15 Kasım 2026

,

Stokely Carmichael’dan Kvame Ture’ye: Bir Afrikalı Devrimcinin Doğuşu



Bu makale, hem Afrika kıtasında hem de diasporada Pan-Afrikanist hareketin en ilham verici ve etkili figürlerinden biri olan, Kvame Ture adıyla da bilinen Stokely Carmichael’ın yaşamını ele almaktadır. Bu devrimci, dünya genelindeki Afrika halklarının mücadelelerine muazzam katkılarda bulunmuştur. O, Afrikalıların hem yerel hem de uluslararası düzeydeki her türlü sömürüye karşı tam özgürlüğüne ve birliğine kendini adamış, yorulmak bilmez bir örgütçüydü.

Carmichael, kurumsal yapılardan ziyade taban düzeyindeki birliğe öncelik vererek, Afrika birliği için sosyalist bir yolu benimsemişti. Sınıf mücadelesi olmaksızın birliğin yetersiz kalacağı konusundaki net duruşu, onu kıtadaki ve Karayipler’deki hükümetlerle karşı karşıya getirmişti. Bu hükümetlerin birçoğu, onun ülkelerine seyahat etmesine mani oldular.

Carmichael, dünyada yalnızca iki ekonomik sistemin (kapitalizm ve sosyalizm) var olduğunu her fırsatta dile getirmiştir: “Biz Afrikalılar kapitalizme güvenmemeliyiz; çünkü o, merkantilist dönemde Siyahi kölelerin sırtına basarak gelişmiştir.”

Diasporadaki Afrikalıların çoğu, kapitalist düzenin en alt basamağında yaşıyor; sağlık, eğitim, barınma, istihdam ve diğer haklardan yoksunluk çekiyordu. Bu doğrultuda Carmichael, kapitalizmin Afrikalılar veya gezegendeki insanların büyük çoğunluğu için işe yaramadığını vurguluyordu. Afrika neoliberal sistemden kurtarılmadıkça, Afrikalılar asla gerçek bir güce sahip olamayacaklardı.

Carmichael, (Kuzey Afrika’yı da kapsayan) Pan-Afrikanist birlik fikrine yürekten bağlıydı. Ture’ye yöneltilen en yaygın sorulardan biri, Kuzey Afrika “halkları” ile ilgiliydi. O, Kuzey Afrika’daki yeni-sömürgeci ve baskıcı hükümetlerin, Afrika’nın geri kalanındaki yeni-sömürgeci ve baskıcı hükümetlerden ne daha iyi ne de daha kötü olduğu konusunda her zaman çok netti. Özgürlüğe giden Pan-Afrikanist yol, yalnızca Sahra Altı Afrika’nın değil, tüm Afrika’nın “tam” özgürlüğünü gerektiriyordu. Bu durum, onun Kuzey Afrika ülkeleriyle ve Frantz Fanon’un uğruna mücadele ettiği Cezayir Ulusal Kurtuluş Cephesi gibi devrimci hareket ve partilerle kurduğu tarihsel birliktelikte de açıkça görülmekteydi.[1]

Dünyanın dört bir yanında hem Afrikalılar hem de Afrikalı olmayanlar Stokely Carmichael’a güveniyordu. Cezayir’deki Ulusal Kurtuluş Cephesi (FLN); Gine’deki Demokratik Parti (PDG)[2], Gine-Bissau’daki Gine ve Yeşil Burun Adaları’nın Bağımsızlığı için Afrika Partisi (PAIGC)[3], Kamerun’daki Kamerun Halkları Birliği (UPC)[4] ve Senegal’deki Senegal Ulusal Cephesi (FNS); Azanya/Güney Afrika’daki Siyahi Bilinç Hareketi (BCM), Azanya Halk Örgütü (AZAPO), Azanya Pan-Afrikalı Kongresi (PAC) ve Afrika Ulusal Kongresi (ANC)[5] ile Angola’daki Angola’nın Bağımsızlığı İçin Halk Hareketi (MPLA)[6], Mozambik’teki Mozambik Kurtuluş Cephesi (Frelimo)[7], Namibya’daki Güney Batı Afrika Halkı Örgütü (SWAPO)[8], Zimbabve’deki Zimbabve Afrika Ulusal Birliği-Yurtsever Cephesi (ZANU-PF)[9], Eritre’deki Eritre Halk Kurtuluş Cephesi EPLF[10] ve Gambiya’daki Halkın Demokratik Bağımsızlık ve Sosyalizm Örgütü (PDIOS)[11] gibi yirminci yüzyılın önde gelen kurtuluş hareketlerinin çoğunda çalıştı, bunların mücadelelerine katıldı, ayrıca mücadelesi ve faaliyetleri, Grenada’daki NDM gibi Afrika diasporası örgütlerine ve dünyanın dört bir yanından daha az bilinen pek çok başka örgüt ve güce kadar uzandı.

