Sol, Hegel, Diyalektik

İnsanlık tarihinin seyri, yeni fikirlerin ortaya çıkışıyla şekillenmiştir. Bu yeni fikirlerin amacı, günümüz toplumunu etkileyen ve çoğu zaman insana ait çabaların kapasitesini sınırlayan, ilerlemeyi engelleyen ve çoğunlukla yoksulluk, baskı ve önyargı biçiminde ortaya çıkan talihsizliği yaygınlaştıran sorunlara çözümler sunmaktır.

Dolayısıyla yeni fikirler, insan ırkının bir tür olarak sürekli gelişimi için elzemdir. On sekizinci yüzyılın sonunda, insanlık onurunu ayaklar altına alan derebeylik düzeninin bağrından dinamik kapitalizmin ortaya çıkışı, bu tür bir gelişimin tarihsel örneğidir; tıpkı bu ekonomik gelişmelere eşlik eden Avrupa’daki liberal siyasi ideolojinin açığa çıkışı gibi. Çoğu Avrupa toplumu, milattan sonra beşinci yüzyıldan beri içinde bulunduğu kemikleşmiş, feodal düzenden uzaklaşılmıştır.

Bugün Batı toplumunda bu türden bir değişimi gözlemliyoruz: ulusal sınırlar dâhilinde azınlık gruplarına, özellikle de çoğunluktan farklı etnik kökenlere sahip olanlara karşı devletin uyguladığı baskı ve önyargılar, redde tabi tutuluyor.

İkinci Dünya Savaşı’nın yol açtığı dehşet ve Nazilerin Avrupa’daki Yahudi, Roman, Sinti, eşcinsel, akıl hastası ve Slav topluluklarını yok etme girişimleri, yirminci yüzyılın ilk yarısında Batı’nın siyasi deneyiminin çoğunu tanımlayan bu uğursuz temanın şüphesiz en uç ve çarpıcı örneğidir. Ancak gene de, dünyanın özgürlük feneri olan ABD’nin nüfusunun neredeyse %10’una (anavatanından koparılan ve insanlık tarihinin tartışmasız en büyük ekonomisini inşa eden bir köleliğe mahkûn edilen nüfusa) insanlık dışı muamele ettiğini, Güney’deki Jim Crow yasaları ve Kuzey'deki genel kayıtsızlık üzerinden, Demokrat Başkan Lyndon B. Johnson tarafından 1964’te İnsan Hakları Yasası çıkarılana dek “siyahların özgürlüğü” kavramını ölümüne ezdiği gerçeğini asla hatırdan çıkarmamak gerekiyor.

O zamandan beri, bu konudaki hâkim kültürel paradigma bir kez daha değişti. Neyse ki, ABD’nin siyasi manzarası az da olsa sola kaydı. Demokrat Parti, 1964’te Afrikalı-Amerikalılar arasında edindiği itibarı değerlendirerek, ülkedeki siyahi ve giderek artan Hispanik azınlıkları güvenilir ve önemli bir oy bloğu olarak kullanıyor. Azınlık sorunlarını modern ideolojik ilkelerinin ve seçim bildirgelerinin ön saflarına yerleştiriyor. Sosyal adalete bağlılık, kültürel siyasi söylemin ortak dili haline geldi. ABD’deki azınlık deneyimi, eğlence sektöründe giderek daha önemli bir rol oynuyor.

* * *

Alman filozof Georg Wilhelm Friedrich Hegel, 1807 tarihli Tinin Görüngübilimi adlı kitabında, bu sürece “Diyalektik” adını vermiştir. Hegel, özün, bizim durumumuzda tarihin özünün, tezler ve antitezler, yani çelişkili varoluş durumları arasındaki çatışma süreci olduğunu, bunların birleşerek sentezler oluşturduğunu, birbirlerinin mümkün olan en iyi yönlerini bir araya getirerek, ilerlemenin seyrini yönlendirdiğini öne sürmüştür.

Hegel, Diyalektiğin belirgin bir özelliğinin, önceki varoluş durumuna içkin sorunları düzeltmeye çalışırken, fikirlerin aşırılıklara savrulma eğilimi gösterdiğini söylemiştir. Oliver Cromwell’in Protektorası’nın püriten tiranlığının 1649’da I. Charles’ın bohem monarşisini devirmesinin ardından İngiltere’de yaşanan, felaketlere yol açan sarsıntı, bu konuda yerinde bir örnektir.

Oradan hızla 2019’a sıçrayalım. Küreselleşmenin Batı’daki jeopolitik ve sosyoekonomik tezahürlerinin yol açtığı etkiler ağırlığını yavaş yavaş yitirmeye başladı. ABD’de Başkan Donald Trump’ın seçilmesi ve İngiliz seçmenlerin Avrupa Birliği’nden ayrılma kararıyla somutlaşan popülizmin yeniden yükselişi, çağdaş Batı toplumunun içinde bulunduğu diyalektik dönüşümün boyutunu gözler önüne seriyor.

Tüm değişimlerde olduğu gibi, bu durumda da savaş sonrası liberal, enternasyonalist fikir birliğinden uzaklaşma söz konusu; bu tepki, bizi yirminci yüzyılın sonlarında kutsallaştırılan, doksanlarda Başkan Clinton ve Başbakan Blair’in yönetiminde kurumsallaştırılan merkezi zeminden daha da uzaklaştırıyor gibi görünüyor.

Bu tepki, hem Avrupa hem de Amerika’daki siyasi Sol’un büyük bir bölümünü ele geçirdi. Sesi en çok çıkanların büyük bir kısmı (konuya biraz çelişkili yaklaşarak), mevcut siyasi sistemimize (çoğunun, baskıcı yapısı sebebiyle küçümsediği siyasi sisteme) yönelik varoluşsal tehdit olarak algıladıkları şeyden derin bir üzüntü duyuyor.

Bunun sonucunda, Sol’daki birçok kişi, geleneksel olarak muhafazakâr Sağ ile ilişkilendirilen felsefi ve siyasi bakış açılarını benimsemeye başladı. Bu durum, önde gelen kurumlarının çoğunun evrimleşen doğasından da anlaşılabilir.

Örneğin ABD’de, Güney Eyaletleri Yoksulluk Hukuku Merkezi (SPLC) ve Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) gibi geleneksel olarak ilerici değerlerin bayraktarları, özgürlük ve adalete olan geleneksel bağlılıklarından uzaklaşarak, sansür ve ifade özgürlüğü gibi konularda gerici tutumlar benimsediler. 1920’lerde bir dizi önemli davada, Amerikan işçi hareketi içerisinde çalışan solcuların engellenmeden konuşma haklarını savunduğu gerekçesiyle öne çıkan bir kuruluş olarak ACLU, Haziran 2018’de, ifade özgürlüğünün, marjinalleştirilmiş (diğer adıyla azınlık) grupların haklarına tehdit teşkil ettiği görüşünü destekledi.

* * *

Sansürü savunmak, Sol’un Sağ’a doğru kaydığının tek göstergesi değil. Bu Yeni Sol’un “Faşist” ve “Nazi” olarak yaftaladığı ilerici değerlere muhalif olanlara yönelik siyasi şiddeti desteklemek ve takdir etmek, etkili çevrelerde giderek daha popüler hale gelen bir tavır.

Bu noktada, hem Wall Street Journal’a hem de Twitter cemaatinin baş belası Quillette isimli internet dergisine katkıda bulunan Amerikalı-Vietnamlı eşcinsel gazeteci Andy Ngo’nun durumuna bakmak gerekiyor. Muhafazakâr bir düşünür olarak Ngo, yakın zamanda Amerikan Alternatif Sağ’ının kendini beğenmiş, tipik bir milenyum kuşağı üyesi olan Proud Boys’un Oregon eyaletinin Portland şehrinde düzenlediği gösteriye katıldı.

Gösteriye, kendilerine “zayıfların savunucuları” unvanını veren, son üç yıldır bu rolü siyah teçhizat ve yüz maskeleri, levye ve beyzbol sopalarıyla icra eden başka bir grup da katıldı. Emir erlerinden oluşan grubun tespitine göre, Bruce Wayne’den yalnızca toprağın ve servetin yeniden dağıtımı konusunda ayrışıyorlardı. Bu grubun adı “Antifa”ydı.

Beklendiği gibi, Portland belediyesi yetkililerinin etkinliğe etkili bir şekilde müdahale etmemeleri sebebiyle, hem Proud Boys hem de Antifa arasında şiddetli bir çatışmaya tanık olundu. Her iki tarafta da çok sayıda yaralı vardı, ancak günün en önemli kaybı şüphesiz ki Ngo’ydu. Gazeteci, çok sayıda Antifa saldırganı tarafından feci şekilde dövüldü ve beyin kanaması geçirerek hastaneye kaldırıldı. Saldırganlar, Portland Emniyet Müdürlüğü’ne göre, aşındırıcı ve çabuk kuruyan çimento içeren milkshake'leri adamın üzerine dökerek, ondaki ağır fiziksel yaraların daha da çoğalmasına sebep olmuşlardı.

