Tezi, Temmuz 2003, s. 262-268.]


0 Yorum:
Yorum Gönder