Asıl adı Stokely Carmichael olan Kvame Ture, 29 Haziran 1941’de, o dönemde İngilizlerin elinde bulunan Batı Hint Adaları’nın bir parçası olan Trinidad’ın başkenti Port of Spain’in Belmont semtinde dünyaya geldi. Annesi May Charles, Panama’da Montserrat ve Antigua kökenli bir ailenin çocuğu olarak doğmuştu. Babası ise Barbados ve Tobago kökenli bir Trinidadlı inşaat işçisiydi. Carmichael üç yaşındayken annesi ABD’ye gitmek üzere adadan ayrıldı, kısa bir süre sonra babası da onun peşinden geldi. Böylece Ture, bir sendikacı olarak işçi lideri Tubal Urrea ile birlikte yürüttüğü çalışmalardan etkilenmiş olan teyzesi Elaine’in bakımına bırakıldı.

Carmichael, 11 yaşındayken ABD’deki ailesinin yanına gitmek üzere Trinidad’dan ayrıldı. 1956’da New York’taki Bronx Bilim Lisesi’ne kaydoldu; burada radikal sol görüşlü bir grup öğrenciyle tanışmasının ardından politik ve toplumsal bilinci gelişti. Carmichael, diasporadaki Afrikalı-Amerikalıların yaşadığı yoksulluk ve eşitsizliği çözümlemeye dayalı Marksist bir analiz geliştirmeye işte bu dönemde başladı.

Ayrıca, Harlem’in ana caddesi olan 125. Cadde’ye açılan Stapleder Sokağı’ndaki Siyahi konuşmacılar, Ture’ye bambaşka bir deneyim sundular. Bunlar, Siyahi kitleleri kurtuluşları için Afrika’ya yönelmeye çağıran Marcus Garvey’nin başlattığı hareketin kalıntılarıydı. Afrika’nın tarihinden, kültüründen, özgürlük mücadelelerinden ve sömürgecilik öncesi dönemdeki parlak geleceğinden bahsediyorlardı.

Ture, 1960 yılında Washington’daki Howard Üniversitesi’ne kaydoldu, kısa bir süre sonra, genç Siyahi öğrencilerden oluşan önemli bir yurttaş hakları örgütü olan Öğrencilerin Sivil İtaatsizlik Koordinasyon Komitesi’ne (SNCC) katıldı. Sadece beyazlara ayrılmış otobüslere binerek, ırk ayrımcılığına karşı koymaya çalışırken; düzenli olarak göz yaşartıcı gaz, havlayan köpekler ve tutuklanma tehdidiyle karşı karşıya kalıyorlardı.

Ture, SNCC bünyesindeki çalışmalarına devam edebilmek için Harvard Üniversitesi’nden gelen burs teklifini geri çevirdi. Hitabet yeteneği ve örgütlenme becerileri sayesinde, kısa sürede yakın dostu ve akıl hocası Dr. Martin Luther King Jr.’dan sonra en önde gelen yurttaş hakları liderlerinden biri haline geldi. Zamanla SNCC, “Savaşa Gitmeyeceğiz” başlıklı bildiriler dağıtarak, Vietnam Savaşı’nı eleştiren ilk yurttaş hakları hareketi oldu. SNCC’nin bu tutumu, örgüt içinde giderek güçlenen, ülke içindeki ırkçılık ile yurt dışındaki emperyalizm; Amerika’daki özgürlük ve adalet mücadelesi ile Afrika, Asya ve Güney Amerika’yı etkisi altına alan, Malcolm X’in “renkli dalga” adını verdiği kurtuluş hareketleriyle somut bağlar kurmayı amaçlayan bir hareketin yansımasıydı.

Carmichael’ın devrimci bilinci böylesi bir dönemde gelişti. Frantz Fanon'un yazılarından etkilenerek, her türlü kitlesel eylemden korkan veya bunu reddeden bir liderliğe sahip Ulusal Siyahi İnsanların İlerlemesi Derneği (NAACP) gibi Siyahi örgütlerinin reformist yaklaşımını eleştirmeye başladı.[12] Carmichael’ın SNCC kürsüsünden NAACP’ye yönelttiği eleştirilerin önemi, Siyahi kitlelerin “eskinin hukuk temelli ajit-prop yöntemleri”ni terk ettiği bir dönemle örtüşmesinden kaynaklanıyordu. Kitleler, Siyahi halkın artık yozlaşmış olarak gördüğü eski liderliğin üstlenmekten korktuğu türden (altmışlardaki yurttaş hakları hareketinin gerçekleştirdiği) eylemler için harekete geçiyordu.