Böylesine küstah bir saldırının, Amerika’nın o çok övülen ve övünülen “özgür basın”ının (ki özgürlüğü bizzat Beyaz Saray eliyle kısıtlanıyor) bir üyesini hedef almasının ardından, her siyasi görüşten üst düzey kamu figürünün saldırganları hep bir ağızdan, net ifadelerle kınamasını beklerdik. Ne de olsa, özgür basın ve gazetecilerin görevlerini güvenli bir şekilde yerine getirebilme hakkı, her medeni toplumun temel ilkelerinden biridir.

Ama böyle bir şey olmadı. Saldırının hemen ardından, Bay Ngo, sarsılmış haliyle yüklediği video ile saldırıyı kamuoyuna duyurdu. Bunun üzerine birkaç önde gelen solcu isim ve platform, o aşina olduğumuz zihin jimnastiği egzersizlerine başladı. Kelimelere taklalar attıran bu solcular Antifa’nın eylemlerini açıkça kınamayı reddettiler, olayla ilgili resmi polis raporunun geçerliliğini sorguladılar, Ngo’nun siyasi eğilimi ve etkinliğe katılımı üzerinden, bir şekilde "bu dayağı istediği” imasında bulundular.

Guardian gazetesi ve bu gazetede çalışan Jason Wilson, Ngo’nun olayları hatırlamasına şüpheyle yaklaştı. Wilson, Portland Emniyet Müdürlüğü’nün Antifa karşıtı gösteriye katılanların çabuk kuruyan çimento kullandığı iddiasının “şüpheli” olduğunu öne sürdü. Wilson aynı makalede, yeni trend olan “milkshake”yi “sembolik bir silah” olarak da nitelendirmekten geri durmadı.

Dahası, prestijli kabul edilen New York Times gazetesinde Mike Baker, polisin çabuk kuruyan çimento ile ilgili raporunun geçerliliğini sorguladı. Hatta şehrin polis teşkilatının Aşırı Sağcı Proud Boys grubuyla “dost” olduğunu iddia edecek kadar ileri gitti. Aynı yayın organı, aynı hafta içinde Antifa’ya, motivasyonlarına ve eylemlerine sempatiyle yaklaşan bir analize yer verdi.

Ngo olayının ardından Twitter’a göz gezdirdiğinizde, ana akım Sol’a ait kurumlar olarak görülen yayınların sosyal medya platformlarındaki yazılarında benzer türde tepkiler verdiklerini görürsünüz. Bu tepki, ilerici siyasetin sağlığına dair çok şey söylüyor.

* * *

Görünen o ki, siyasi Sol’un diline, toplumda sürekli mağdur edilen kesimlerin çıkarlarını temsil ettiği iddiasında bulunan haberci-yorumcu sınıfı hâkim. İlginç olan şu ki bu sınıf, büyük ölçüde etnik olarak beyaz, orta sınıf ve üniversite mezunu kişilerden oluşuyor. Bu sınıf, muhtemelen, torunlarının azınlıklara yönelik uyguladığı o gerçek ve acımasız zulümde oynadıkları rolden dolayı uzlaşmaz bir suçluluk duygusuyla bimar olmuş eski burjuvaziye denk düşmektedir.

Bu, bizi Hegel’in bilgeliğine ve onun tarihin Diyalektik seyrine dair analizine yeniden bakmaya mecbur eden bir gerçeklik.

Amerika’daki mutlak demokrasi mabedine son darbeyi vuran İnsan Hakları Kanunu, henüz daha 55 yaşında. Toplumsal gelişim açısından, mevzuatın etkileri, henüz başlangıç aşamasında ve eşitlik yolunda kaydettiğimiz ilerlemelerin korunmasını sağlamak için hâlâ güçlendirilmeye ve geliştirilmeye ihtiyaç duyuyor.

Bana öyle geliyor ki, şu an tarihsel gelişimdeki gerici sarsıntıya tanıklık ediyoruz. Neyse ki, azınlığı oluşturan bizlerin marjinalleşmesiyle karakterize edilen insani gelişim aşamasından çıktık. Sonuç olarak, belirli bir sınıf, bu yeni Varoluş halinin en radikal uçlarında bir konum edindi ve bunu yaparken, büyüklerinin üstesinden gelmek için çok çaba sarf ettiği konumun tatsız yönlerinden bazılarını da beraberinde götürdü.

Medeni toplumlarda siyasal şiddete yer yoktur, şiddeti kışkırtmayan konuşmalar, milyarlarca insana bilgi aktarımından sorumlu özel tekeller tarafından sansürlenmemelidir.

Hegel’in önerdiği gibi, tarihin o baş döndürücü, iniş çıkışlı seyrinde sahip olduğumuz konumumuzu kabul etmeli, söylem ve akıl yürütme konusundaki insani becerimizi, gelişim sahnesinde önceden sahip olduğumuz konumumuzun potansiyellerinin yeni ve geliştirilmiş bir biçimde hayata geçirilmesini ifade eden Reddiye’yi, olumsuzlamayı gerçekleştirmek için kullanmalıyız.

Hegel’in de ağzından döküleceğine inandığım şu sözü aktarmak isterim: Siyasi olarak aynı fikirde olmadığımız kişilere süt bazlı şekerleme içecekleri fırlatmamalıyız.

Sol ve Sosyalizm, mevcut ekonomik paradigmamızda ortaya çıkan, giderek varoluşumuzu tehdit eden sorunlara birçok çözüm sunuyor. Bu konumu makul bir yaklaşımla savunanlar, sosyal medya siyasetinin kusurlu ortamında var olan bu fazlasıyla yaygaracı grupların, solcu siyasi söylemin biçimini belirlemesine izin vermemeli.

Uzun zamandır özgürlük ve eşitlik düşmanları tarafından kullanılan taktiklerin sola taşınmasına gür bir sesle itiraz etmeliyiz. Sansür ve siyasi şiddet savunucularına, yakın zamana kadar Sol görüşlülerin karakteristik özelliği olan belagatli ve nüktedan bir üslupla, hak ettikleri alayla muamele edilmelidir.

Hegel’e yeniden bakalım. Diyalektikle yeniden hemhal olalım ve bir zahmet o milkshake’leri kapı önüne bırakalım.

Samuel Bate-Francis
6 Temmuz 2019
Kaynak

Yazının Tamamı

İsrail Varsa Filistin Yok

10 Kasım 2025, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun Siyonizmi bir ırkçılık ve ırk ayrımcılığı biçimi olarak ilan ettiği 3379 Sayılı BM Kararı’nın ellinci yıldönümüdür. Bu bildiri, Siyonizmi ırkçı bir siyasi ideoloji ve İsrail’i ırkçı bir devlet olarak fiilen kınamış, diğer sömürgeci, ırk ayrımcısı ve emperyalist devlet projelerinin yanına yerleştirmiştir. 72 lehte, 32 aleyhte ve 35 ülkenin çekimser oyu ile kabul edilen bildiri, yeni özgürlüğüne kavuşmuş Üçüncü Dünya ülkeleri tarafından, ezici bir çoğunlukla desteklenmiştir. Bu ülkeler, bildiriyi Amerika ve Avrupa egemenliğine bir meydan okuma olarak görmüşlerdir.

3379 sayılı karar, tek bir kişinin eseri değildi.[1] Bununla birlikte, kararın kuruldan geçirilmesine yönelik çabalarından dolayı birkaç Filistinli aydın özel bir takdiri hak ediyor. Bunların en önemlisi, çabalara öncülük eden ve Filistin davasını Meclis kürsüsünde savunan Feyiz Sayig’dir.

Bu inceleme, Sayig’in ve Filistin Kurtuluş Örgütü içerisindeki yoldaşlarının Siyonizmi ırkçılık olarak nitelerken tam olarak neyi kastettiklerini daha iyi kavramak amacıyla, yazarın yazılarını değerlendirmeye tabi tutmaktadır. Asıl meselemiz, bu yazarların “ırkçılık”tan neyi anladıkları, Siyonist ırkçılıkla Sayig’in “Filistin Sorunu” olarak adlandırdığı hususun hangi noktalarda ilişkili olduğuna dair görüşleridir. Bu bağlamda şu soru sorulmalıdır: “Irkçılık karşıtlığı” nedir? Filistin Sorunu’na yönelik bir yaklaşım belirlemek için ırkçılık, uygun bir bakış açısı sunmakta mıdır?

Okurlar muhtemelen Feyiz Sayig’i 1965 tarihli Filistin’de Siyonist Sömürgecilik adlı makalesinden tanıyorlar. Bu, Sayig’in kısa bir süre kurup yönettiği FKÖ Araştırma Merkezi’nin ilk yayınıydı. Sayig’in 3379 Sayılı Karar hakkındaki açıklamalarını yorumlarken hem kendisinin hem de meslektaşlarının FKÖ Araştırma Merkezi için yazdıklarından yararlandım, bu nedenle, bu Merkez’in ne olduğu konusunda bir fikir edinmek faydalı olacaktır.