1941 yılında, Afrikalı-Amerikalı kitleler, Washington’a yürümeye hazırdı ve bu anı bekliyordu. Yürüyüşün organizatörü Randolph’a güveniyorlardı. Ancak Roosevelt yönetiminin baskısı ve NAACP liderliğinin duyduğu korku nedeniyle yürüyüş; Randolph, NAACP’den Walter White ve Sosyalist Parti üyesi Frank Crosworth tarafından iptal edildi. Bu iptal kararı, Afrikalı-Amerikalı kitlelerde bir ihanet duygusu yarattı. Carmichael NAACP'yi eleştirdiğinde, Afrikalı-Amerikalı kitlelerin NAACP liderliğine duyduğu güvensizliği ve “eski kadrolar”ın sivil özgürlükleri elde etmek için gereken kitlesel eylemlere liderlik etme konusundaki yetersizliğini yansıtıyordu. Carmichael, altmışlarda Afrikalı-Amerikalı öncü hareketinin gelişimine katkıda bulunan devrim niteliğinde bir yaklaşım ortaya koydu. 1966 yılına gelindiğinde, hayal kırıklığı süreci başlamıştı. Amerikan demokrasisine ve Yurttaş Hakları Hareketi’nin şiddet karşıtlığı konusundaki sarsılmaz kararlılığına olan inancını yitiren Ture, “Artık dile getirmeye başlayacağımız şey ‘Siyahi Güç’tür” diyerek tavrını ortaya koydu.

Siyahların kendi kaderini tayin hakkını, siyasi güç ve örgütlenme hakkını aciliyetle talep etti. Bu talep, küresel çapta yankı bulan ve geniş kapsamlı sonuçlar doğuran bir çağrıydı. Takip eden yıllarda Avrupa, Karayipler, hatta Yeni Zelanda ile Hindistan gibi uzak coğrafyalar da dâhil olmak üzere, dünyanın çeşitli bölgelerinde “Siyahi Güç” hareketleri ortaya çıktı.

Fakat Ture, bizzat ABD’de çok sert tepkilerle karşılaştı. Peniel Joseph, Stokely: A Life [“Stokely’nin Hayatı”] adlı kitabında, Ture’nin Malcolm X’inkine denk, hatta zaman zaman onu aşan bir politik şöhret düzeyine ulaştığını” belirtir.

Stokely Carmichael, “kurumsal ırkçılık” terimini ilk kez ortaya atan ve dile getiren kişiydi. Bu terimi ilk defa 1967’de yayımlanan Black Power: The Politics of Liberation [“Siyahi Güç: Kurtuluş Politikası”] adlı kitabında kullanmıştı. Kitabında, bireysel ırkçılığın açık doğası gereği genellikle kolayca tespit edilebildiğini, buna karşılık, kurumsal ırkçılığın “daha az belirgin ve daha örtük” karakteri nedeniyle hemen göze çarpmadığını söylüyordu. Kurumsal ırkçılık, “toplumda saygı gören, bu nedenle [bireysel ırkçılığa kıyasla] kamuoyu nezdinde çok daha az kınanan kurumsal güçlerin eylemlerinden” kaynaklanıyordu.

“Beyaz teröristler, bir Siyahi kilisesini bombalayıp beş Siyahi çocuğu öldürdüğünde, bu, toplumun büyük kesimi tarafından geniş çapta kınanan bir bireysel ırkçılık eylemi olarak görülür. Ancak aynı şehirde, misal, Alabama eyaletinin Birmingham şehrinde her yıl 500 Siyahi çocuk yeterli gıda, barınma ve tıbbi bakım eksikliği nedeniyle öldüğünde, binlercesi Siyahi cemaatindeki yoksulluk ve ayrımcılık yüzünden fiziksel, duygusal ve zihinsel yaralar aldığında, işte bu kurumsal ırkçılıktır.”

Siyah bir aile, beyazların yaşadığı bir mahalleye taşındığında taşlanıyor, evleri yakılıyor ya da evden zorla çıkarılıyorsa, bu aile çoğu insanın kınadığı bariz bir bireysel ırkçılık eyleminin kurbanı olmuş demektir. Ancak Siyahileri; gecekondu bölgesinin ağaları, tüccarlar, tefeciler ve ayrımcı emlakçıların gündelik sömürüsüne açık, köhne ve sefil konutlarda hapseden şey, kurumsal ırkçılıktır. Toplumsa ya bu son durumdan habersizmiş gibi davranmakta ya da aslında bu konuda anlamlı bir şeyler yapmaktan aciz kalmaktadır.

Malcolm X ve Martin Luther King Jr.’a düzenlenen suikastların ardından Stokely Carmichael, SNCC’nin büyük kısmının bağlı kaldığı asimilasyoncu mücadele anlayışını reddetti. 1967’de örgütten ayrıldı ve Huey B. Newton liderliğindeki Kara Panter Partisi ile bağ kurdu. Bu dönemde Siyahi özgürlük hareketi içinde bir tür devrimci yeniden canlanma yaşanıyordu. Meşru müdafaa girişimleri ve Siyahların yönetimindeki gıda ve eğitim programları gibi somut ilerlemeler, Kara Panterleri ABD güvenlik kurumlarının, bilhassa FBI’ın Karşı İstihbarat Programı’nın (COINTELPRO) başlıca hedefi haline getirmişti.[13] FBI Direktörü J. Edgar Hoover, çeşitli Afrikalı-Amerikalı örgütlerini birleştirebilecek tehlikeli bir “mesih”in, kurtarıcının ortaya çıkma ihtimaline karşı uyarıda bulunuyor, Stokely Carmichael’ın “gerçek bir tehdit” oluşturacak karizmaya sahip olduğunu öne sürüyordu. Nitekim, Panterlere yönelik baskı önemli ölçüde tırmandı. Fred Hampton, soğukkanlılıkla katledildi; Eldridge Cleaver ve Huey Newton ise tutuklandı. Stokely Carmichael da sürekli taciz ve tehditlere maruz kaldı. Bu durum, onu 1969’da ABD’yi terk edip Gine’ye yerleşmeye mecbur bıraktı.

Carmichael’ın Afrika’ya taşınmasının ardında, herhangi birimizi önemli hayat değişiklikleri ve kararlar almaya iten faktörlerle aynı etkenler yatıyordu. 25-26 yaşlarındayken, SNCC ve KPP bünyesindeki deneyimleri onu şu noktaya getirmişti: “Kendi kaderimizi tayin etme gücüne sahip olmadığımız sürece, Afrika halkı adına hiçbir ilerleme kaydedilemez.” 1968’de Newton'ın doğum günü partisinde yaptığı konuşmada bu düşüncelerini açıkça dile getirdi ve şu soruları sordu: Mücadelemizde Afrika’nın rolü nedir? Çözümümüz kapitalist mi yoksa sosyalist mi? Zihnini meşgul eden düşünceler ve sorular bunlardı.

1967’de Vietnam’ı ziyaret etti ve Ho Chi Minh ile görüştü. Carmichael, Vietnamlı lidere ne yapılması gerektiğini düşündüğünü sorduğunda, Ho Chi Minh şu cevabı verdi: “Sen Afrikalısın; neden Afrika’ya gitmiyorsun?”

Ertesi yıl, Ho Chi Minh’in sözlerinden etkilenen Carmichael, Kvame Nkruma ve Seku Ture ile görüşmek umuduyla, Gine-Konakri’ye gitti. Nkruma, 1968 yılında Gine’de eş başkan sıfatıyla görev yapıyordu. 1966’da Gana devlet başkanlığı görevinden zorla uzaklaştırılmış olan Nkruma’nın Gine’deki rolü, Afrika’nın birliği idealini savunmaya ve yaymaya devam etmekti.

Pan-Afrika Kongreleri’nin kurucusu Dr. William Du Bois’un eşi Shirley Grahame-Du Bois’un aracılığıyla Nkruma, genç Stockley’yi kabul etti ve ona üç yıl önce Malcolm X’e yönelttiği soruyu sordu: “Gine’de kalıp sekreterim olarak çalışmak ve Pan-Afrika programını hayata geçirmeme yardımcı olmak ister misin?” Stockley, Nkruma’nın ölümünden sonra yayımlanan ve Afrika devriminin nasıl gerçekleştirileceğine dair düşüncelerindeki önemli değişimi açıkça ortaya koyan A Manual of Revolutionary Warfare [“Devrimci Savaşın El Kitabı”] adlı eserini okuduktan sonra bu teklifi kabul etti. Nkruma, Afrikalı devrimcileri Pan-Afrika Devrimci Partisi (P-APRP) adlı bir Pan-Afrika siyasi partisi çatısı altında birleştirecek bir strateji geliştirdi. Bu hedefe ulaşmanın yolu, Pan-Afrika Siyasi Koordinasyon Komitesi (P-ACPC) ile Afrika devriminin silahlı aşamasına öncülük edecek olan Pan-Afrika Devrimci Ordusu’nun (P-APRA) kurulmasıydı.

Stockley, kitabın tamamını bir gecede okuduktan sonra, Nkruma, ondan bu süreci Afrika diasporası içinde inşa etme yönünde çalışmasını istedi. Nkruma’nın ayrıca Amílcar Cabral ile ilgili başka görevleri de vardı; Seku Ture, Cabral’a Gine-Bissau’nun Bağımsızlığı için Afrika Partisi’ni (PAIGC) kurması amacıyla Gine’de bir eğitim üssü sağlamıştı. PAIGC, Nkruma’nın Gine ve Gine-Bissau Halkları Afrika-Amerikan Konfederasyonu (A-ACPC) ile Afrika-Amerika Halkları Reform Partisi’ne (A-APRP) katılmasını öngördüğü Afrika partilerinden biriydi.