Beyrut’ta 18 yıl faaliyet yürüten bu Merkez, toplam 340 kitap yayımladı. Merkez, en yoğun döneminde Beyrut şehir merkezindeki 6 katlı bir binada yaklaşık 80 tam zamanlı araştırmacı istihdam ediyordu. On bölüm, İsrail radyo yayınlarını çevirmek, Filistin tarihini arşivlemek ve Siyonizmin tarihi ve ideolojisini araştırmak gibi çeşitli faaliyetlere tahsis edilmişti.[2]

Merkezin amacı, Sayig’in kurum için ortaya koyduğu fikirden de anlaşılacağı üzere, “düşmanı tanımak, kendini tanımaya paralel bir süreçtir” önermesi temelinde, Filistin kimliğini ve tarihini, ayrıca Siyonist işgalin tarihini, uygulamalarını ve ideolojisini incelemekti.[3] Araştırmanın büyük bir kısmı, altmışların sonlarında daha sofistike askeri operasyonlar geliştiren fedailere derinlemesine çalışmalar sunmak için tasarlanmıştı. Merkez, militanlara İsrail ve ABD’ye dair somut çalışmaların yanı sıra derinlikli teoriler de temin etti.

6 Şubat 1983'te İsrail komutasındaki güçler, Merkez’i bombalayarak, 18 kişiyi öldürdü, 115 kişiyi yaraladı.[4]

Sayig’in bu konuyu görüşmek üzere katıldığı BM kurulundaki varlığı da bir yorumu hak ediyor. 1969’da Sayig, Birleşmiş Milletler Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi’ne seçilen 18 uzmandan biriydi. Üç kez komitenin raportörü seçildi. Bu organın tam bir tarihçesi bu analizin kapsamı dışındadır, ancak komitenin, Siyonist liderliğin Avrupalı yerleşimcileri İsrail’e itmek için teşvik edip yönlendirdiği 1959’daki bir Alman sinagoguna yapılan saldırıyla başladığı belirtilmelidir.[5]

1960’ta, BM’nin kısmen bu vandalizme yanıt olarak “ırksal, dini ve ulusal nefreti” kınayan 1510 Sayılı Kararı kabul ettiği yıl, Sayig, Siyonist liderliğin Yahudi göçünü İsrail’e teşvik etmek için antisemitizmi nasıl kullandığını analiz eden bir dizi başyazı yayınladı. Sayig, bu taktiğin Siyonizm ve Nazizm arasında bir uyum olduğu görüşünü savunuyordu.

Sayig’in bu analizini başka bir yerde tartıştım fakat mevcut bağlam dâhilinde ilgili analizin yeniden aktarılması gerekiyor. Sayig neticede, ilgili görüşü kendisinin belirlediği amaçlara aykırı hareket eden bir uluslararası kuruluş huzurunda dile getiriyordu.[6]

Siyonist liderlik, antisemitik vandalizme verilen tepkiyi besleyip yönlendiren güçtü. Bu koşullarda kurulan Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi, esasen Sayig’in düşmanları eliyle oluşturulmuştu. Kendisine ait olmayan bir kurum, farklı tarih anlayışlarını ve tanımları benimsemişti. Kurumun hikâyesini dikkate alan Sayig, emperyalist güçlerin ırkçılığı kendi amaçları doğrultusunda kullandığını, kendi ürettiği bu ırkçılığı aynı kurumların kınamakta bir beis görmediklerini söylüyordu. Sayig, Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi’nin devrimci bir kuruluş olmadığının, bu şekilde tasarlanmadığının bilincindeydi.

3379 Sayılı Karar’a dönersek, Sayig, 1975 sonbaharında Genel Kurul önünde dört kez konuşarak Siyonizmin başvurduğu tüm yol yordam ve yöntemlerin ırkçı olduğunu söyledi. Konuyla ilgili ilk konuşmasında, ırkçılık sorununu Filistin sorunundan daha genel olarak ayırarak başladı ve şöyle dedi:

“Ele almamız gereken konu, Filistin Sorunu değil, Arap-İsrail Çatışması değil, Ortadoğu’daki durum da değil. […] Ele almamız gereken konu, ‘Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması’dır. Değerlendirilen taslak karar, Siyonizmi bir ırkçılık ve ırk ayrımcılığı biçimi olarak ele alıyor ama başka hiçbir şeye değinmiyor.”[7]

Ardından Siyonizmi tanımlayan Sayig, Siyonizmin kendisinin kabul ettiği tanımlardan farklı olarak BM’nin ırkçılık tanımlarını esas aldığını, bu anlamda, Siyonizmin hem ideolojik hem de pratik olarak ırkçılık olduğunu söyledi.

Ancak bu noktada bir sorun açığa çıkıyor. Filistin Sorunu Siyonist ırkçılığa indirgendiği vakit “Filistin Sorunu nedir?” sorusu gündeme geliyor. Ardından da bu soru üzerinden “Irkçılık nedir?” sorusunu sormamız gerekiyor. Buna bir de “Siyonist ırkçılıkla Filistin Sorunu arasındaki ilişki nedir?” sorusunu eklememiz gerekiyor.

Cevap için, Sayig’in 19 Ocak 1969'da yaptığı “Filistin Sorununun Ahlaki Yönü” başlıklı konuşmasına bakalım.[8] Sayig, bu konuşmasında sorunu “Filistin halkını teşkil eden insanların kaderi” olarak tanımlıyor:

“Yok edilmekle tanımlı bu kader, Siyonistlerin ‘Sürgünlerin Mahsulü’ adını verdikleri şeyin neticesidir: Çünkü Siyonizm fikri, tanımı gereği, Siyonizmin tek bir millet olarak kabul ettiği dünyadaki Yahudilerin, ikamet ettikleri ve vatandaşlıklarını sürdürdükleri tüm ülkeleri terk edip, tümüyle Yahudi devleti halini alacak, Yahudi olmayanların bulunmayacağı bir toprakta bir araya gelmelerini ifade ediyordu. Filistinliler, bir şekilde ortadan kaybolmak zorunda kaldılar.”

Sorunu bu şekilde tanımladığımızda, asıl meselenin bir toplumun yerini başkasının alması olduğunu görürüz. Doğalında, bu sürgünlerin mahsulünü toplayan yerleşimciler toprağa ve kaynaklara muhtaç. Buna göre, sözde “Sürgünlerin Mahsulü” daha fazla yerleşimciyi harekete geçirdikçe, Siyonistlerin kontrolündeki toprakların genişlemesi gerekecekti. Siyonistler, ilk başta Filistin topraklarını satın almaya çalışsalar da, sürecin çok yavaş olduğunu fark ettiklerinde (David Ben-Gurion bir keresinde, ‘Filistin’i işgal etmek 1.000 yıl sürerdi, biz, 1.000 yıl beklemek istemiyoruz”[9] diye yakınmıştı) kaba militarizme başvurdular.

Buradan Sayig’in ilgili soruna dair ikinci değerlendirmesine bakmamız gerekiyor. Yazar, ikinci tespitini 1971’de Kuveyt’te Genel Filistinli Öğrenciler Birliği (GUPS) için formüle etti. GUPS, daha sonra Sayig’in yorumlarını “Bir Filistinli Görüş” başlıklı bir broşürde yeniden paylaştı.[10] Orada şu satırlara rastlıyoruz:

“Filistin Sorunu’nun özü, bir halkın ve anavatanının kaderidir. Bu kader, tüm ülkenin askeri güçle parça parça fethiyle ve sürekli gasp edilmesiyle tanımlıdır. Yerli nüfusun büyük bir kısmı zorla mülksüzleştirilmekte, yerinden edilmekte, geri kalanlar boyunduruk altına alınmaktadır. Ayrıca, topraklarından kovulanların yerine başkaları yerleştirilmekte, fethedilen topraklara yeni getirilenlerle hükmedilmektedir. Bu yabancı yerleşimciler, el konulan topraklara yerleşmekte, aynı zamanda diz çöktürülmüş halktan gasp edilmiş olan ulusal kaynaklar bu kişilere verilmektedir.”

Evet, Sayig, sorunu yok edilme sorunu olarak koyuyor ama bu formülünde şiddeti ön plana çıkartıyor. Weizmann’ın bir zamanlar dediği gibi, Filistin, “İngiltere’nin İngiliz olduğu kadar Yahudileştirilecekse”, sürekli yerleşimci akışı için eldeki toprağın genişletilmesine ihtiyaç varsa ve bu topraklar tatmin edici oranda satın alınamıyorsa, bunların zorla ele geçirilmek gerekliyse o vakit demek ki İsrail, fiilen savaştadır.