Stockley, Cabral, Nkruma ve diğer isimler, A-APRP’ye katılmak üzere çağrılan ilk çalışma ve inceleme grubunu oluşturdular. Carmichael, Gine’deki seyahati sırasında halkın alçakgönüllülüğü ve misafirperverliğinin yanı sıra, kendisini büyüleyen geleneksel danslardan da epey etkilendi. Eşi Güney Afrikalı şarkıcı Miriam Makeba, balafon ve kora gibi yerel çalgıların ezgilerini şarkılarına dâhil etti. Yemyeşil manzaralar ve Ture’nin “Afrikalı insanlığı” olarak adlandırdığı kavram üzerlerinde derin bir iz bırakmış; bu da onları Fouta Djallon dağlarındaki verimli bir vadide bir ev inşa etmeye yöneltmişti. Ancak Gine’deki yaşamlarının henüz birinci yılında, Carmichael üzerinde silinmez bir iz bırakacak çok önemli bir olay meydana geldi.

Eşi Makeba ile birlikte Konakri’deki deniz kenarı evlerinde yatmak üzere hazırlanırlarken silah sesleri duydular ve gemilerden inen adamların kumsalda hareket ettiğini hissettiler. Bir darbe girişiminden şüphelenerek, endişe içinde radyodan gelecek haberleri beklemeye başladılar. Söz konusu olay, Portekiz’in ülkeye yönelik askeri işgaliydi; saat 04.00’te evlerinden ayrılarak Tanzanya büyükelçisinin konutuna doğru yola çıktılar.

Çatışmalar, işgalin hedeflerinden biri olan ve komşu Gine-Bissau’daki Portekiz yönetimine karşı bağımsızlık hareketini Konakri’den yöneten Amílcar Cabral’ın Gine ve Yeşil Burun Adaları’nın Bağımsızlığı için Afrika Partisi’nin (PAIGC) karargâhına ateş açılmasıyla şiddetlendi. Kadın-erkek herkes, ülkelerini işgale karşı savunmak için sokaklara döküldü, Seku Ture, vatandaşları işgalcilere karşı savaşmaya çağırdı. Öfkeli kalabalıklar, bazıları halk arasına yeniden karışmaya çalışan muhalifler olan şüpheli isyancıların peşine düştü. Yedi gün süren bir insan avının ardından Gine halkı, zafer kazandı ve Portekiz saldırısını püskürttü. Sonraki yıllarda Gine’yi istikrarsızlaştırmaya yönelik çok sayıda girişime tanıklık edildi. İlerleyen süreçte Fransız istihbarat servisi (Service de Documentation Extérieure et de Contre-Espionnage -SDEC) başkanı Maurice Robert, Seku Ture’nin iktidarı döneminde “ülkede istikrarsızlık ortamı yaratmak” amacıyla Gineli muhalifleri eğittiklerini itiraf etti. Robert, 2004 yılında verdiği bir röportajda şunları söyledi: “Seku Ture rejimini istikrarsızlaştırmamız, zayıflatıp gözden düşürmemiz ve muhalefetin yönetimi devralmasını kolaylaştırmamız gerekiyordu.” Kendisini neredeyse öldürecek olan bıçaklı bir saldırganı bertaraf ettikten, özellikle Konakri’de Amílcar Cabral’a düzenlenen suikasta tanık olduktan sonra Carmichael, kendisi gibi sömürgecilik karşıtı eylemcileri bekleyen akıbeti anladı.

Frantz Fanon’un eserlerinden etkilenen Kvame Ture, Seku Ture rejimi tarafından gerçekleştirilen tasfiyeleri, “yan hasar”a yol açsa bile, devrimci şiddetin meşru biçimleri olarak yorumladı. Gine, pek çok açıdan, onun siyasetinin merkezinde yer alan, bir yanda emperyalizm, yeni sömürgecilik ve beyaz üstünlükçülüğüne ait güçlerin diğer yanda Pan-Afrikanizm, Siyahi Güç ve anti-emperyalizm güçlerinin durduğu varoluş mücadelesinin somut bir tezahürü haline geldi. Onun için yalnızca iki seçenek vardı: Ya devrimin yanındaydınız ya da ona karşı.

Ture, tasfiye kurbanlarının ailelerinin yaşadığı zorlukları, her ne kadar bu destek çoğu zaman sağlanamasa da bazı durumlarda onlara maddi destek verilmesi gerekliliğini bizzat kabul ediyordu.

O zamana kadar bilinen adıyla Stokely Carmichael, 1979 yılında ismini Kvame Ture olarak değiştirdi. 1983’te İngiltere'ye yaptığı ziyaret, orada yaşayan Afrika kökenli topluluk üzerinde derin bir etki yarattı. Ziyaret, ne yazık ki birkaç yıl önce hayatını kaybeden Lester Lewis liderliğindeki Hackney Siyahiler Derneği tarafından organize edilmişti. Turne kapsamında Liverpool, Wolverhampton, Manchester, Maidstone, Derby, Nottingham, Leicester, Birmingham ve Londra’ya ziyaretler gerçekleştirildi. Bu turnenin başarısı, Kvame’nin İngiltere’ye geri dönüp orada AAPRP'yi (Afrikalı Tüm Halkların Devrimci Partisi) kurma kararı almasını sağladı; ancak Muhafazakâr hükümet, onun ülkeye tekrar girişini yasakladı.