Sayig, İsrail’in toprakları gasp etme amaçlı yürüttüğü savaşlarla genişlemesinin ardındaki dinamiği, 1967’de Amerika’da katıldığı bir sohbet programında şu şekilde tanımlıyordu: “Bugün İsrail’de bulunan her İsrailli, bir Arap orada yok diye orada varolabilmektedir. İsrail varsa Filistin yoktur.”[11]

“Sürgünlerin mahsulü” tam da Arapların yok olduğu koşulların üretilmesiyle ilgili bir meseledir. Siyonizm, İsrail’in gelişim sürecinin, İsrail’in bizatihi varlığının Filistinlilerin yokluğuyla diyalektik ilişki içerisinde olduğu bir güç ya da harekettir. David Ben-Gurion’un 1963’te İsrail Parlamentosu’nda, Siyonistlerin “sürgünlerin mahsulünün toplanması misyonunun çorak toprakların meyvelendirilmesi ve nüfuslandırılmasıyla eşdeğer olduğunu” söylediğinde kastettiği tam da budur. Sayig, esas olarak Filistin Sorunu derken bu çorak toprağın üretilmesine işaret etmektedir.[12]

Sayig, Filistin’de Siyonist Sömürgecilik adlı eserinde Siyonist ırkçılığın Avrupa’nın geliştirdiği, ırk üstünlükçülüğünü esas alan diğer yerleşimci projelerinden farklı olduğunu yazdığında, diğer kolonilerin yerli halk üzerinde bağımlılık koşullarını meydana getirdiğini, yerli halkın koloniye uygun şekillerde gelişebildiğini, ancak İsrail’in hiçbir zaman öncelikli olarak Filistinlileri sömürmeye çalışmadığını, ancak bunun ille de yaşandığını dile getirir. Gelişme imkânı bulamayan Filistinliler, tahliye, tasfiye ve mülksüzleştirilmeye tabi tutulmuştur. Sara Roy, daha sonra buna “geri bıraktırma” adını verecektir.[13]

Az gelişmiş toplumlar, genellikle ekonomik sömürü talepleriyle yapılandırılırken, bu durumda geri bıraktırma, öncelikli olarak Filistinli işçilerden artı değer elde edilmesi dürtüsüyle gerçekleşmez. “Mahsulün toplanması” denilen şey, Filistin halkının uzun vadeli korunması ve sömürülmesiyle bağdaştırılamayacak, ideolojik bir güdüdür. Bu bağlamda Sayig, bir zamanlar “ekonomik olarak” bir Filistin nüfusunu barındırabileceğimizi iddia eden İsrail Savunma Bakanı Moşe Dayan’ı örnek olarak gösterir. Oysa bu önerinin gerçekleşmesi imkânsızdır, çünkü “böylesi bir durumda, İsrail’i bir Yahudi devleti yerine […] Arap-Yahudi devletine dönüştürecektir.”[14] Arap nüfusunu sömürü için yeniden yapılandırmak, bu anlamda, komprador bir sınıfın veya küresel işbölümüne göre düzenlenmiş sınırlı bir endüstrinin inşası gibi yerleşimci sömürgeci egemenliğin tipik özelliklerini içerebilecek bir egemenlik biçimini üretmek yerine, Siyonizm, Filistin toplumunu sistematik olarak parçalayıp sakatlayarak Filistinli Arapların kovulma sürecini hızlandırmıştır. Dolayısıyla Filistin Sorunu, bu “Filistinli Arapların yok olması” sorunudur.

Filistin Sorunu’nu bu şekilde değerlendiren Sayig’in 1973 yılında Libya’da yaptığı konuşmada İsrail’i “yabancı emperyalizmin bir aracı ve başlı başına bir emperyalizm” olarak tanımlamasına şaşırmamak gerekmektedir.[15] Sayig ve FKÖ Araştırma Merkezi’ndeki diğer kişiler, emperyalizm, ABD öncülüğündeki sermaye ve İsrail ekonomisi hakkında gelişkin bir anlayışa sahiplerdi. Hem İsrail hem de Amerikan ekonomileri hakkında detaylı çalışmalar ürettiler. Sayig; Joe Stork, İkbal Ahmed, Paul Sweezy ve Lenin’in çalışmalarına aşinaydı. Patrick Higgins’in araştırmaları sayesinde, Araştırma Merkezi tarafından yayımlanan Amerika’nın Dış Politikası başlıklı bir çalışmanın varlığından haberdarız.[16] Bu çalışma, Monthly Review dergisinin tanınmış ekonomistlerinden Harry Magdoff’un çalışmalarından büyük ölçüde yararlanılarak hazırlandı. Magdoff, bankalar, dış yardım, tarifeler ve militarizm gibi çeşitli mekanizmalar aracılığıyla ABD dış politikasının tek bir hedefe, “potansiyel yeni kaynaklar da dâhil olmak üzere, hammaddelerin bulunduğu her yerde mümkün olduğunca daha fazla hammadde kaynağı üzerinde kontrol sağlama hedefi” teksif edildiğini söylüyor.[17] Hammadde kontrolü, lider firmaların hem rekabeti sınırlamasına hem de tedarik zincirinde daha aşağıdaki nihai ürünlerin üretimini ve fiyatlarını kontrol etmesine olanak tanıyor. Bu, benim ilerleyen aşamada değineceğim önemli bir husus.

İlgili hedefin emperyal sermayenin bir özelliği olduğunu herkes biliyordu fakat Magdoff, yirminci yüzyılın ortalarında hammadde hâkimiyetinin ABD için önemli olduğu üzerinde duruyordu. Magdoff, Truman yönetiminin hazırladığı, savaş sonrası ABD endüstrisinin kısa süre içerisinde, ürettiğinden %10 daha fazla tüketmeye başlamasıyla girdiği çaresiz durumu özetleyen, 1952 tarihli rapora atıfta bulunuyor. Bu durum, Eisenhower’ın 1953’teki başkanlık konuşmasında, yabancı hammaddelerin kontrolü yoluyla tedarik zincirinin en üst noktasını güvence altına almanın acil ihtiyaç halini aldığını duyurmasına sebep oldu. Dolayısıyla, Amerikan emperyalizminin bir aracı olarak İsrail, Batı Asya’daki kritik hammadde rezervlerini, yani petrol sahalarını kontrol etmede hayati bir rol oynamaya başladı. “Yahudi devleti” yaratmak denilen siyasi motivasyonla hareket eden, kendisi de bizatihi emperyalist olan İsrail üzerinden bu hammadde rezervlerini kontrol etme işi Filistin’i geri bıraktırma, Sayig’in ifadesiyle, “Filistin’in var olmaması”nı sağlama gibi adımlarla birlikte ilerledi.

Emperyalist varlıkla emperyalizmin koşulladığı yok oluş süreci arasındaki ilişkiyi esas alan bu anlayış üzerinden baktığımızda, Siyonizmin bir ırkçılık biçimi olduğunu söylemek ne anlama geliyor? Siyonist harekette ırkçılığın rolü nedir? Sayig’in yazılarını yorumladığımda, Siyonist ırkçılık, kimin verimli, kimin heba olacağı arasındaki ırksal ayrım temelinde uygulanan gerici politikaların ideolojik gerekçelendirilmesi ve pratikte uygulanması olarak ortaya çıkıyor. Bu noktada Sayig’in 1975 yılında BM’de yaptığı konuşmalardan Siyonist ırkçılığına dair birkaç ifadeye bakalım.

Örneğin, İsrail eğitim sistemindeki ırkçılık meselesini ele alalım. Sayig, 1975 tarihli konuşmasında, İsrail’de yaşayan Filistinli Arapların eğitim fırsatlarından yeterince yararlanamadığını söylüyor. Eğitim seviyesi ne kadar yüksekse, kısıtlamalar da o kadar ayrımcı oluyor: 1965’te Araplar, ilkokul sonrası okullara kayıtlı tüm öğrencilerin %10’unu oluştururken, İsrail üniversitelerine kayıtlı öğrencilerin %1’i Arap’tı. Bu eşitsizlik, bilhassa Sayig’in İsrail eğitim sisteminin her kademesinde yeterince temsil edilmediklerini söylediği kadınları etkiliyordu. Sayig’in 1966 tarihli İsrail’de Eğitim Sahasında Araplara Karşı Uygulanan Ayrımcılık başlıklı kitapçığında belirttiği gibi, “Yüksek öğrenim neredeyse tamamen Yahudi öğrencilere tahsis edilmişti.”[18]

İşgücü konusunda Sayig, Arapların istihdamını yasaklayan İsrail yasalarını örnek gösteriyor. Bu politika, ekonomik faaliyetleri Arap toplumundan çekip alarak üretim becerilerini geliştirme fırsatına açıktan mani oluyor. Eğitim ve istihdam sahasında gerekli imkânlardan istifade edememe sorununa bir de Arapların mülklerini ellerinden alan yasalar eşlik ediyor. Sayig, bu yasaların tamamını önceki çalışmalarında aktarıyor. İsrail’in 1948 tarihli Boş Arazilerin Ekilmesine İlişkin Acil Durum Yönetmeliği, “savaş koşulları” nedeniyle yerli halk tarafından “kullanılmayan” tüm arazilerin İsrail hükümetince müsadere edilebileceğini belirtiyordu. Bu duruma bir de, zengin ülkelerden gelen Yahudi göçmenlere inanılmaz derecede rahatlık sağlayan, Arapları ise imkânsızlıklarla boğuşmaya mecbur eden ayrımcı vatandaşlık politikaları eşlik ediyordu. 1948 tarihli İsrail Devleti’nin Kuruluş Bildirgesi, İsrail’in “Yahudi göçüne açık olacağını” duyururken, 1949 tarihli Acil Durumlarda Toprak Talebi Yasası, “devletin savunulması, kamu güvenliği, temel ihtiyaç malzemelerinin veya kamu hizmetlerinin sağlanması veya göçmenlerin kabulü için gerekli olması halinde” Arapların topraklarına el konulacağını ilân ediyordu. Bu yasalar, Araplara ait toprakların gasp edilmesini meşrulaştıran bir Olağanüstü Hal’i koşulluyordu. Vatandaşlık ve toprak verildiğinde, 1949 tarihli Güvenlik Hizmetleri Yasası, bu vatandaşları askere dönüştürüyor, onlara silah ve askeri eğitim vererek, daha fazla Arap’ı sınır dışı ediyor, daha fazla toprak işgal edilmesini sağlıyordu.

Burada Sayig ve arkadaşlarının 1975 sonbaharında BM Genel Kurulu’nda sundukları kanıtlardan kimi örneklere yer verildi. 3379 sayılı Karar, Sayig ve arkadaşlarının tümüyle reddettikleri “Yahudi/Arap” ayrımını esas olarak Siyonistler tarafından, ırkçı biyolojik kanaatler üzerinden kurulduğunu ortaya koyuyordu. Ben burada daha çok, Siyonist ırkçılığını Filistin Sorunu bağlamında ele aldığımızda ki bu da gene emperyalist sömürü, birikim ve mülksüzleştirme ile alakalı bir sorun, Sayig’in ırkçılık olarak tanımladığı şeyin, pratikte Filistin’i geri bıraktırma politikaları açısından anlaşılması gerektiği üzerinde duruyorum. Sayig’in atıfta bulunduğu, eğitim-öğretim alanının Filistinlilere kapatılması, mülk ve araziye el konulması, emeğin marjinalleştirilmesi ve altyapının kasten yok edilmesi gibi politikalar, kuşaktan kuşağa aktarılan, Filistinli Arap nüfusunun modernleşmesini, teknoloji ve endüstri sahasında gelişim sağlamasını engellemeyi amaçlayan uygulamalardır. Tabii bu, Sayig’in ırkçılığın temel çelişki olduğuna inandığı anlamına gelmez. İşgalin ardındaki motivasyon kaynağı ırkçılık değildir. Bilâkis, fiili durumu tanımlayan şey, yayılmacı gasp pratiği, yani Filistin Sorunu’dur. Irkçılık, esas olarak belirli zulüm pratiklerini meşrulaştırır ve belirler.

Sayig’in meslektaşı Corc Cabbur’un Güney Afrika ve Ortadoğu’da Yerleşimci Sömürgeciliği başlıklı, yerleşimci sömürgeci toplumlarındaki ırkçılığı karşılaştırmalı olarak inceleyen yazılarını bu tespitler ışığında ele almak gerekiyor. Yerleşimci sömürgecilerdeki ırkçılığı detaylı inceledikten sonra Cabbur, şunları söylüyor:

“Yerli halkın geri kalmışlığı sayesinde kendilerinin olmayan topraklara yerleşen yerleşimciler, yerli halkın gelişiminde kendi güvenlikleri ve varoluşlarının devamlılığı için açık bir tehdit görüyorlar. […] Yerleşimciler, ‘ilerleme’ kavramına bağlılıklarını ne kadar güçlü bir şekilde ifade ederlerse etsinler, yerli halkı geliştirme arzularını ne kadar ısrarla dile getirirlerse getirsinler, yerli halkı geliştirme sorunu ortaya çıktığında, son tahlilde ateşli birer gerici haline geliyorlar.”[19]

“Sürgünlerin Mahsulünü Toplama” işi, sürekli savaş halinde icra edilebildiğinden, İsrail geleceğini silahlanma üzerine kuruyor. Ancak, bu silahlanma pratiği, esasında yerli halkın endüstriyel gelişmişlik ve modernleşme düzeyleriyle ilişkili olarak ortaya konuluyor. Cabbur’un sözüne atıfla, “Onlar, ellerindeki gücü başkalarının gücünün üstünde tutmak suretiyle kendilerini üstün kılabiliyorlar. Bunun için de kendilerini teknik düzeyde daha gelişkin kılmaları gerekiyor. Dolayısıyla, düşmanları genel olarak yerliler değil, daha çok modernleşmiş yerlilerdir: Hem bilime hem de dünyaya açık olan yerliler. […] Gelecekten korkuyorlar, çünkü gelecek, kaçınılmaz olarak, yerlilerin daha fazla modernleşmesini beraberinde getirecek.”[20]

Bu, Sayig’in Genel Kurul huzurunda dile getirdiği, ırkçı Siyonist uygulamaların Filistin modernleşmesini, özelde okuryazarlık düzeyini, işçi örgütlerini, teknik becerileri, su kalitesini, toprak ve hammadde rezervlerini, devletin sağladığı korumaları hedef aldığı, tarihsel çürümenin zeminini teşkil ettiği ile ilgili iddiasının bir başka şekilde dillendirilmiş halidir.

Emperyalizmin Filistin’in boynuna geçirdiği boyunduruk, en azından kısmen, hammadde girdilerini tekeline almayı amaçlayan kalkınma karşıtı politikalarla ilgili bir meseledir. Bu düzlemde Sayig ve arkadaşları, Filistin’in kurtuluşunun teknik modernizasyon ve emperyalist güçlerin kontrolü dışındaki küresel tedarik zincirlerine erişmesi sayesinde gerçekleşebileceğini görmüşlerdi. Daha önce de belirttiğim gibi, bu yazıların hedef kitlelerinden biri Filistinli özgürlük savaşçıları olduğundan, bu savaşçıların yürüttüğü çalışmalar, hammaddelere ve modern teknolojiye erişime bağlı olduğundan, bu argümanı anlama konusunda gerekli zemine herkesten önce onlar sahipti. Cabbur, fedailerin zihniyeti konusunda şunları söylüyor:

“Silahlı mücadelenin benimsenmesi önemli bir olgudur. […] Silahlı mücadele, özgürlük savaşçısından tam bir özveri ve sınırsız fedakârlık talep ettiğinden, onun yaşam biçimini tümüyle değiştirir: Silahlı mücadele savaşçının ufkunu öyle genişletir ki, onun devrimci olarak, sadece yerleşimcilere değil, aynı zamanda yerleşimcilerin müdahalesini mümkün kılan ülkesinin koşullarına da karşı çıkması gerektiğini görmesini sağlar. Yerleşimcilere karşı geleneksel direnişin aksine, silahlı mücadele, modern teknolojisi ve bilimsel temelleriyle bugünün dünyasını iyi anlar. Silahlı mücadele, bu nedenle, emperyalizme ve yereldeki gelenekçiliğe karşı savaşan modernleştirici bir harekettir.”[21]

Başka bir deyişle, Cabbur, küresel üretim zincirlerine ve modern endüstriye erişme imkânına silah olmadan kavuşulamayacağına, dolayısıyla, silahlı mücadelenin Filistin toplumunu zorunlu olarak modernleşmiş teknolojik endüstriyle tanımlı bir geleceğe taşıyacağına inanıyordu. Irkçılık, Filistinlileri ilkel bir durumda tutmaya çalışan kalkınma karşıtı politikaları dayatırken, silahlı direniş, ateşlenmeden önce bile silahın kendisi, teknolojik olarak gelişmiş ve modernize edilmiş bir geleceğe işaret eder. Örnek olarak, İsrail okullarındaki Filistin karşıtı ırkçılığın özellikle Filistinli kadınları nasıl etkilediğine bakılabilir.

Sayig’in yakın arkadaşı ve meslektaşı Hişam Şirabi, Filistinli gerillaların demografisi ile ilgili 1970 tarihli raporunda, kadınların harekete daha yüksek oranda katılım gösterdiğini, aynı zamanda kadınlar arasında okuryazarlık oranının da yüksek olduğunu ortaya koyuyor.[22] Zira okuma becerisi olmadan karmaşık makineleri etkili bir şekilde çalıştırmak mümkün değildir.

Hülasa, İsrail varlığını topraklarını genişletmesine borçlu. Bu genişleme, gasp amaçlı savaşlar aracılığıyla gerçekleşiyor. Siyonist hareketin gelişecekse, Filistin toplumu gerilemek zorunda. Bu gerileme süreci, bombalarla, soykırım yoluyla, ama aynı zamanda kısmen ırkçı hukuk, eğitim ve emek politikalarıyla işlemektedir. Sonuçta Filistin’deki Arap toplumu, modern sanayi ve teknoloji sahasından kovulur. Bu kovulma, Arapların bir bütün olarak bölgeden temelden silinmesinde önemli bir unsurdur, ırksal olarak dışlayıcı bir “Yahudi” devletinin kurulması için gerekli bir koşuldur.

Cabbur, silahlı mücadelenin özgürlük savaşçısının ufkunu genişlettiğini söylediğinde, direnişin ayakta kalıp kalmayacağının, yerli toplumun endüstriyel ve teknik yeteneklerini geliştirme derecesine bağlı olduğu gerçeğine işaret etmektedir. Bu gerçeğin bilincinde olan fedailer, icra ettikleri mesleklerin elindeki araçların ancak ulusal egemenlikle küresel politik ittifakların ve içteki üretim kapasitesinin kesiştiği kavşakta ortaya çıktığını, üretim kapasitesi ve küresel politik ittifaklar olmaksızın ulusal egemenliğin olamayacağını bilirler.