Bu dönemde Kvame Ture, hem kıta genelinde hem de dünya çapında kurtuluş örgütleriyle kayda değer bağlar kurdu. Bu sayede yerel Afrika topluluklarının sömürgeciliğe, ırk ayrımcısı rejime ve diktatörlüklere karşı yürüttüğü mücadeleleri anlatabileceği küresel platformlar oluşturdu ve bu mücadelelerin uluslararasılaşmasına katkıda bulundu. Kvame’nin 1983’teki ziyaretinin ardından İngiltere’ye girişi yasaklandığında, AAPRP; ANC, PAC/A, AZAPO, PAIGC, EPLF ve Amerikan Yerlileri Hareketi (AIM) dâhil olmak üzere çeşitli örgütlere kürsü platform sağlama imkânı buldu. Ayrıca İrlandalı Cumhuriyetçiler (Wolfton), Filistin Kurtuluş Örgütü (Filistinliler) ve Küba halkına uygulanan ambargo konularında da faaliyetler yürüttü.

1984 yılında Seku Ture aniden hayatını kaybetti. Bunu, günler sonra Albay Lansana Conté liderliğinde gerçekleşen bir askeri darbe izledi. İktidardaki parti (PDG) yasaklandı, merkez komitesinin yüzde 90’ı tutuklandı. Yeni bir eşi ve henüz bebek olan bir oğlu bulunan Ture, hayati bir tehlike altındaydı. Ancak Gine’de kalma kararı, onun orada yalnızca Nkruma veya Seku Ture vesilesiyle bulunmadığını; aynı zamanda Afrika devrimine gönülden bağlı olduğunu, hiçbir devlet ayrıcalığı olmaksızın, Afrika birliği için mücadele etmeye hazır olduğunu ortaya koyuyordu. Ture, zorlu bir mücadeleyle karşı karşıyaydı; fakat kalma kararı, onu Gine halkının gözünde sevilen bir figür haline getirdi. Tüm risklere rağmen Ture, PDG’yi yeniden yapılandırmak için gizlice çalışmaya başladı. Hatıratında şunları söylüyor: “Avlanmak ve baskı görmek zordu. Üstelik bu kez beyaz ırkçılardan değil, gerici siyahi kuklalardan görüyorduk”.

Ağustos 1986’da tutuklanıp hapse atılması uluslararası bir kampanyayı tetikledi, Pan-Afrika Devrimci Partisi (P-APRP) ağlarını hızla harekete geçirdi. Protestocular ayrıca Washington’daki Gine büyükelçiliği önünde ve Siyahi belediye başkanlarının evlerinde oturma eylemleri düzenlediler. Filistin Kurtuluş Örgütü ve Kübalılar, duruma müdahale etmeye çalışırken, yurttaş hakları savunucusu Jesse Jackson ve Büyükelçi Andrew Young, onun serbest bırakılması için yoğun lobi faaliyetleri yürüttüler. Dört gün sonra Ture yeniden özgürlüğüne kavuştu. Gine, yüzünü Batı’ya döndü. Bu durum, beraberinde çok ihtiyaç duyulan yatırımları getirse de, yolsuzluk, yoksulluk ve işsizlikte de keskin bir artışa yol açtı.

1990 yılında Fransa, ülkeye ekonomik liberalleşme ve çok partili siyaset dayattı. Talimata uyulmaması durumunda yardımları keseceği tehdidinde bulundu. Ture ve Konde, 1993 yılında partinin yeniden canlanmasına öncülük ettiler. Ture, partinin merkez komitesine girdi. Küba büyükelçiliği irtibat sorumlusu görevini üstlendi. O dönemde Gine’de yaşayan ve PDG’nin gençlik kanadının kurucularından olan Seku Mbake’nin anılarına göre Ture, mahalle mahalle dolaşarak çalışma ve eğitim grupları oluşturuyor, “PDG programını kitlelere yayıyordu.”

1996 yılında, kendisi ABD’deyken PDG Devlet Başkanı Lansana Konte rejimiyle siyasi bir ittifak kurdu. Ture, bunu bir ihanet ve devrimci hedeflerinden bir sapma olarak gördü. “Neoliberalizmin Afrika halkının hayallerini yerle bir edeceğini, askeri diktatörlüklerin kıtada bu ideolojinin en iyi temsilcileri olacağını” söyledi etti. O, bu durumu Sovyetler Birliği’nin çöküşünün süregelen etkilerine bağladı. Her ne kadar “ehven-i şer” olarak görse de Sovyetler’in varlığıyla Siyahi dünyada kol gezen yeni sömürgeciliğe ve emperyalizme karşı bir siper işlevi gördüğünü düşünüyordu.