Daha önce de belirttiğim gibi, FKÖ araştırmacıları, Harry Magdoff gibi isimler üzerinden, kalkınma sürecinin sömürgelik halinden kurtarılması için hammadde ve tedarik zincirleri üzerindeki emperyalist tekelci kontrolünün ortadan kaldırılmasını gerekli kıldığını öğrenmişlerdi. Bu, Sayig’in “pozitif tarafsızlık” olarak adlandırdığı, ileride detaylı olarak ele alınması gereken bir öğretiydi. Şimdilik, pozitif tarafsızların ve Bağlantısızlar Hareketi ile rabıtalı olan diğer ülkelerin, gelişmekte olan ülkelerin gerekli maddi girdileri mümkün olan en iyi koşullarda elde edebilecekleri rekabetçi bir pazar yaratarak sıkı tekelci kontrollerin üstesinden gelmeye çalıştıklarını söylemek yeterli. Sayig, bu ajanda konusunda şunları söylüyor:

“Bağlantısız ülkelerin isyanını ifade eden bu ajanda, yirminci yüzyılın ortalarında dünyada rekabetçi bir durumun gerçek varlığına karşı pratikte ortaya konulmuş tepkiyi, gelişmekte olan ülkelerin tekelcilere ve onların siyasi olarak ayrımcı veya sömürücü uygulamalarına karşılık vermelerini mümkün kılan yolu anlatıyor. Söz konusu ülkeler, en iyi ve en bol arzın yanı sıra en kârlı ve en az dezavantajlı koşulları elde etmek için temaslarını çeşitlendirme ayrıcalığından istifade ettiler.”[23]

“Irkçılık karşıtlığı” üzerinde duranlar, hem pozitif tarafsızlığı hem de silahlanmayı ve silahın savunma kapasitesinin geliştirilmesi de dâhil olmak üzere, endüstriyel gelişmeyi hızlandıran etkisini hesaba katmak zorunda.

Filistin Kurtuluş Örgütü’nün BM’ye diplomatik düzlemde teslim olmasını FHKC, “ricatın lokomotifi” olarak görüp eleştirdi. Ama herkesin de bu diplomasi yoluna sevinçle revan olduğunu söylemek doğru olmaz.[24] Cabbur, silahlı direnişin atılım için en etkili yol olduğunu düşünüyor, bu bağlamda, “Somut eylem alanında, BM’nin yerli silahlı direnişin bilmediği sınırlamalarla malul olduğunu” söylüyordu.[25]

Filistin’deki silahlı direnişe destek veren birçok açıklamanın yanı sıra, BM’deki konuşmasından sadece altı ay önce, Mayıs 1975’te, Kanadalı göçmenlik görevlileri, Sayig’in Filistin’in kurtuluşunda şiddet kullanımını kınamayı reddetmesi nedeniyle onun ülkeye girişini geciktirdiler.[26] Aslında, Sayig’in analizlerinin temel derslerinden biri, Filistin Sorunu ile ilgili olarak diplomasi ve militanlığın asla tek başına etkili olmadığı yönündeydi.[27] Silahlı mücadeleden kopuk işleyen diplomasi, çoğu zaman Sayig’in işgalin ilk aşaması olduğunu iddia ettiği silahsızlanmaya varıyordu. Netanyahu 2025’te, “Gazze’yi işgal etmeyeceğiz [...] Gazze silahsızlandırılacak ve barışçıl bir sivil yönetim kurulacak” dediğinde[28] Sayig olsaydı, muhtemelen şu cevabı verirdi: “İsrail, Filistin’in herhangi bir bölgesinin silahsızlandırılmasını hiçbir vakit nihai veya kalıcı bir düzenleme olarak görmedi; silahsızlandırma, İsrail tarafından her zaman İsrail işgali için bir basamak olarak görüldü. İsrail’in sicili tüm çıplaklığıyla ortada: o yürüdüğü yoldan asla sapamaz.”[29]

Militanlıkla desteklenmeyen diplomasi, eksik ve kudretsizdir. FKÖ’nün Madrid Konferansı’na ve onu takip eden Oslo müzakerelerine katılmasının bir koşulu olarak, 1991’de BM’nin 3379 Sayılı Kararı’nın iptal edilmiş olması, bu gerçeğin kanıtıdır. Sayig, 1980’de vefat etmiş olsa da, “Filistin halkının kalıcı olarak parçalanması” olarak nitelediği diplomatik bir çaba olan 1978 Camp David anlaşmalarıyla ne olacağını önceden görmüştü.[30]

Sayig’in 3379 Sayılı Karar’ın BM kurulundan geçirilmesinde oynadığı rolü bu bağlamda ele almak gerekiyor. Bu, sömürgecileri rezil etme umuduyla diplomasiye naif bir giriş denemesi değildi. Neticede silahlı direniş, endüstriyel kalkınmanın sömürgelik halinden arındırılması, ulusal güvenlik ve ulusal egemenlik ilkelerinden vazgeçildiği anlamına da gelmiyordu. 3379 Sayılı Karar’ın 1991’de yürürlükten kaldırılması, Sovyetler Birliği’nin çöküşü, Bandung ve Bağlantısızlar dönemlerinin sonu, Arap ulusal ve ortak güvenliğinin genel olarak zayıflaması, zayıf post-milliyetçi ve post-hümanist söylemlerle birlikte yaygın geri bıraktırma faaliyetlerindeki artışla aynı zamana denk geldi.

Feyiz Sayig’in düşüncesiyle meşgul olma, onu öğrenme derdinde olanlar, “ırkçılık” ve “ırkçılık karşıtlığı”nın, tekelci tedarik zincirlerine yönelik saldırılar, sömürgeci ve emperyalist boyunduruğuna karşı ulusal güvenlik girişimlerinin güçlendirilmesi de dâhil olmak üzere, bir dizi girişimin haricinde ele alınmasını imkânsız kılan, farklı bir paradigmayı benimsemek zorundalar.

Sayig, diplomasinin tek başına yeterli olmadığı, aynı zamanda Filistin’in kurtuluşunun fedailerin cesaretinden daha fazlasına ihtiyaç duyduğu gerçeğine dair bir andaç. Hukuk ve diplomasi cephelerinde de mücadele yürütülmek zorunda. Sayig, “illegal mücadele biçimlerini her türden legal mücadele biçimiyle birleştirmeyi bilmeyen devrimcilerin esasında kötü devrimciler olduğunu kavramış” bir isimdi.[31]

John Harfouch
10 Kasım 2025
Kaynak

* John Harfouch, Felsefe Doçenti. Irkçılık, şarkiyatçılık ve Arapların kurtuluşu ile ilgili kitap ve makaleleri bulunmaktadır. 2024-2025 yılları arasında Utah Üniversitesi’nde Feyiz Sayig arşivini inceleyen Tanner Araştırma Görevlisi olarak görev yapmıştır.

Dipnotlar:
[1] 3379 Sayılı Karar’ı daha geniş bağlama oturtan ve derinlemesine analiz eden bir çalışma için bkz.: Erakat, Noura. “Zionism as a Form of Racism”, Race and the Question of Palestine içinde, Yayına Hz.: Lana Tatour ve Ronit Lentin, s. 77-97. Stanford University Press, 2025.

[2] Bader Husary, Jacqueline. Recovering the PLO Research Center: Limits and Potential for Digital Methods to Retrieve Dispersed Archives. Mastır Tezi, University College London, 2018.

[3] Sayegh, Fayez A. “The Challenge of Palestine to the Revolutionary Arab National Movement” kutu 222, dosya 6. Feyiz Sayig Koleksiyonu, Utah Üniversitesi, Salt Lake City, Utah.

[4] “18 Die in Bombing at PLO’s Center in Western Beirut.” The New York Times, 6 Şubat 1983. NYT.

[5] Lérner, Natán. The U.N. Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination: A Commentary. Alphen aan den Rijn, Hollanda: Sijthoff & Noordhoff, 1980.

[6] Bkz.: “Sayegh’s Critique of Zionism and the IHRA Definition”: CZS.

[7] Sayegh, Fayez A. Zionism: A Form of Racism and Racial Discrimination. Four Statements Made at the U.N. General Assembly. New York: Office of the Permanent Observer of the Palestine Liberation Organization to the United Nations, 1976.

[8] Fayez A. Sayegh, “The Moral Aspect of the Palestine Problem” kutu 195, dosya 1. Feyiz Sayig Koleksiyonu, Utah Üniversitesi, Salt Lake City, Utah.

[9] A.g.e.

[10] Sayegh, Fayez A. A Palestinian View, General Union of Palestine Students.

[11] Fayez A. Sayegh. American T.V. Presents The Arab-Israeli Dispute. BM’deki Kuveyt Heyeti. Bu söz şuradan alındı: The David Susskind Show WNEW-TV (New York, Channel 5) 3 Aralık 1967 Pazar.

[12] Ben‑Gurion, David. “Statement to the Knesset Regarding the Tripartite Arab Pact (May 6, 1963).” Jewish Virtual Library. Erişim tarihi: 7 Kasım 2025. JVL.

[13] Roy, Sara. 1987. “The Gaza Strip: A Case of Economic De-Development.” Journal of Palestine Studies 17 (1): s. 56–88. TF.

[14] Sayegh, Fayez A. Zionism: A Form of Racism and Racial Discrimination. Four Statements Made at the U.N. General Assembly. New York: Office of the Permanent Observer of the Palestine Liberation Organization to the United Nations, 1976.

[15] Fayez A. Sayegh, “The Palestinian Revolution” kutu 195, dosya 9. Feyiz Sayig Koleksiyonu, Utah Üniversitesi, Salt Lake City, Utah.

[16] Higgins, Patrick Donovan. Palestinian Revolution and World Imperialism in the “American Century,” 1945–1972. Doktora Tezi, Houston Üniversitesi, 2023.

[17] Magdoff, Harry. “Economic Aspects of U.S. Imperialism.” Monthly Review, Kasım 1966.

[18] Sayegh, Fayez A. Discrimination in Education Against the Arabs in Israel. Beyrut: PLO Research Center, 1966.

[19] Jabbour, George. Settler Colonialism in Southern Africa and the Middle East. Beyrut: PLO Research Center, 1970, s. 83.

[20] A.g.e., s. 209-210.

[21] A.g.e., s. 115.

[22] Shirabi, Hisham. The Palestinian Guerillas: Their Credibility and Effectiveness. Washington, DC: The Center for Strategic and International Studies of Georgetown University. 1970.

[23] Sayegh, Fayez A. “Anatomy of Neutralism – A Typological Analysis” The Dynamics of Neutralism in the Arab World: A Symposium içinde. San Fransisko: Chandler Publishing Company. 1964, s. 70.

[24] “P.L.O.’s Locomotive of Retreat.” PFLP Bulletin, Sayı 14. Kasım-Aralık 1974. PFLP.

[25] Jabbour, George. Settler Colonialism in Southern Africa and the Middle East. Beyrut: PLO Research Center, 1970, s. 183.

[26] Sayegh, Fayez A. “The Moral Aspect of the Palestine Problem” kutu 194, dosya 3. Feyiz Sayig Koleksiyonu, Utah Üniversitesi, Salt Lake City, Utah.

[27] Bkz.: Sayegh, Fayez A. The Zionist Diplomacy. Beyrut: PLO Research Center, 1969.

[28] Freiberg, Nava. “Netanyahu Says Israel Not Looking to Occupy Gaza but to ‘Free It from Hamas’.” The Times of Israel, 10 Ağustos 2025. TOI.

[29] Sayegh, Fayez A. “Expansionist Designs: Open or Concealed?” The Caravan, 27 Kasım 1958.

[30] Sayegh, Fayez A. Camp David and Palestine: A Preliminary Analysis. New York: Americans for Middle East Understanding, 1978.

[31] Lenin, V.I. “‘Left-Wing’ Communism: An Infantile Disorder.” V. I. Lenin: Selected Writings içinde, Yayına Hz.: Vijay Prashad. Yeni Delhi: LeftWord Books. 2018, s. 291.

Yazının Tamamı

Süreç

Selahattin Demirtaş, Hacettepe’de başlayan faşist saldırının neresindedir? Bu sorunun yanıtlanması, yakın dönem, bugün ve gelecek için gereklidir.

Sendika.org sitesi, saldırganların kimliğini ifşa edip maskelerini düşürdüğünü iddia ediyor ama asıl maskeye dokunmuyor. Bilinçli bir tercihte bulunuyor. Şişli Tiyatrosu’nda ittifak aradığı çevreler de “bağımsız siyaset” deyince aklımıza Kürt politik hareketi ve CHP’nin “kitlesinden” kopuş eğiliminin gelmemesi için de uyarıda bulunuyor. Biraz geriye gidelim.

MHP liderine duacı olan, Demirtaş’tı. Onu “zarif bir insan” olarak kitlelere takdim edense Sırrı Süreyya’ydı. Kitle kuyrukçuluğu, popülizm ve görünme politikasının geldiği nokta, diyalektik bakışın bertaraf edilmesidir.

Bu aşamada Devrimci Hareket çevresi, DY’cilere çağrı niteliğinde bir açıklamada bulundu: Diyalektiği esas aldıklarını, siyasetin “sığ” noktalara çekildiği, DY'yi eleştirenlerin onu anlamadığını hatta daha net eleştirenlerin DY “cahili” olduğunu, partileşmenin bir süreç olduğunu ve nitelik gerektirdiğini, CHP kitlesinin önemsenmesi gerektiğini, geçmişte yani 1980 öncesinde DY’nin grev ve Fatsa deneyiminin hâlen tam olarak idrak edilemediğini iddia ediyor.[1]

Bugünlerde benzer bir forum da HDP tarafından Eyüpsultan’da düzenlenip sonuç bildirgesi açıklandı, sosyalizm diye yeni “paradigma” teorize edildi. Özünde her iki forumun da birbirinden farkı olmadığı gibi bir yerde orta noktada buluşma gayreti içinde olduklarından söz edebiliriz. Bu kısma kadar olanlar bir kenara yazıldığında tartışma belirli argümanlara dayandırılarak bir sonuca bağlanacak. Ne yeni diye sunulan paradigma ne de strateji arayışı sosyalist mücadeleye uygundur. Her iki kesim de Şişli-Eyüpsultan hattında birbirine rota tayini ve alan açtırma peşindedir. Kanada’ya iltica hakkı ölçütüne CHP'li olmak da eklenince sol için Kürt’ün emeğinden ve HDP’nin diplomatik gücünden yararlanma imkânı geride kalmıştır. Artık Saraçhane’de saldırıya uğramak, CHP’ye kalkan olmak, mülteciliğin yeni yoludur.

Öncelikle Devrimci Hareket çevresi, daha önce de “ÖDP-DY” adlandırmasının doğru olmadığında ısrar ediyordu. Aksine DY-ÖDP ilişkisi netleştirilmelidir. Müftüoğlu ve Pekdemir bu tarihin neresindedir? Mamak ve 1980 tasfiyesinde DY adına kararlar alan, Müftüoğlu değil miydi? Darbeci generalin üstü kapalı şekilde Müftüoğlu’na teşekkür ettiğini kendisi söylüyor. İkinci olarak Mamak özelinde solun teslimiyeti ve tasfiyesi söz konusudur. “DY bir aile değildir” söylemi zaten partileşmenin yaşanmadığının bir itirafı çünkü aile, bir değer olarak sosyalist politikada gerçek anlamını kazanır.

DY bugün Yolculuk çevresinden ibaret midir? Halkevleri, bugün DY'nin içinde midir, dışında mıdır? Halkevleri’nin liberal savruluşu dikkate alındığında Şişli Tiyatrosu’na katılan Halkevciler, DY’ci midir değil midir? Halkevleri’nden ÖDP’yi ayıran nedir?

“CHP’nin kitlesi” söylemine gelince, hâlen halk bir partinin ya da partilerin kitlesi olarak ayrıştırılıyorsa sosyalist anlayış baştan çöker. Halk kesimlerinin hangi partiye verdiği oya bakılarak kitle ayrıştırması yapılamaz. Kitle bu şekilde ele alınırsa, CHP nereye gösterilirse oraya gidilir.

Diyalektik savunusu ve feminizm eleştirisi tutarsızdır, çünkü geçtiğimiz yıl 8 Mart’ta DY’ci kadınların açıklamasında Gazapizm’den aşırma sözlerle “Saygın adamları korku basacak” ifadesine yer verilmişti. Zaten 8 Mart’ın savrulduğu yer Gazapizm kültürü ki o Gazapizm’e Sol Parti, gençlik festivali içinde sahne verdi.

Fatsa deneyimini özümseyememiş bir kesim varsa bunun başında DY gelir. Fatsa’da belediyecilik değil, komün deneyimi inşa edilmişti. 12 Eylül’den iki ay önce komünü dağıtılmış bir hareket, nasıl olur da 12 Eylül'e direnemez? Öyleyse bu hareket, diyalektik bakışta eksiklik yaşıyordur.

Dönemin egemenleri “Çorum’u boşverin, Fatsa'ya bakın!” demiştir. Fatsa’ya rağmen Eylül darbesine direnilmiyorsa bugun Fatsa’nın ve direniş komitelerinin “anlaşılamadığından” ve “sığlıktan” söz edilemez.

DY eleştirilemez mi? Metafizik temelli şekilde tarihe yaklaşmak doğru değildir. Darbeye direnilmediyse o zaman Mahirlerin ne yapmaya çalıştığı anlaşılamamış demektir. Bugün solun eleştirdiği KÖZ’ün hâlen parti kuramamış olması gündeme getiriliyorsa yarım yüzyıldır partileşemeyenler, kendi durumlarını düşünmelidir. Bugün, DY’nin 12 Eylül öncesi tarihe geçirdiği direnişlerden öteye son 45 yıla dair toplumsal direniş aktarılamıyorsa DY’cilere çağrı yapmaya devam edebilirler. Bu aşamada Hacettepe’ye ve sürece geçiş yapılabilir.

Sol, bugün HDP’ye ve CHP’ye ideolojik tavır almakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, değerlerin, ideolojinin ve ilkelerin zorunluluğudur. Öncelikle daha birkaç yıl önce Ülkü Ocakları’nın eğitim kurumlarına girmesine ses çıkarmayıp günü kurtaran açıklamalar yapanlar, bugün Hacettepe’deki saldırıyı değerlendiremezler. Neden-sonuç ilişkisini, uzlaşmaz çelişkiyi, nicel birikimlerin nitel sıçramaları sağlayacağı gerçeğini dikkate almayanlar, ideolojik netleşmeden uzak kitle kuyrukçuluğu çukuruna yuvarlanırlar.

Adım adım artarak ve yoğunlaşarak gelen saldırı dalgasını destekleyenlere son süreçte bir de HDP katılmıştır. Daha birkaç yıl önce Diyarbakır’da adına hatıra ormanı açılmasına karşı çıkanlar, bugün aynı parti liderini “zarif” kabul edip ona dualar ediyorsa Hacettepe’deki saldırıyı anlayamazlar.

HDP ve Kürt’ü bir çizgide birleştirmek politikada popülistliğe ve ideolojik bunalıma denk düşer. Türkeş için mevlid okutan İmamoğlu özelinde Saraçhane’de CHP’ye milislik yapanlar, bugün uğradıkları saldırıyı idrak edemezler.

CHP kitlesi ve HDP'nin önemsenmesinin ne halklarla ne emekçilerle ilgisi vardır. İdeolojik iflas burada gerçekleşiyor.

Günümüz dünyasında başçelişki, emperyalizmdir. Emperyalizm iç olgudur. Bütün mücadelelerde olduğu gibi zaman-mekân ilişkisi değerlendirilmelidir. Alman emperyalizminin 8 bin şirketinin olduğu yerde emperyalizm iç olgudur. Sola sol tarafından indirilecek darbe emperyalizmden gelir. Bu darbenin bileşenleri bugün liberalleşen soldur. Adına sol denildiğinde eleştiriden azade hâle getirilir. Emperyalizme aparat olan sol, mekânda mücadele edemez, zamanda savrulur, tarihte kaybolur, kaybolmaya mahkûmdur.

Bir çevre, dönemsel hatalar yapabilir ama en nihayetinde çizgisi nettir. Taktik hatalar yapabilir ama özünde ideolojisi berraktır. Bugün iç olguya dönüşen emperyalizm gerçeği karşısında kazanılması gereken alan ve/veya mekân, zihnin ideolojik işlenmesidir. İdeolojik olarak işlenen her zihin, emperyalizme karşı kazanılan birer alandır. Bu nedenle, emperyalizme karşı mücadele, en temelde ve mütemadiyen ideolojiktir. İdeolojik duruş ve manifesto netleşmedikçe politikada çizgi bozulması kaçınılmazdır. Bugün emperyalizm uyuşturucuyla halklara saldırıyorsa, o zaman kazanılması ve alan hâkimiyeti kurulması gereken mekân neresidir? İdeolojik olarak kurtarılmayan her zihinde halk emperyalizme teslim edilir.

Yazımızın başına dönersek; Demirtaş, Sırrı Süreyya, sol çevreler “bedel ödemişse” ya da kitle kültüründe yücelmişse o zaman eleştiriden muaftır! Tribüne siyaset yapmak, emperyalizm ve sömürü gerçeği karşısında halkın bilincini çarpıtmaktır. Karadeniz’de Kürt fındık işçilerine saldırtan ele tespih verilip, ona dua edilip, hakkında “zarif” denilip, geçmiş lideri için camide mevlid verdirilirse bu kesimler ve ona eklemlenenler eleştiriden muaf mıdır? Dİyalektikte karşıtlar birlik ve mücadele hâlindedir. Bu durumda iki sınıf vardır, bu iki sınıf mücadele hâlindedir.

Dün aralarında 65 yaşındaki anaların ve çocukların olduğu 6 işçinin yanarak can verdiği iş cinayeti gerçeği varken güvenlik harcamalarının sömürüyü derinleştirdiği söylemi henüz çökmemiş midir? Özbekistan’daki altın madenleri için ABD’ye yatırım çağrısı yapan Türkeş ve partisi, ideolojik netleşmenin neresindedir?

Emperyalizm bağlamında bu politika sahipleriyle yan yana gelenleri ve bu ittifaka soldan eklemlenip “bağımsız siyaset” geliştirmediklerini itiraf edenleri, hatta böyle bir bağımsızlaşmadan duyduğu kaygıyı dile getirenleri eleştirdiğimizde sosyal medyanın en çirkin ve ahlak dışı argo diliyle bize saldırılıyor.

Geçmişinden pişmanlık duymadığını ve ideolojik mücadelenin gereğini yaptıklarını dile getirmekten çekinmeyen Haluk Kırcı’nın karşısında geçmişinden bir an önce sıyrılmayı çeyrek yüzyıldır politika diye belirleyen solun bugün Hacettepe’de, yarın bir mahallede, başka bir mevsimde tarlada faşist saldırıyı püskürtmek için halkı bilinçlendiremez çünkü bu sol, HDP’nin imkânlarıyla, CHP’nin kitlesiyle, Kürt’ün emeğiyle var olur. O emek ABD bayrağı altında Suriye’de mücadele ederse sol, aynı şemsiye altında toplanır, toplanmayan tekfir edilir. Dün Şara çeteci, bugün iktidar ortağı olur. Aynı Şara, bugün ABD’li emperyalistlerle basketbol oynar, Mazlum Abdi ile özel olarak görüşür, bugün Suriye’deki en büyük üssü ABD inşa eder, amaç, emperyalizmin Ortadoğu jandarması İsrail’in güvenliğini sağlamaktır.

Ortadoğu’yu anlamayan, ne Hacettepe’deki saldırıyı ne de Dilovası’ndaki işçi katliamını ve sömürüyü ne Kürt’ü ne de Filistin’i anlar. Hepsi de bir bütündür, bir parça diğerinden eksik yorumlanamaz.

Avrupa ülkelerinin yeni yol haritası uyarınca savunma sanayiinin geliştirilmesi ve bu plan doğrultusunda kalifiye işçi ihtiyacının ne anlama geldiğini hâlen anlamamakta direten varsa Dilovası’ndaki yangında can veren çocuk işçiliğinin emperyalizm bağlamında işleyen ekonomi politiğini de açıklayamaz.

Biz, ideolojik mücadelede ısrar ediyoruz. Küreselleşme adı altında yayılmadık ülke bırakmayan, halkları sömürü, işgal ve uyuşturucuyla etkisizleştirmeye çalışan, yaklaşık üç yüzyıldır afyon ticareti adı altında uyuşturucu üreten, emekçi halklara fuhuşu ve yozlaşmayı dayatan emperyalizmle ve onun elleriyle uzlaşmayacağız.

İki sınıf var, iki sınıfın iki merkezi var: emperyalistler ve halklar. Bugün, bu saflar netleşmedikçe, ideolojik mücadelede ısrar edilmedikçe, emperyalist ülkelerde geçerli olan salt işçici politika terk edilmedikçe sömürü çarkları arasında yitip gitmeye mecburuz. Bu nedenle, emperyalizmin iç olguyu dönüştüğü her ülkede halkların tek kurtuluş yolu, öncelikle emperyalizmle mücadele etmektir.

İdeoloji, politikanın beynidir; daha önce de belirttiğimiz gibi beyin hasar alırsa en güçlü kol ve ayak bile harekete geçmez. Emperyalizmin dayattığı düzenin alışkanlıkları kitle kaygısından sıyrılarak sol saflardan atılmak zorundadır. Yanlışa yanlış demeyen, yanlış yolda ısrar edenlere ideolojik tavır almayan hiçbir politik hareketin kazanma ihtimali yoktur.

Oklar soldan da gelse biliyoruz ki iki sınıf var, iki sınıfın ideolojisi var. Burjuvazi yoksullarla uzlaşıyor, kârını paylaşıyor, eşitlikte sulh oluyor mu ki sol, bu kadar iyimser ve ciddiyetsizlikte direniyor. Burjuvazinin sınıf bilinci kadar bizim de sınıf bilincimiz berraklaşıp buna uygun politik hat inşa etmek günün değil, her günümüzün asli görevi. Gerisinde solun kitlelere iddia ettiği hangi söylem varsa lafügüzaf ve demagojiden ibarettir.

Ya biz kazanacağız ya da sömürülmeye devam ederek insana ait tarihin tüm güzellikleri ve değerlerinden yoksun yaşayacağız. Orta yol yok. Emekçi halkların sömürülmesi karşısında politika geliştirmeyen hangi çevre olursa olsun emperyalizmin, tekellerin ve burjuvazinin dostudur.

Sinan Akdeniz
12 Kasım 2025

Dipnot:
[1] Devrimci Hareket, “Devrimci Yolculara Çağrı ve Bilgilendirme”, 3 Kasım 2025, DH.

Yazının Tamamı