Kvame Ture, SNCC ve Kara Panter Partisi bünyesinde yürüttüğü çalışmaların en yüce ifadesinin Afrika’nın birliği olduğunu fark ettiği uzun devrimci yolculuğunun ardından 1998 yılında hayata veda etti. Kvame’nin uğruna yaşadığı ve uğruna öldüğü tek şey özgürlüktü. O özgürlüğü elde etmek için net bir yol haritası çizmiş, nihai hedefi olan Afrika’nın bilimsel sosyalizm temelinde tam özgürlüğüne kavuşması ve birleşmesi uğruna yorulmaksızın çalışmıştı.

Kvame Ture, kendini sosyalizme adamış bir kişiydi ve Afrika kültürünün temelindeki ilkeler ile sosyalizm arasında hiçbir çelişki olmadığını açıkça ortaya koymuştu. 1968’de Gine’nin Konakri kentinde kurulan ilk A-APRP çalışma grubundan 2022’ye gelindiğinde, A-APRP artık dünya geneline yayılmış durumda. Bugün, pek çok yerde A-APRP şubeleri faaliyet yürütüyor, örgütleniyor. O, artık salt bir vizyon değil, gerçeklik.

Eylül 2018’de A-APRP’nin 50. yıl dönümü kutlamalarına katıldığımda buna bizzat tanık oldum. Etkinlikte; Gine-Bissau’daki Gine ve Yeşil Burun Adaları’nın Bağımsızlığı İçin Afrika Partisi’nden (PAIGC) bir heyet (Gine Kadınlar Birliği [UDEMU] ve Amilcar Cabral Afrika Gençlik Örgütü yöneticileri ile birlikte), Nijerya’daki Amilcar Cabral İdeoloji Enstitüsü’nden bir heyet ve Azanya Halk Kongresi’nden (Güney Afrika) bir başka heyet hazır bulunuyordu. Pan-Afrika Devrimci Partisi’ni tanıtmak için çalışan Azanya Halk Örgütü ve diğer birçok Afrikalı devrimci örgüt de katılımcılar arasındaydı.

Bugün Kvame Ture’nin arşivi, hayatının son on yılını geçirdiği mahallenin çok uzağında olmayan bir apartman dairesinde muhafaza edilmektedir. Kutular; gazete kupürleri, belgeler, mektuplar ve kendisine gönderilen yazışmalarla dolup taşmaktadır.

Ture, kendisine yazan herkese cevap vermekten asla imtina etmemiştir. Bu dairede ayrıca Ture’nin çok okuyan biri olduğunu da görüyorsunuz. Ahşap raflarda Eduardo Galeano ve Walter Rodney’den Frantz Fanon ve C.L.R. James’in eserlerine kadar uzanan; ekonomi politik, tarih, felsefe ve devrimci edebiyat üzerine sayısız kitaba rastlıyorsunuz.

Carmichael’ın altmışlarda yurttaş haklar mücadelesi verdiği Afrikalı-Amerikalı cemaati, homojen bir toplumsal sınıf değildi. Bu, ideolojik çatışmalar içinde farklı ve zaman zaman birbiriyle çelişen sosyo-politik ittifaklar ortaya koyan, çeşitlilik gösteren bir topluluktu. Carmichael ya da Kvame Ture, Afrika’nın birliği ve sosyalizmin kol kola girdiği müşterek mücadelenin bir ürünüydü.

Crespo Diallo
28 Eylül 2023
Kaynak

Dipnotlar:
[1] Fransızca adıyla Front de libération nationale (“Ulusal Kurtuluş Cephesi”) olarak bilinen FLN, Cezayir’de bağımsızlık öncesinde Ulusal Kurtuluş Ordusu’nun siyasi kanadı olarak faaliyet gösteren sosyalist bir siyasi partiydi. Parti, 1,5 milyondan fazla Cezayirlinin şehit düştüğü, Cezayir halkının Fransız sömürgeciliğinden bağımsızlık kazanmak için birleştiği Bağımsızlık Savaşı’nın patlak verdiği tarih olan 1 Kasım 1954’ten önce, faaliyetlerine gizlice başlamıştı.

[2] Gine Demokratik Partisi (PDG), Haziran 1947’de Afrika Demokratik Birliği’nin bir kolu olarak kurulan, Gine’deki bir siyasi partiydi. Parti, 19 Ekim 1958’de bağlarını kopardı ve Fransa’ya karşı yürütülen bağımsızlık hareketine öncülük etti.

[3] Portekizce adıyla Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde (Gine ve Yeşil Burun Adaları’nın Bağımsızlığı için Afrika Partisi) olarak bilinen PAIGC, Gine-Bissau’da faaliyet gösteren bir siyasi partiydi. Başta Portekiz’den bağımsızlık için barışçıl bir kampanya yürütmek amacıyla kurulan parti, altmışlarda ve Portekiz sömürgeciliğinin sona ermesine doğru silahlı mücadeleye yöneldi. Parti, doksanların başında çok partili demokrasiye geçilene dek varlığını sürdüren tek partili bir sosyalist devlet yapısı kurdu.

[4] Kamerun Halkları Birliği (UPC), 10 Nisan 1947’de kurulan ve Fransız sömürgeciliği ile yerel diktatörlüklere karşı çetin bir mücadele yürüten Kamerunlu bir siyasi partidir.

[5] Afrika Ulusal Kongresi (ANC), Mayıs 1994’te ırk ayrımcısı rejimin sona ermesinden bu yana Güney Afrika’da iktidarda olan siyasi partidir; Azanya Pan-Afrikanist Kongresi (PAC/A) ise ANC’den ayrıldıktan sonra 1959 yılında kurulmuştur; altmışların ortalarında Güney Afrika’da ortaya çıkan Siyahi Bilinç Hareketi (BCM) ve 1978’de Güney Afrika’da kurulan bir kurtuluş hareketi ve siyasi parti olan Azanya Halk Örgütü (AZAPO).

[6] Angola’nın Bağımsızlığı İçin Halk Hareketi–İşçi Partisi (MPLA); Portekizce adıyla Movimento Popular de Libertação de Angola-Partido do Trabalho, 1956 yılında Angola’da kurulan bir siyasi partidir. Parti, Angola’nın 1975’te Portekiz’den bağımsızlığını kazanmasından bu yana ülkeyi yönetmektedir. MPLA, 1961’den ülkenin bağımsızlığına kavuştuğu tarihe kadar Portekiz sömürgeciliğine karşı yürütülen bağımsızlık savaşında yer almıştır. Bağımsızlık sonrasında parti, 1975’te başlayıp 2002’de sona eren ve UNITA ile FELD’e (Angola Kurtuluş Cephesi) karşı yürütülen Angola İç Savaşı’nın taraflarından biri olmuştur.

[7] Mozambik Kurtuluş Cephesi (FRELIMO): Mozambik’te Portekiz sömürgeciliğine karşı silahlı mücadele yürüten parti. 1962 yılında MANU, UDENAMO ve UNAMI'nin birleşmesiyle kurulmuştur.

[8] SWAPO (Güney Batı Afrika Halk Örgütü), başlangıçta Marksist eğilimli bir sendika iken daha sonra silahlı mücadele hareketine ve ülkenin 1990’da bağımsızlığını kazanmasının ardından siyasi bir partiye dönüşen Namibyalı bir örgüttür.

[9] ZANU-PF (Zimbabve Afrika Ulusal Birliği – Yurtsever Cephe), 22 Aralık 1987’de kurulan Zimbabveli bir siyasi partidir.

[10] Eritre Halk Kurtuluş Cephesi (EPLF), Eritre’nin Etiyopya’dan bağımsızlığı için savaşan silahlı bir örgüttü. 1970 yılında Eritre Kurtuluş Cephesi’nden ayrılan solcu bir grup olarak ortaya çıkmıştır. Eritre’nin 1994’te bağımsızlığını kazanmasının ardından örgüt, Isaias Afwerki liderliğindeki iktidar partisi olan Demokrasi ve Adalet İçin Halk Cephesi’ne (PFDJ) dönüşmüştür. [11] Bağımsızlık ve Sosyalizm İçin Halkın Demokratik Örgütü (PDOIS), 31 Temmuz 1986’da kurulmuştur. Örgüt, daha önceki bir grup olan Gambiya’da Yeni Sömürgeciliğe ve Kapitalizme Karşı Bağımsızlık İçin Halk Hareketi’nden (PMINCC) doğmuştur.

[12] Ulusal Siyahi İnsanların İlerlemesi Derneği (NAACP), ABD’deki Afrikalı-Amerikalılara yönelik olarak kurulmuş bir yurttaş hakları örgütüdür. Örgüt; Moorfield Story, Mary White Ovington ve Du Bois tarafından 1909 yılında kurulmuştur. Örgütün misyonu, tüm ırklar için siyasi, eğitsel, sosyal ve ekonomik eşitliği sağlamak ve ırk ayrımcılığını ortadan kaldırmaktır.

[13] Cointelpro Projesi: Soğuk Savaş döneminde ABD Federal Soruşturma Bürosu (FBI) tarafından ülkedeki muhalif örgüt ve hareketleri izlemek, bunlara sızmak, haklarında soruşturma yürütmek ve itibarsızlaştırmak amacıyla gerçekleştirilen bir dizi gizli ve zaman zaman yasa dışı operasyon. FBI kayıtları; Cointelpro Projesi’nin, büro tarafından “yıkıcı” olarak nitelendirilen örgüt ve şahısları hedef aldığını göstermektedir. Bu hedef kitle; ABD Komünist Partisi üyelerini, ABD’nin Vietnam Savaşı’na müdahil olmasına karşı çıkan örgütleri, yurttaş hakları veya “Siyahi Güç” hareketi mensuplarını (Martin Luther King Jr., İslam Milleti ve Kara Panter Partisi’ni), ayrıca çevre, hayvan hakları ve yerli halk hareketlerini, Porto Rikolu bağımsızlık gruplarını ve “Yeni Sol” hareketinin parçası olan örgütleri kapsamaktaydı.

0 Yorum: