Hareketimizde Görülen Avakyancı Örgütlenme Anlayışı

Ülkemizdeki devrimciler, kitle hareketinde etkili ve istikrarlı örgütler kurmak veya yönetmek için onlarca yıldır mücadele ederken defalarca kez çıkmaz sokaklara sürüklenmişlerdir. Bu başarısızlıklarla tanımlı tarihe, gerçek bir kitle karakterine sahip ve emperyalizme etkili bir şekilde karşı koyabilen, kalıcı ve tutarlı örgütlerdeki eksiklik damgasını vurmuştur. Bu örgütlenmeyle alakalıymış gibi görünen sorun, temelde ideolojik ve politik bir kökene sahiptir. İlgili başarısızlığın büyük bir kısmı, ABD’de yaygın olan modern revizyonizm biçimi olarak Avakyancılıktan kaynaklanmaktadır.

Avakyancılığın hedefi, kitle hareketi içinde “ara örgütler” oluşturmaktır. Avakyancılığın etkisi, anlaşılması güç teorik bir sorunmuş gibi görünüyor olabilir. Oysa gerçekte Avakyancılığın kitle hareketi içindeki etkisi ve mirası, ABD’deki her kitle eylemcisinin, farkında olmasalar bile, çalışmalarında karşılaştığı önemli bir meseledir.

Avakyancılık, adını baş mimarı, ABD Devrimci Komünist Partisi’nin (RKP-ABD) lideri Bob Avakian’dan almaktadır. RKP-ABD, ABD’de altmışlar ve yetmişlerde açığa çıkmış olan Yeni Komünist Hareket’ten neşet etmiş, günümüze dek varlığını korumayı bilmiş en büyük örgütlerden biridir. Hareket, dünya genelinde de Marksist örgütler nezdinde belirgin bir nüfuza sahiptir.

Avakyancılık, altmışlar ve yetmişlerde açığa çıkmış olan radikal öğrenci hareketinden ve Troçkist hareketten kimi yanlış pratikleri ödünç alıp bunları kendi özgün “Maoizm” versiyonuyla cem etmek suretiyle, özellikle ABD içinde, faal olan uluslararası devrimci hareket bünyesinde, yeni ve önemli bir revizyonist akım meydana getirmiştir. ABD’deki Yeni Komünist Hareket’ten doğan, sonrasında gelişme kaydedip etkili olmayı bilen ideolojik bir sapma olarak Avakyancılıktan etkilenen birçok örgüt, farkında olsun ya da olmasın, bu harekete ait fikirleri, ouşturduğu geleneği, savunduğu yöntemleri benimsemiş, uygulamaya koymuştur.

Avakyancılık, Marksizmin temel felsefi ve politik-ekonomik içeriklerini sistematik olarak revize ettiği iddiasındadır. Biz bu makalede, belirlenen amaçlar doğrultusunda, Avakyancılığın kitle hareketi içinde hâkim kılmaya çalıştığı tehlikeli örgütlenme anlayışını analiz edeceğiz. İlgili anlayışın, devrimci inşa ilkesini başaşağı çevirmek suretiyle devrimcileri kitlelerden ve onların mücadelelerinden koparttığını görmek gerekmektedir.

Avakyancı örgütlenme anlayışının, hareketimiz içinde tezahür ettiği yollardan biri şudur: Amatör ama devrimci zihniyetli bir grup öğrenci, yerelliklerde “parti kurma” ve “kadro geliştirme”ye odaklanan kendi “kolektiflerini” oluştururlar. Genellikle kendilerine açıktan “parti” demezler, ama kendilerini basit bir günlük taleplere dayalı kitle mücadelesi örgütüne göre daha yücede duran bir şey olarak görürler. Bazıları, çalışma ve propagandanın yeterli politik çalışma olduğunu savunurken, bazıları da çalışmalarının ikincil bir bileşeni olarak, genellikle reformizm ve amatörlüğün damgasını vurduğu, gelişigüzel işleyen kitle çalışmalarına girişirler. Her ne olursa olsun, bu tür pratikler, Avakyancılığın ilk aşamasından büyük ölçüde etkilenmiştir.[1] Bu devrimci zihniyetli bireyler, Marksizme dair belirledikleri dar ölçüt konusunda birleşirlerken bir yandan da “kitlelere” karşı geniş kitle örgütleri haline gelmeye çalışırlar.

Bu türden bir çember gelişmeye devam ettikçe ve sınırlılıkları pratikte ortaya çıkmaya başladıkça, genellikle ilk bakışta gerçek bir devrimci partiye benzeyen, ancak altta yatan mantığı değiştirmeyen farklı bir modele geçilir. Bu durumda, kendini “komünist” ilan eden küçük grup, kitleleri örgütlemek ister, ancak bu grup, kitle örgütünü örgütsel ilkeler veya örnek teşkil etme yoluyla gerçekten yönetmek için gerekli beceri veya deneyime sahip değildir. Buna karşılık, uzun vadede politik liderliği sürdürebilecekleri konusunda kendilerine güvenmezler, bu nedenle, kitleleri politik anlayışlarına ikna edebileceklerine veya onları politik teori konusunda eğitebileceklerine inanmazlar.

ABD’deki politik koşullar ve kendi amatörlükleri nedeniyle, liderlik görevini üstlenmek için parti veya yeraltı örgütlerine de güvenemezler. Bunun yerine kestirme bir yol izlerler. İlk olarak, iki kitle örgütü kurarlar: biri (kendi ifadelerine göre) daha “kızıl”, daha gelişmiş ve teoriye odaklı iken, diğeri, daha düşük seviyededir ve pratik odaklıdır. İkinci olarak, daha “kızıl” olan kitle örgütünü “düşük seviyedeki” kitle örgütlerinin lideri, koordinatörü veya kurucusu olarak adlandırırlar. Her iki örgüt de halka açıktır, hatta genelde sosyal medya hesaplarına bile sahiptir. Ancak buna rağmen “daha yüksek seviyedeki” kitle örgütü, yerel halka daha “seçici” ve “gizli” olduğunu söyler.

Yukarıda özetlenen tarz ve yöntem, ABD’deki devrimci hareketin tamamında kitle örgütlerinin örgütlenme pratiğinde başvurulan Avakyancı yöntem ve uygulamaların bir özelliğidir. Lakin bu özellik, Maoizme yabancıdır, temelde Troçkizmden ithal edilmiştir. Burada karşımızda aslında, “ara örgütlenme” modeli olarak adlandırılan örgütlenme tarzının dolaysız bir örneği durmaktadır.[2]

Sorunun kökenini tam olarak anlamak için öncelikle “devrimin üç aracı” denilen anlayışı ele almalıyız. Rus devriminin, Çin devriminin ve dünyanın dört bir yanında gerçekleşmiş diğer devrimlerin zengin deneyimi uyarınca, devrimci bir harekete mensup muhtelif örgütler ve organlar, devrimin komünist parti olarak bilinen örgütlü komünistler birliğinin önderliğinde işleyen büyüme süreci bağlamında, üç genel kategoriye veya araca ayrılabilir. Başkan Mao, 1949’da üç aracın önemini şu şekilde özetlemiştir:

“Marksizm-Leninizmin teorisini kuşanmış, öz eleştiri yöntemini kullanan ve halk kitleleriyle bağlantılı, iyi disiplinli bir Parti; böyle bir Partinin önderliğinde harekete eden bir Ordu; böyle bir Partinin önderliğinde tüm devrimci sınıfların ve tüm devrimci grupların Birleşik Cephesi, biz, düşmanı işte bu üç ana silahla yendik.”[3]

En genel düzeyde konuşacak olursak, burada her bir aracın devrim sürecinde belirli bir soruya cevap olduğunu, her birinin (üçüncüden birinciye doğru) birlik temelinde giderek daha kısıtlayıcı hale gelirken, aynı zamanda politik olarak daha da gelişmiş olduğunu görebiliriz.

Parti, sınıf mücadelesinin potasında ortaya çıkan, kendini kanıtlamış, “sınıfın en iyi evlatlarından”, en iyi “savaşçılardan ve yöneticilerden” oluşur. O, yeni bir toplumun yaratılmasına öncülük eden öncü birliktir.

Ordu, devrimin ana aracıdır, çünkü o, eski üretim ilişkilerini yıkıp yeni bir tane kurabilecek en yüksek ve en temel sınıf mücadelesi biçimiyle görevlendirilmiştir. Son olarak, Birleşik Cephe, hem işçi sınıfı içinde hem de diğer sınıflarda, talepleri ve yeni bir toplum için mücadele eden komünistler ve kitleler arasında teşkil edilmiş bir ittifaktır.

Bu araçlar, bir devrimde birbirleriyle nasıl ilişki kurarlar? Üçüncü araç olan Birleşik Cephe, sosyalizm koşullarında yeni devleti kurmanın temelini meydana getirir. En geniş manada kitlelerden ve örgütlerinden oluşur. Özellikle, kitle örgütlerinin görevi, kitleleri günlük yaşamlarının farklı cephelerinde politikleştirmek, seferber etmek ve örgütlemektir. Kitlelerle en yakın bağı kurmak suretiyle, günlük mücadelelerini temel sorunlarını çözen, dolayısıyla, çıkarlarıyla örtüşen devrime bağlar, devrim mertebesine taşır.

İkinci araç, “örgütlenmenin ana biçimi” olarak, devrimci ordudur. Üçüncü araçtan daha yüksek bir birlik temeline sahiptir. Bu araç, eski toplumsal ve üretimsel ilişkileri yıkmak ve parçalamak için mücadele eden, gizli ve silahlı devrimci savaşçılar olarak eğitilmiş kitlelerden oluşur, kitle hareketine önderlik eder, ona en fazla güveneceği savunmayı sağlar. Bu nedenle, gizli olmaları gerekir.

Son olarak, devrimin ideolojik-politik lideri olan parti, ilerleme yolunu belirler ve diğer iki araca iki güçlü silahı olarak yön verir. Bu çerçevede, “kitle örgütleri” olarak bilinen geniş tabanlı ittifak tipi örgütler, kitleler arasında yürüttükleri çalışmalar nedeniyle parti tarafından yönetildikleri için birleşik cephenin bir parçasıdır.

Peru Komünist Partisi ve Peru Devrimi lideri Başkan Gonzalo, bu inşa yöntemini şu formülle özetlemiştir: “Partiyi her şeyin ekseni olarak alın, orduyu onun etrafında kurun ve bu araçlarla, Halk Savaşı’ndaki kitlelerle birlikte, yeni devleti ikisinin etrafında inşa edin.”[4]

Bu yöntem, proletarya ideolojisinde de “üç aracın eş merkezli inşası” olarak adlandırılır, çünkü Parti merkezdedir, Ordu da Birleşik Cephe de Parti etrafında teşkil edilir.

Ara örgütler ve Avakyancılık meselesi konusunda şu gerçeği vurgulamak gerekmektedir: Brezilya Komünist Partisi, Avakyancılığı bu doğru yapılanma biçimini reddeden, özellikle ikinci araç olan yeraltı örgütlerinin ve ordunun rolüne saldıran, itiraz eden bir akım olarak tanımlamaktadır.[5]

“Yeni revizyonizm, partinin merkezi meselesi olarak neyi görüyor? Avakian, Praçanda-Bataray ve Peru’daki Af ve Temel Haklar Hareketi (Movadef) saldırılarını nereye yoğunlaştırıyor? Bunlar, askerileştirilmiş partinin teori ile pratiğine ve devrim araçlarının eşmerkezli inşasına karşı çıkıyorlar. Politikada Avakian, askeri çizginin genel politik çizginin merkezini teşkil ettiği fikrine karşı çıkıyor, iki çizgiyi birbirinden ayırıyor. Muhtemelen Avakian, yakında partinin her şeyin ekseni olduğu, devrimci ordu ile kendisinin ‘alabildiğine esnek olan sağlam çekirdeği’ karşısına koyduğu yeni devletin parti ölçütü uyarınca inşa edileceği fikrini de çöpe atacak. Hain ve dönek Praçanda’nın ‘füzyon teorisi’, ‘çok partili rekabet’ ve ‘yirmi birinci yüzyıl sosyalizmi’ gibi görüşleri de çok farklı bir yerde durmuyor.”

Avakyancılığın temel hatasının, ikinci araç olan gizli Devrimci Ordu’nun tasfiye edilmesi, yerine, yerellikte faal küçük sektlerin liderlerinin o an için en iyisi olduğunu düşündükleri şekilde, üç aracın da yönlerini aynı anda harmanlayan bir dizi “ara” örgüt oluşturulması olduğu açıktır. Bu yaklaşım genelde, kendilerini “kolektif”, “kadro örgütü”, “parti öncesi örgüt”, “kuluçka merkezi”, “devrimci kitle örgütü” vb. olarak adlandırarak, bir parti tarzı örgütün görevlerini, liderlik biçimlerini veya birliğini üstlenmeye çalışan sözde kitle örgütleriyle sonuçlanır. Bu, karmaşık bir soruna, doğru örgütsel yapıların ve bunları oluşturacak güçlerin eksikliğine sunulmuş basit bir çözümdür: ilkelerden ödün veren bir çözümdür.

Neticede gerçekten bir parti veya devrimci ordu kurabilmek, birçok eylemcinin alışkın olduğu küçük burjuva yaşam tarzından vazgeçmeyi gerektirir. Gerçek bir parti örgütünün “her şeyin ölçütü” olan parti haline gelebilmesi için pratikte kendilerini ispatlamış komünistlerin birleşip o en ciddi görev (burjuvazinin ve eski devletinin şiddet yoluyla devrilmesi ve sosyalizmin kurulması görevi) için en üst düzeyde liderlik edebilmelidir. Bu görevi yıllarca süren sert sınıf mücadelesinde ve iki çizgi mücadelesinde sınanmamış insanlar üstlenemezler. Bu iş, telefon üzerinden ya da açık kitle örgütleri aracılığıyla yapılacak bir iş değildir. Açık çalışma, devletin kendisini baskı yapmaya odaklamaya karar vermesi durumunda baskıyla yüzleşecektir. Kendi kendini korumak için kuduz bir köpek gibi dünyanın işçilerine ve halklarına saldıran, genel bir çözülme süreci içindeki emperyalizmin merkezinde, iyi niyetten bile kaynaklansa, her türden amatörce hata, halkın gereksiz yere fedakârlıklarda bulunmasına yol açacaktır.

Pratikte her türden ara örgütlenme, genel olarak kitle örgütlerinde demokratik merkeziyetçiliğin temelini ortadan kaldırır, zira bu türden bir örgütlenme, kendini sınıfın liderliğinin en yüksek biçimi olarak görür. Bu nedenle, gerçek geniş kitle örgütlerini kendilerine eşit olarak görmek yerine, onları bir parti üyesiymiş gibi girilecek örgütler olarak görürler. Oysa öyle değildirler: bu türden bir ara örgüte üyelik pratiği, çoğu vakit, sınıf mücadelesinin ateşinde sınanan ve sınıf düşmanına karşı somut zaferlerle kanıtlanan herhangi bir gerçek sınıf kriterinden ziyade, bir kişinin belirli bir devrimci ideolojiye ne kadar aşina olduğunu temel almaktadır.[6] Bunun anlamı, bir ara örgütün üyelerinin, gerçek bir kitle örgütü içinde, belki de kendi günlük mücadelelerinde daha fazla deneyime sahip olsalar da, bu ara örgüt üyeleri gibi kendilerini Marksist olarak tanımlamayan “aydınlanmamış kitlelere” karşı, ilkesiz bir fraksiyon oluşturarak, parazitik veya paralel bir demokratik merkeziyetçilik biçimini uygulamalarıdır. En önemli nokta vurgulanmalıdır: bu ara örgütler, öznel kriterlere dayandığı için, işçi sınıfından ve onun mücadelesinden kategorik olarak kopmuşlardır. Sadece devrimciler ve komünistler yetiştirmekte başarısız olmakla kalmayacaklar, aynı zamanda bir şekilde kazandıkları az sayıdaki ilerici işçi kitlesini de hızla kaybedecekler, kitlelerden kopuk bir şekilde, var olan “aktivist sahnesi”nin bir parçası olacaklardır.

Bu mesele, çok soyut veya anlaşılmazmış gibi görünse de, aramızdaki en yeni aktivistlerin bile kendi başlarına veya daha geniş yerel veya bölgesel devrimci hareketi gözlemleyerek fark etmiş olacağı bir husustur. Ara örgütler, ülke genelinde yaygın görülen bir olgudur. Onlar, son elli yılda kitlesel hareketin inşasındaki başarısızlığın başlıca ürünlerinden biridir. Ortalıkta bu çizgiyi her gün uygulamaya koyan ve kitleleri örgütlerine çekmekte başarısız olmakla kalmayıp, kitleleri onlardan uzaklaştıran çok sayıda küçük burjuva aktivisti vardır. Güya daha gelişmiş olmalarına rağmen, bu “Marksist” klikler ve liderleri, her zaman yerellikleri yanlışa sevk edenlerin, cinsel tacizcilerin ve güvenilmez ama kendini beğenmiş sözde liderlerin ana kaynağı olmaya devam eder, bu da çalışmalarımız ve örgütlerimiz için bitmek bilmeyen krizlere, bölünmelere ve sorunlara neden olur. Bu modelde, onlara sınıfsal kriterleri uygulayacak sağlam bir parti örgütü, onları test edecek yeraltı örgütleri yoktur, bunun sonucunda da proletaryanın liderliği, işlevsel olarak tasfiye edilir, neticede küçük burjuva aydınlarının dizginsizce hareket etmesine izin verilir. Bu tür eğilimler veya yöntemler, Avakyancılığın inşasından evvel Troçkizme has olgulardı. Avakian’ın RKP-ABD’si ve onu doğuran Yeni Komünist Hareket, bu olguları resmi ideolojik eğilim mertebesine yükseltti, onların etki alanını alabildiğine genişletti.

Ayrıca bu yöntemler, kitle örgütlerinin doğru birlik temelinin ortadan kaldırılmasına yol açmaktadır. Bir partinin teşkil ettiği birlik çatısı altında faaliyet yürütüyormuş gibi yaparak, bir kitle örgütünün farklı kesimlerinden oluşan, sınıf mücadelesine dayalı birliğini geri plana atıp, genel ideolojik-politik temeli esas alan yüksek düzeyde birlik anlayışını ve pratiğini ön plana çıkartırlar. Dolayısıyla, orta düzey bir örgüte katılmak için genellikle belirli bir sektörde ilkeli sınıf mücadelesine girmek için birleşmek gerekmez, bunun yerine somut uygulamadan kopuk, bayat bir ideolojik çizgiyle birleşmek gerekir. Böyle bir örgüt düşük bir gelişim seviyesindedir ve politik mücadeleden kaçınır. Yalnızca fikirler üzerinden birleşmek ve ara örgütlerin defalarca yaptığı gibi, öznel kriterlere göre faaliyet yürütmek, Avakyancı örgüt kurma anlayışının en büyük hatasıdır. Bu anlayışı uygulayanlar, toplumsal pratiğe her seferinde sırtlarını dönecek, soyut çalışmayı asli kabul edecek, kendilerini güvenle ve öznelci bir üslupla “komünist” olarak niteleyen örgütler kuracaklardır.

Düşünmek bir şey, hareket etmek başka bir şeydir. Marksist ilkeleri pratikte nesnel ve kapsamlı bir odakla birlikte doğru biçimde uygulamaksa bambaşka bir şeydir. Ara örgütler, bunu pratikte asla yapamazlar.

Uygulamada ara örgütlerin yakın tarihli bir örneği, (şimdi yerini Worker (“İşçi”) dergisinin kurduğu komitelere bırakan) Tribune of the People (“Halkın Kürsüsü”) dergisine bağlı destek komiteleridir. Bu örnekte tüm kitleyle temaslar ve kitle içinde faal olan eylemciler, sektörler içindeki kitle çalışmasından da sınıf mücadelesine yönelik doğrudan pratik müdahaleden de men edilmişlerdir. Sınıf mücadelesini örgütlemek yerine, gazetelerini kasıtlı olarak uygulamadan kopartılmış dar çalışma, ideolojik birlik ve teorik üretimin zeminine dönüştürmüşlerdir. Bu pratik, RKP-ABD’nin bizzat öncülük ettiği, gazete odaklı bir ara örgütlenme biçiminin devamıydı. Kendilerini şu şekilde tarif ediyorlardı:

“Partinin çalışmalarının merkezine gazetenin yerleştirmek, basit bir evrak işi ya da amaçsız bir eğitim faaliyeti değil, saldırı için politik, ideolojik ve örgütsel düzeylerde devrimci gücü biriktirmek oluşturulmuş en somut ve en pratik plandır.”[7]

Her iki durumda da bu, aslında Troçkizmin örgütlenme anlayışının sahte bir “Maoizm” bayrağı altında hareketimize sokulması ve kızıl bayrağa karşı kızıl bayrak sallanmasıdır. Gazetelerine çok büyük değer atfediyorlardı ve onu Lenin’in Ne Yapılmalı? adlı eserinde tanımladığı gibi, kolektif bir örgütleyici olarak görüyorlardı. Oysa bu arkadaşlar, Lenin’in açık bir şekilde ortaya koyduğu, bahsini ettiğimiz üç aracı inşa etmenin ana yolunun esas olarak açık bir yayın çalışması yürütmek olduğunu söyleyen görüşünü yanlış uyguluyorlardı. Gerçekte, Rus devriminin tarihsel gerçeklerinden bile açıkça anlaşılıyor ki, “tüm Rusya’yı kuşatan bir gazete”, zafere uzanan yolda başvurulan ana yöntem değildi.[8] Dolayısıyla, bu özel ara örgütlenme biçiminin, yani gazeteyi öncelikli gören yöntemin, Marksist ilkeleri açıktan revize eden bir yaklaşımın ürünü olduğunu görmek gerekmektedir. Bir gazete, ideolojik lider olarak iş görür, harekete rehberlik eder, fakat kitle çalışması, öncelikle kitle örgütlerince yapılır, pratik önceliklidir. Bu tür bir gazeteyi destekleyen okurlar ve insanlar, zaten sınıf içinde çalışma yürütmektedirler, ondan gayrı bir çalışmaları yoktur.

Öznel kriterleri uygulamaya koyan ve pratikten ziyade ideolojiyi öne çıkaran Devrimci Çalışma Grupları ve Devrimci Maoist Koalisyon gibi ara örgütler de kısa süre öncesine dek aynı sorundan muzdaripti. Daha önce, yalnızca fikirler temelinde birleşmeyi esas alan ara örgütlenme türü bir pratiği savunan bu yapılar, bir gazeteyi esas unsur olarak benimseme tuzağına düşmediler. Bu gruplar, bugün kendilerini düzelttiler, dolayısıyla, artık kendilerini kitle örgütlerinin doğru ilkelerini savunmaya ve çeşitli mücadele alanlarında kitle hareketini inşa etmeye çalışıyorlar.[9] Bugün görüldüğü gibi yarın da şu gerçek bir biçimde idrak edilecek: muhtelif Avakyancı ara örgütlenme yöntemlerini savunmaya ve uygulamaya devam edenler, kitleleri harekete geçiremeyecek, kitle hareketinde örgütler kuramayacak, en nihayetinde defalarca başarısız olacaklardır.

Bu noktada okurlar, ara örgütlenme yönteminin ne kadar zararlı olduğunu kesinlikle görebilirler: ara örgütleri savunanlar, partiye ve yeniden yapılanma sürecine de, ikinci araca (devrimci orduya) ve gizlilik ilkesine de kitle hareketinde etkili mücadele örgütleri, gerçek kitle karakterine sahip ve sınıfın bir parçası olarak ona derinlemesine kök salmış örgütler kurma becerimize de saldırıyorlar. Sonuç olarak, öznel kriterleri (kendi ölçütlerini) uyguluyorlar, kendi kendilerini “gelişkin” ilân ediyorlar, politik mücadelede pratikten ziyade fikirleri savunuyorlar. Doğru demokratik merkeziyetçiliği ve liderliği redde tabi tutan bu örgütler, kitlelerin gerçek örgütlerinin asalakları haline geliyorlar. Doğru örgütsel inşa sürecini kesintiye uğrattıkları için baskıya karşı koyamama riskine yol açıyorlar.

Bu, kararlılıkla mücadele edilmesi gereken bir anlayıştır, zira revizyonizme karşı mücadele kesinlikle şarttır. Bugün bile, özellikle ara örgütler aracılığıyla uygulanan Avakian revizyonizminin, özellikle de inşa anlayışının yol açtığı sorunlarla karşı karşıya kalmaya devam ettiğimiz son derece açıktır. Oluşum halindeki devrimciler, Troçkizmden de altmışların-yetmişlerin öğrenci hareketinden kaynaklanan hatalı yöntemlerden de kopmalı, bunlara karşı iki yönlü mücadeleyi derinleştirip genişletmeli, örgütlerini, sınıf mücadelesinin çeşitli sektörlerinde ve cephelerinde kitlelerle yakından bağlantılı hale getirmek üzere düzeltebilmelidirler. Bu, doğru ilkelere dayalı güçlü bir kitle hareketi inşa etmenin zorlu ama gerekli çalışmasına başlamanın, küçük burjuva çalışma ve yaşam tarzından sıyrılıp, kitlelerle birlikte yaşama, birlikte çalışma, birlikte mücadele etme denilen “üç birliktelik ilkesi”ni devrimciler olarak gelişimimizin ve tüm çalışmalarımızın temeli olarak uygulamanın tek yoludur.

Revizyonizmle heba ettiğimiz her gün, sınıf düşmanımızın hanesine yazılmaktadır. Dolayısıyla, kendimizi ve örgütümüzü düzeltmeden geçirdiğimiz her gün, oluşum halindeki devrimciler olarak israf ettiğimiz bir gündür. Kendimizi devrimci toplumsal pratiğe adamalı, kendimizi yeniden şekillendirmeli, sınıf mücadelesi yoluyla dünyayı dönüştürmeli, bunları ABD devrimci hareketi içinde yeni bir dönemin başlamasını sağlamak için yapabilmeliyiz!

Partisan
6 Temmuz 2025
Kaynak

Dipnotlar:
[1] Avakyancılığın ilk döneminin geride bıraktığı mirastan söz ederken akla ilk olarak Devrimci Birlik ile bu örgütün Kızıl Belgeler serisi gelmelidir.

[2] “Ara örgüt”, ABD Devrimci Komünist Partisi’nin 1975 tarihli kuruluş programı ve tüzüğünde zikredilen bir terimdir. Esas olarak 1975 tarihli ABD Devrimci Komünist Partisi Programı ve Tüzüğü’nün 109. sayfasında bulunan “ara işçi örgütleri” (AİÖ’leri) geliştirme kampanyalarını tanımlarken kullanılır:

“Bu işçi örgütleri, Parti ile sendikalar (ve diğer benzeri kitlesel işçi örgütleri) arasında ara konumdadır. Parti veya sendikaların yerini tutmazlar. Bu örgütlerin inşası, Parti’nin inşasıyla çelişmez, bilâkis, Parti’nin inşasına ve sendika yetkililerinin ihanetini yenmek için taban üyelerinin mücadelesinin inşasına katkıda bulunur.

Bu örgütler, Parti’yi bir bütün olarak sınıfla bağlayan taşıma bantları görevi görür. Bunlar, komünistlerin ilerici işçilerle birleşerek, proletarya önderliğinde emperyalizme karşı birleşik bir cephe oluşturabileceği ve kesintisiz mücadeleye katılan ilerici işçileri komünistlere dönüştürebileceği önemli örgütlenme biçimlerinden biridir.”

[3] Mao Zedong, “On the People’s Democratic Dictatorship”, Mao Zedong Selected Works Cilt. 4 (1961), s. 411.

[4] Communist Party of Peru, “Line of Building the Three Instruments of the Revolution,” General Political Line içinde (Germinal Publications, 2022), s. 92–93.

[5] Communist Party of Brazil – Red Fraction, “Lenin and the Militarized Communist Party”, Maoísta #2 (Ekim 2018): s. 74.

[6] Burada önemli olan, kişilerin ne kadar Marksist ideolojik içeriği okuduğu veya internette izlediği, kendini belirli bir konuda ne ölçüde uzman kabul ettiğidir.

[7] Revolutionary Communist Party, New Programme and New Constitution of the Revolutionary Communist Party, ABD, 1 Mayıs 1981, s. 42–44.

[8] Lenin and the Militarized Communist Party, s. 67–68.

[9] People’s Defense Committee, “Statement on the Formation of the People’s Defense Committee,” Partisan, 1 Mayıs 2025.

Yazının Tamamı

Bir Komünist Nasıl Olmalı?

Hepimiz, o onurlu “komünist” unvanına sahip olmak istiyoruz. Peki, bu unvanın değerini azaltmadan onu nasıl pratiğe dökebiliriz? Mao Zedong, komünist olmanın ve yaşamanın talep ettiği kimi hususları daha önceden ortaya koymuştu.

1.

Bir komünist, kitlelere örnek olmalı. Mao, bu konuyla şunları dile getirmişti:

“Sekizinci Hat ve Yeni Dördüncü Ordu’da faaliyet yürüten komünistler, cesurca savaşma, emirleri yerine getirme, disiplini koruma, siyasi çalışma yapma, içteki birliği ve dayanışmayı geliştirme konusunda örnek olmalıdırlar.”[1]

Rol model olma işlevini yerine getirmeden kimse, bizi samimi bulmayacak, dolayısıyla, hiçbir şey başaramayacağız. Co Enlay da bu hususa vurgu yapıyordu:

“Hiçbir zaman kitlelerden uzaklaşmayın; onlardan öğrenin ve onlara yardımcı olun. Kolektif bir yaşam sürün, çevrenizdeki insanların dertlerini araştırın, sorunlarını inceleyin ve disiplin kurallarına uyun.”[2]

Hiçbir zaman kitlelerden uzaklaşmamalıyız. Kitleden kopan, topraksız ağaç gibidir.

2.

Tüm komünistler, eğitim konusunda rol model olabilmelidir. Mao şöyle demiştir:

“Bu nedenle komünistler, eğitim çalışmaları konusunda örnek olmalılar; her zaman kitlelerden öğrenmeli, onlara öğretmelidirler.”[3]

Tembellik, eğitim çalışmaları için zararlıdır. Çalışmazsak, hazırlıksız ve eğitimsiz, özetle, beceriksiz oluruz. Kitlelere gerçeklere dayalı bir şeyler anlatacak hiçbir şeyimiz olmaz. Böylesi bir durum, genel manada bir siyasi hareketi ölüme sürükler. Öyleyse, Co Enlay’ın dediği yapılmalı:

“Çalışkan olun, temel bilgileri kavrayın, birçok konu hakkında yüzeysel bilgi edinmek yerine tek bir konuya yoğunlaşın.”[4]

3.

Hiçbir komünist, başkalarına patronluk taslamamalı veya kendi çıkarlarını toplumun çıkarlarının önüne koymamalıdır. Mao, şöyle demişti:

“Kitleler içinde çalışma yürüten her komünist, onların dostu olmalı, onlara patronluk taslamamalı, bürokrat bir politikacı değil, yorulmak bilmez bir öğretmen olabilmelidir. Hiçbir zaman ve hiçbir koşulda bir komünist, kişisel çıkarlarını ön planda tutmamalı, kendi çıkarlarını ulusun ve kitlelerin çıkarlarına tabi kılmalıdır.”[5]

Haklar söz konusu olduğunda, kendimizi kolektifin eşit parçaları olarak görmeli, ancak kitlelere liderlik etme sorumluluğuna sahip olmalıyız. Bu sorumluluğa sahipsek demek ki kitlelerin seslerini ciddiye alırken onlara önderlik etmekle ilgili siyasi iddiaya sahibiz. Kitleler bize bu sayede güvenecek, mütevazı halimizle halk içerisinde kök salacağız. Ayrıca bu sorumluluk, yolsuzluğa yol açma potansiyeli taşıyan bencillikten uzak durmamızı sağlayacaktır.

4.

Tüm komünistler, Marksizmin sözünü her yana yaymalıdır. Mao şöyle demiştir:

“Biz komünistler tohum gibiyiz, halk da toprak. Nereye gidersek gidelim, halkla cem olmalı, onun içinde kök salmalı, orada yeşermeliyiz. Yoldaşlarımız nereye giderse gitsin, kitlelerle iyi ilişkiler kurmalı, onlarla ilgilenmeli, zorluklarının üstesinden gelmelerine yardımcı olmalıdır. Kitlelerle bir olmalıyız. Ne kadar çok kitleyle birleşirsek o kadar iyi. Kitleleri harekete geçirmek, halk güçlerini genişletmek ve partimizin önderliğinde bunu başarmak için elimizden geleni yapmalıyız.”[6]

Halkı örgütlemek ve en ileri unsurları toparlamak için Marksizm tohumlarını halkın arasına ekmeliyiz. Biz, ancak bu sayede büyüyüp gelişeceğiz.

5.

Tüm komünistler, kadrolar ve kitlelerin benimsedikleri yanlış fikirlerle mücadele etmelidirler. Co Enlay şöyle demiştir:

“İlkeler temelinde, başkalarındaki ve kendimdeki her türlü yanlış ideolojiyle kararlılıkla mücadele edeceğim.”[7]

Yanlış görüşler düzeltilmeden ilerlemek imkânsızdır. Yanlış görüşler ortadan kaldırılmazsa hareket durur, hatta geriler. Bu durum, hem günlük işlerimiz hem de nihayetinde davamız için zararlıdır.

Komünistlerin sahip olmaları gereken başka vasıflar da var ama bu beşi bizim odaklanmamız gerekenlerdir.

Kızıl Cephe
Kaynak

Yazının Tamamı

Bangladeş’te Maoizm

Sömürgecilik Geçmişi

Bangladeş’te sol politika güçlüydü. 1857-1947 arası sömürgecilik döneminde Bengal’in doğu kısmını teşkil eden bölge, bir dizi köylü ayaklanmasına tanıklık etti. Ağırlıklı olarak Müslümanlardan oluşan Doğu Bengal’in nüfusu içinde feodal ağalar (zemindarlar) ise büyük ölçüde Hinduydu.[1]

Köylüler, ağalara ve İngiliz yöneticilerine tepki geliştirmeye başladılar.[2] Ancak süreç içerisinde harekete liderlik eden Hindular, Doğu Bengal’daki sol politikaya damga vuran seküler kültür için gerekli zemini meydana getirdiler.

Ülkede Nilbidraha olarak bilinen “Çivit İsyanları” yaşandı. İsyan, İngilizlerin köylüleri zararına ürün ekmeye zorlaması neticesinde yaşandı.[3] Bir de 1873’te topraklarıyla ilgilenmeyen ağalara karşı Pabna İsyanları gerçekleştirildi.

İlk başta ağalardan yana saf tutan, onların icar üzerinden kâr elde etmesini kolaylaştıran yasalar çıkartan İngilizler, köylülerin öfkesini dindirmek için araziyi işleme karşılığında ağasına icar ödeyen köylüyü koruyan yasalar çıkarttı.[4] 1885’te hem ağaların hem de köylülerin yükümlülüklerini tanımlayan Bengal İcar Kanunu kabul edildi.[5]

1947’de Pakistan Hindistan’dan ayrıldı. Doğu Bengal Pakistan’da, Batı Bengal Hindistan’da kaldı. Kongre Partisi’nin Hindistan’ın bağımsızlığı, Müslüman Birliği’nin Pakistan’ın bağımsızlığı için mücadele verdiği koşullarda, her iki yakada 1920’de kurulmuş olan Hindistan Komünist Partisi içerisinde faaliyet yürüten Bengalli komünistler, “bu bağımsızlık sahte” anlayışına örgütlendiler. Bu komünistlere göre bağımsızlık, işçi sınıfının kurtuluşunu koşullamamıştı.[6] Coşkunun hâkim olduğu koşullarda iki egemen devletin doğumuna büyük isyanlar eşlik etti.

Doğu Pakistan’da Sol Politika

1956’da Pakistan kurulana dek Bangladeş Doğu Pakistan olarak anıldı. Bu ülkede sol iki önemli gelişme neticesinde güçsüzleşti. İlki, yaklaşık yirmi bin HKP üyesinin Doğu Bengal’den Hindistan’a göç etmesiydi. 1950’deki isyanlar neticesinde tamamı Hindu olan bu insanlar Hindistan’a yerleştiler.[7] İkinci gelişme, 1950’te Devletin Arazi Satın Alması ve Kiralaması ile İlgili Kanun’un kabul edilmesiydi. Müslüman Birliği hükümeti Doğu Bengal’de bu kanunla ilerici bir adım atmıştı. Bu adımdan en çok da Hindu toprak ağaları etkilendi, Müslüman Birliği’ni destekleyenlere bir şey olmadı, çünkü onlar çok önceden Kalküta’ya gitmişlerdi.

İlgili kanun eşitlikçi bir toplumun inşasında önemli bir adımdı. Pencap, Sind, Belucistan gibi yerlere, Pakistan’ın batısındaki eyaletlere kıyasla daha eşitlikçi bir zeminin kurulmasını sağlıyordu. Bunun iki sebebi vardı. İlk olarak kanun toprak ağalarını ortadan kaldırarak, devrimcilerin “sınıf düşmanı” olarak gördükleri kesimi yok ediyordu. İkinci sebepse devletin tahsildarlar aracılığıyla reayayı düzene sokmak gibi kalkınma ve yönetimle ilgili hedeflere daha kolay ulaşabilir hale gelmesiydi.

Bu süreçte tahsildarlar ve devlet sömürücü değil hayırsever olarak görülmeye başlandı. Köylüler radikal sloganlara yüz vermemeye başladılar. Şubat 1952’de dil hareketi başlatıldı. Müslüman Birliği Urducayı devlet dili kabul etti. 1954’te Doğu Bengal’deki seçimlerde Bengalce yerine Urduca öne çıkartıldı.

Hükümet koridorlarına Birleşik Cephe içerisindeki partiler hâkimdi. Bu cephenin sıradan insanların arzularını düşündüğüne inanılıyordu. En önemli güç, Avami Birliği’ydi. Sonrasında başına Şeyh Mucibur Rahman geçti. Bu kişi 1971’de Bangladeş’in bağımsızlığı mücadelesine öncülük etti.[8]

1956-57’de Avami Birliği üyesi H. S. Sühreverdi Pakistan başbakanı oldu. Başbakanın batı yanlısı dış politikasını protesto eden, sosyalizme meyilli din adamı Mevlana Abdülhamid Han Başani Avami Birliği’nden ayrılıp Ulusal Avami Partisi’ni kurdu.[9]

Başani’nin sosyalist politikalarına yanaşan sıkıyönetim hükümeti ve cumhurbaşkanı Muhammed Eyüp Han kısa bir süre sonra Çin’le ittifak kurdu. Bu koşullarda kendisini Hindistan Komünist Partisi’nin varisi olarak gören, ondan daha devrimci bir partinin, Doğu Pakistan Komünist Partisi’nin kuruluşu için çalışmalara başlandı.

Komünistler ve Bangladeş Hareketi

1962’de hangi Marksist tekniklerin kabul edileceği tartışması üzerinden uluslararası komünist hareket ikiye bölündü. Doğu Pakistan Komünist Partisi de bu saflaşmada yerini aldı. Parti, Moskova yanlıları ile Pekin yanlıları arasındaki tartışma süreci ardından bölündü.

Başını eski Hindu toprak ağası ve HKP üyesi Moni Sih’in çektiği Moskova kanadı, sosyalizmin barışçıl parlamento süreci üzerinden kurulacağını söylüyordu. Bu anlamda Başani’yle ve başını Profesör Muzaffer Ahmed’in çektiği Moskova yanlısı Ulusal Avami Partisi’yle aynı yerde duruyordu.

Pekinci kanada ise ileride Maoizm olarak anılacak olan, devrimci sınıf mücadelesi çizgisini savunan Muhammed Taha ve Suhendu Dastidar öncülük etmekteydi. Hatta bu süreçte, 1967 yılında Sirac Sikdar’ın liderliğinde bir grup, Dakka’da genç komünist, Mao Düşüncesi Araştırma Merkezi’ni kurdu.[10] Bu, bugün Bangladeş olarak anılan bölgede Maoist politikanın ilk kaynağıydı. Pekinci kanat, Bangladeş hareketi ve sonrasında bir düzineden fazla hizbe bölündü.

1971’de halkta ciddi bir desteğe sahip olan Bangladeş hareketi Doğu Pakistan Komünist Partisi’ni yoğun bir teorik tartışmaya sürükledi. Muhammed Taha’nın yanında bu tartışmada öne çıkan isim Abdülhak idi.

Bu ikiliye göre, Pakistan’dan ayrılma fikrini savunanlar, Hint yayılmacılığı ile Sovyet hegemonyasının hilelerine teslim oluyorlardı. Abdülhak, Pakistan’dan ayrılmanın Sovyet hegemonyasını savunanları ve Hint yayılmacılarını sevindireceğini, onların elini güçlendireceğini düşünüyordu. Hatta Abdülhak, hem Pakistan ordusuyla hem de Avami Birliği ile savaşılması gerektiğini söyledi.[11]

Abdülhak’ın çizgisi sonrasında Çin’den destek gördü. Çin, Pakistan’ın bölünmesine karşı çıktı ama itirazı sözde kaldı, Pakistan’ı kurtarmak için askeri bir müdahale gerçekleştirmedi.[12] Abdülhak ve ona benzer görüşlere sahip olan HKP (ML) üyesi Aşim Çatırcı’nın görüşleri Pekin Radyosu’nda ve Tiran Radyosu’nda kendilerine yer buldular.[13]

Aslında komünistler ve devrimciler, Bangladeş’in bağımsızlığına destek veren kamuoyuyla çelişen bir görüşe sahiplerdi. Bu onlara ve Maoistlere politik düzlemde pahalıya mal oldu. Tuhaf bir biçimde İslamcılar da aynı pozisyondalardı.

Sirac Sikdar ve “Serbaharalar”

1967’de Dakka’da Mao Düşünce Merkezi’ni kuran genç komünistlerin lideri Sirac Sikdar, Bangladeş mücadelesi konusunda Pekinci yoldaşlarından farklı bir çizgiyi benimsedi. Sikdarcı hizip, sömürgeci güç olarak gördüğü Pakistan’a da Hindistan’a da karşı çıkıyordu. Doğu Bengal Demokratik Cumhuriyeti’nin kurulmasını isteyen bu hizip, 1971’’de Purbu Banglar Şarbahara Partisi’ni [Doğu Bengal Proletarya Partisi] kurdu. Bangladeş’in egemen bir devlet haline gelmesiyle birlikte parti Mucip hükümetine karşı militan bir mücadele yürüttü.

Düşüncelerini yaymak için temelde Lal Canda [“Kızıl Bayrak”] adını taşıyan broşürü kullandılar. Sikdar, Ocak 1975’te katledildi. Sonrasında parti muhtelif gruplara ayrıştı. Militanlık düzeyi düştü. Bu süreçte Avami Birliği içinde yer alan ve bilimsel sosyalizmi benimseyen kesim ayrışıp Milliyetçi Sosyalist Parti’yi kurdu. Bu parti de yetmişlerin sonunda Albay Ebu Tahir’in idamı ve sonradan cumhurbaşkanı olacak olan Ziya Rahman’ın benimseyeceği sert tedbirlerle birlikte güç kaybetti.[14]

Yetmişlerin sonunda Maoist hareket ülkede güç kaybetti. Düşünsel planda ayakta kalmak için uğraşan hareket Hindistan’daki Maoistlerin yeni gelişen faaliyetlerinden beslenmeye çalıştı. Hareket, Hindistan’daki hareketle bölgesel ve uluslararası bağlar kurmayı başardı. Sikdarcı çizgiden geriye kalanlar sapmacıları eleştiren broşür yayımladılar. Doğru yol konusunda şu tespitleri yaptılar:

“Biz, boş ve gerçekte karşılığı olmayan teoriye inanmıyoruz. Başkan Mao, ana çelişki yasasının karşıtların birliği yasası olduğunu gösterdi. Başkan Mao, niceliğin niteliğe karşıtların birliği yasası üzerinden dönüştüğünü izah etti. O, yadsınmanın yadsımasının artık bir yasa olarak varolmadığını söyledi. Ona göre asıl varolan, olumlama ve yadsımanın birliğiydi. Mao, aşamalı gelişme öğretisini çöpe attı ve monizmi savundu. Engels’in özgürlükle ilgili formülünü düzelten Mao, özgürlüğün ancak zorunluluğu ama aynı zamanda o zorunluluğun dönüşümü olarak anlaşılması gerektiğini ortaya koydu.”[15]

Bu kapalı dille kaleme alınmış, felsefi sözlerle örülü yaklaşımın kitleleri örgütlemesi imkânsız. Sadece üniversitelerde ve sivil toplumda bir avuç aydını etkileyebilir. Gelgelelim Bangladeş’te militan Maoizm kitle desteği olmaksızın hiçbir hedefine ulaşamaz.

Dış Etkiler

Bangladeş’te Maoizmin dış kaynaklardan etkilendiğine hiç şüphe yok. En önemli etkileyici güç, yan komşudaki Naksalcılar hareketi. Hareket, 1967’de Çaru Mazumdar, Kanu Sanyal ve Canfal Santal’ın gerçekleştirdiği, kanla bastırılan isyan ile birlikte yola koyuldu.[16]

Bugün Naksalcılar, Hindistan’da birkaç eyalette etkili olan Maoizm akımının önemli bir bileşeni olarak görülüyor. Yetmişlerde Batı Bengal’de devlet, Naksalcı ayaklanmayı demir yumrukla bastırmayı bildi. Bangladeş devleti ise bu hareketi daha başlangıç aşamasında durdurdu.

Bangladeşli Maoistler, birkaç sebebe bağlı olarak, Nepal Birleşik Komünist Partisi’nin başarısından da etkilendiler.

1. O dönemki lideri Puşpa Kemal Dahal’ın (Praçanda –“Öfkeli”) doksanların ortalarından iktidarı aldığı 2008 yılına dek Maoizmin “iktidar namlunun ucunda” düsturu üzerinden başarılı bir halk savaşı yürütmüş olmasıydı. Aynı dönemde Bangladeş’te Maoizm tüm gücünü yitirmişti.

2. Nepal’den farklı olarak, Bangladeş’te hareketin krallıktan cumhuriyete geçiş gibi kitlelerin kabul edebileceği, köklü bir değişim hedefi bulunmamaktaydı.

3. Bangladeş’te Praçanda’nın yolunu çok az insan benimsedi. Onun ideolojisi, daha çok kendisinin kaleme aldığı “Büyük Atılım: Tarihin Kaçınılmaz İhtiyacı” broşürünü temel alıyordu.

Bir analizcinin de dile getirdiği biçimiyle, “dünyanın son dönemde en fazla başarılı olmuş Maoist isyanı bir şekilde yan komşusu Bangladeş’e tesir etmemişti.”[17] Ancak gene de Bangladeşli Maoistler, Nepalli Maoistlerle bölgesel ve uluslararası forumlarda ilişki kurdu.

Çin’deki gelişmelerinse Bangladeşli Maoistlere hiçbir faydası olmadı. Maoizmin “sınır konusunda hiçbir anlayışa sahip olmadığını”[18] ortaya koyan Kültür Devrimi ve yol açtığı korkular, Mao düşüncesinin cazibesine zarar verdi. Ayrıca süreç içerisinde Çin, daha çok Bangladeş devletiyle kurulmuş yakın ilişkileri geliştirmeye odaklandı. Dolayısıyla Çin, Hindistan’dan farklı olarak Pakistan gibi müttefik olarak görülen Bangladeş devletinin istikrarsız kılınmasında bir çıkarı olmadığını düşündü.[19]

Bangladeşli Maoistler, Deng Şavping’in gerçekleştirdiği reformların Mao düşüncesiyle örtüşmediğine kanaat getirdiler. Buna karşın Şavping gibi reformcular, Maoizmin devrimci yanının devlet yanından ayrı olduğuna vurgu yaptılar. Bu da “Mao yüzde 70 iyi yüzde 30 kötüydü” tespitine yol açtı.[20] Bazı yazarlar, Maoizmin kapitalizmle komünizm haricinde duran, Konfüçyüsçülükle sosyalizmi birleştirmeye çalışan bir üçüncü yolu ifade ettiğini düşünüyorlardı.[21]

Aydınların düşünce süreçlerini biçimlendiren başka bir okuldan da söz etmek gerekiyor. Bu okul, özellikle ülke siyasetine önemli katkılar sunan Dakka Üniversitesi’ndeki öğrenciler ve hocaları etkiledi. Bu, özelde Latin Amerika’da, genelde tüm gelişmekte olan ülkelerde faaliyet yürüten neomarksist iktisatçıların geliştirdikleri “bağımlılık” okuluydu.

Bu okula mensup kişiler, dış yardım dâhil yabancı ülkelerle kurulan her türden ilişkinin yapısal bağımlılık halini derinleştirdiğini, eskiden sömürge olan çevre ülkeyi eski sömürgeci güçler, şimdilerde emperyalist merkezler adına sömürdüğünü ve kendi içinde komprador elit sınıfı meydana getirdiğini söylüyorlardı. Kalkınmak için bu ilişkilerin kopartılması gerekiyordu. Bu kopuş, farklı biçimler alabilirdi. Gerektiğinde devrim yoluyla kopulmalıydı.[22]

Yetmişlerde ve belli ölçüde bugün Bangladeş, yardımlara muhtaç bir ülke olduğu için bu düşünce uygun görüldü. Bu düşünce, zamanla radikal düşünme sürecini besledi. Ama ülkenin dış yardımlarla en azından yoksulluğu bir nebze azalttığı koşullarda bu tür anlayışlar Maoist hareketi pek beslemedi.[23]

Hindistan’da Maoizmin yayılmasını sağlayan sebepler, Bangladeş’te mevcut değildi. Hindistan’da devlet, maden şirketleriyle anlaştı. Bu da neticede yoksul kabilelerin yaşadığı eyaletlerde kitleleri harekete geçirdi. Hint devleti, tam da bu sebeple ormanlarda “Yeşil Av Operasyonu”nu başlattı.[24] Böylelikle Hint devleti, Arundhati Roy’un tabiriyle, “hem gurur hem de utanç duyduğu bir savaş”a girdi.[25]

İkinci sebep, Maoizmin Hindistan’daki kabilelerde karşılık bulmasıydı. Bangladeş’te Çittagong Dağ Sırası’nda yaşayan kabilelerle yaşanan çatışmalar, 1997’de Avami Birliği hükümetiyle Parbatta Çattagram Canasangati Samiti (“Çittagong Dağ Sırası Birleşik Halk Komitesi” -kabile direnişinin ana politik hareketi) arasında imzalanan anlaşmayla son buldu. Anlaşma hükümlerinin yavaş uygulandığına dair şikâyetlere ara sıra düzlüklerde yaşayanlarla kabileler arasında cereyan eden çatışmalar eşlik etti. Bunun üzerine devlet, bölgeyi kalkındırmaya yönelik adımlar attı.[26] Bu süreçte kabileler içerisinde kimse, Maoistlerle ortak bir davada buluşmak için hiçbir gayret sarf etmedi.[27]

Uluslararası ve Bölgesel Bağlar

Yeni yeni gelişme imkânı bulan Bangladeş Maoizmi, uluslararası ve bölgesel bağlar kurmayı bildi. 1984’te Marksizm-Leninizm-Maoizmin değerlerini ve ilkelerini savunmak amacıyla Devrimci Uluslararası Hareket (DUH) isminde bir uluslararası komünist örgüt kuruldu. Örgütün ana amacı, yeni tipte bir Komünist Enternasyonal kurmaktı. Gelişmekte olan ülkelerde Marksist devrim süreçlerine etki etmenin en iyi yöntemi olarak Maoist “halk savaşı” stratejisine sırtını yasladı. Örgütün üyeleri arasında 2001’de Maoist Bolşevik Yeniden Örgütlenme Hareketi adıyla kurulmuş örgüt ve Bangladeş Komünist Partisi de bulunuyordu.[28] Ancak BKP’yi, mevcut lideri bakanlar kurulunda yer aldığı için devrimci olarak nitelemek güç.

Bölgesel düzeyde bir de Güney Asya Maoist Partiler ve Örgütler Koordinasyon Komitesi var. Proletarya Partisi’nden çıkan muhtelif hizipler ve BKP, bu teşkilatın üyesi. Güney Asyalı Maoistler, gizli toplantılar düzenliyorlar. Bu toplantılarda, doğalında Hindistan Maoistleri, Sri Lanka Halkın Kurtuluş Cephesi, Seylan Komünist Partisi (Maoist), Nepalli Marksistler ve Maoistlerle bağlar kuruluyor. Analizciler, “bölgedeki Maoistler, Güney Asya Bölgesel İşbirliği Örgütü’ndeki işbirliği anlayışını kendi ülkelerindeki devletlerden önce benimsemiş olsalardı, bu bölgeselleşme anlayışından epey fayda sağlarlardı” diyorlar.[29]

Maoizme Ayak Bağı Olan Faktörler

Bangladeş ekonomisi, kimi zaman “çelişki yumağı” olarak tarif ediliyor. Bir dizi güçlükle boğuşan ülke ekonomisi, bir yandan da birkaç yıl içerisinde yüzde altılık büyüme oranına ulaşabiliyor. Diğer bölgelere kıyasla sosyal yardımları daha eşit dağıtabiliyor. İlk baştaki kötümserliğe rağmen ülke, bugün en az gelişmiş ülkeler içerisinde başa oynuyor. Kişi başına geliri düşük seviyede olan bir ülke, geleneksel toplumdan modern topluma başarıyla geçiş yapıyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, ülkeyi orta düzey insani gelişme düzeyini yakalayan ülkeler arasında gösteriyor.[30] Maoist propaganda, derin yoksulluğun olmadığı koşullarda başarı imkânı bulamıyor.

Mikro kredi gibi fikirlerin yayılması da Maoizme mani olan diğer bir faktör. Profesör Muhammed Yunus ve Grameen Bankası, 2006’da Nobel Barış Ödülü aldı. Sör Fazıl Hasan Abid ve başında olduğu Bangladeş Kırı Geliştirme Komitesi de epey takdir topladı. Kadınlara yetki ve güç veren bu çalışma sayesinde Maoizm gibi aşırıcı düşünceler ve eylemler, marjinalleşti.

Bangladeş, aynı zamanda Müslüman bir topluma sahip. Ondaki tasavvuf geleneği de Maoizmi yabancı bir ideoloji olarak görüyor ve onun yayılmasına mani oluyor. Geçmişte sömürgecilik döneminde Müslüman köylüler, radikal hareketlere iştirak ettiler, Müslümanlıkları Hindu toprak ağaları ile İngiliz idarecilerine karşı gerçekleştirilen ayaklanmalarda önemli bir unsurdu. Ama bugün durum farklı.

Bir analizcinin tespitine göre, “Bangladeş siyasetindeki Maoist aşama sona erdi. Bölünüp un ufak olmuş, izole alanlarda hayat mücadelesi veren, kendisine Maoist diyen kesimler, bugün ana akım siyasetin yüzleştiği bir güçlükten ziyade, basit bir asayiş sorunu.”[31]

Ülkede canlı olan sivil toplum da birçok eski Maoisti STK lideri haline getirip soğurdu. Bugün “umut” anlamına gelen ASA’nın (Toplumsal İlerleme Derneği) başında bulunan Şefikul Hak Çavduri, eski bir Maoist.[32]

Sonuç

Haritaya göz attığımızda, Bangladeş’in tüm komşularında Maoist mücadelenin devam etmekte olduğu görülüyor. Hindistan’ın bazı eyaletlerinde ve Nepal’de bu hareket güçlü. Eskiden Bangladeş de aşırı sol politika için bereketli bir topraktı, çünkü ülke, köylü ayaklanmalarıyla ve dış kaynaklı düşünce akımlarından etkilenmiş aydınların faaliyetleriyle örülü, uzun bir geçmişe sahip. Ama gene de Maoizm de başka herhangi bir aşırıcı radikalizm biçimi de ülkede önemli bir yol kat edemedi. Bunun birkaç sebebi var:

1. Bangladeş olmazdan önce, Doğu Pakistan döneminde (1947-1971), toprak ağalığının kaldırılmış olması ve sömürücü feodal sisteme son veren yasaların çıkartılması, Maoizmi gelişeceği topraktan mahrum bıraktı.

2. Halk kitlelerinin destek sunduğu bağımsızlık hareketine karşı çıkmış olmaları Maoistlerin ve tüm aşırı solun halkla bağını kesti.

3. Bağımsızlığı takip eden on yıl içerisinde polisin ortaya koyduğu faaliyetler aşırı unsurları ortadan kaldırdı.

4. Çin’deki Kültür Devrimi’nin sergilediği aşırılıklar, Bangladeşlilere pek cazip gelmedi. Pekin, aynı zamanda Maoistlerle dayanışma ilişkisi kurmaktan imtina etti, bunun yerine, Pakistan’da olduğu gibi, devletle güçlü bağlar kurma işine odaklandı.

5. Aydınlar ve öğrenciler arasında destek bulan bağımlılık okulu türünden neomarksist fikirler ve anlayışlar, yabancı yardımlardan ve uluslararası bağlardan uygun şekilde yararlanıldığında eşitlikçi bir büyümenin gerçekleşmesiyle birlikte boşa düştü.

6. Mikro kredi ve kızlara “gayriresmi eğitim” verilmesi gibi adımlar, ayaklanmanın zeminini besleyen toplumsal koşulları ortadan kaldırdı. Ayrıca ahlaki ilkelerle yüklü, mütevazı değerlere sahip ılımlı Müslüman toplumunda aşırıcılık kendisine pek alan bulamadı. Naureen Fink’in ifadesiyle, “Devlet, zayıf göründüğü koşullarda bile, çöküşün veya yıkımın eşiğine hiç gelmedi, çünkü barışçıl, demokratik ve kapsayıcı bir toplumu savunmayı sürdüren birçok toplumsal ve politik güç buna mani oldu.”[33]

Tabii burada biz, “ortada hiç tehdit yok” demek istemiyoruz. Uyanık olmadığı takdirde toplum, dindar aşırıcıların ve Maoistlerin ülkeyi istikrarsız kılması riskini kendi içinde taşır. Eğer Hindistan’da Maoistler önemli bir başarı elde ederlerse ülkedeki tehlike artar. Aynı durum, alt kıtadaki Müslüman bir ülkede Talibanvari dindar aşırıcıların başarısı için de söz konusudur. Pakistan ile Bangladeş birbirine coğrafi açıdan uzaksa da küreselleşme ile birlikte bu mesafe ortadan kalkmıştır. Ayrıca bir de ne kadar zayıf olursa olsunlar, Maoistlerin İslamcı köktencilerle bağ kurup güçlenme ihtimalleri de mevcuttur. İki tarafın klasik Leninist Birleşik Cephe’yi meydana getirip taktiksel kazanımlar elde etmesi mümkündür.

Bu açıdan, Maoizm gibi aşırıcı siyasetlerin yayılmasına mani olmak adına komşularıyla işbirliği kurması Bangladeş’in çıkarına ve hayrınadır. Bangladeş Başbakanı Şeyh Hasina’nın Ocak 2010’da Hindistan’a yaptığı ziyaret neticesinde terörle mücadele konusunda bir dizi anlaşmaya varılmıştır. Bu anlaşmalar, ayrıca Maoizm haricinde tüm terör faaliyetleriyle mücadele etme amacını içermektedir.

İki ülkenin içişleri bakanları ve istihbarat kurumları, Maoizm konusunda birbirine bilgi alışverişinde bulunmalıdır. 28 Şubat 2009’da imzalanan Güney Asya Bölgesel İşbirliği Örgütü Terörizmle Mücadelede İşbirliği Deklarasyonu doğru yönde atılmış bir adımdır.

Birleşmiş Milletler’in sunduğu destek de bu yönde kullanılmalıdır. Bugünlerde Bangladeş ve BM, terörizmle mücadele etmek için gerekli kapasitenin oluşturulması amacıyla kullanılacak bölge merkezini kurmak için müzakere yürütmektedir ki bu da olumlu bir adımdır. Rehavete fırsat verilmemeli, sürekli tetikte olunmalı, meseleler sakince düşünülmeli, süreç iyi bir şekilde yönetilmelidir.

İftihar Ahmed Çavduri
2010

Dipnotlar:
[1] On üçüncü yüzyılda Müslümanların bölgeyi fethetmesi ardından Hinduların ve Budistlerin önemli bir bölümü Müslüman oldu. Bunun sebebi, ilgili halk kitlelerinin “kast disiplininin o katı sistemi”nden pek hoşlanmıyor oluşlarıydı. (E.A. Gait, Census of India, 1909, Cilt. 6, Bölüm 1, Rapor, s. 165). Bu gelişme Doğu Bengal deltasında yaşananlarla alakalıydı. Bölgenin batısında iletişim imkânları daha iyiydi. Daha düzenli ürün alınıyordu. Bu durum toplumsal ayrışma sürecine katkıda bulundu. Bu farklılaşma Ganj Nehri’nin üst kısmındaki düzlüklerde hâkim olan Hindu kültürünün parçası haline geldi. Bkz.: Premen Addy ve Ibn Azad, “Politics and Society in Bengal”, Yayına Hz.: Robin Blackburn, Explosion in a Subcontinent içinde (Penguin, 1975), s. 80-82.

[2] Doğu Bengal’de bu türden fikir ve duygulara Lord Cornwallis’in çıkarttığı Daimi Yerleşim Kanunu (1793) sebep oldu. Bkz.: Rajat ve Ratna Ray, “Zamindars and Jotdars: A Study of Rural Politics in Bengal”, Modern Asian Studies, Cilt. 9 (1975), s.101.

[3] İki olayla ilgili incelemeler konusunda bkz.: Kalyan Kumar Sengupta, “The Agrarian League of Pabna, 1873”, The Economic and Social History Review, Cilt. 7, Sayı. 2, (Haziran 1970), s. 253-270; ve Chittabrata Palit, Tensions in Rural Bengal Society: Landlords, Planters, and Colonial Rule, 1830- 1860 (Kalküta: Progressive Publishers, 1975), s. 140-151. “Çivit İsyanları” 1858-1859’da Dinabandu Mitra’nın kaleme aldığı Nil Durpan [“Çivit Aynası”] ismini taşıyan Bengal oyununda anlatılır.

[4] Dietmar Rothermund, Government, Landlord and Peasant in India: Agrarian Relations Under British Rule (Wiesbaden: Franz Steiner Verlog GMBH, 1978), s. 89.

[5] “Banglapedia: Survey and Settlement Operations”, National Encyclopedia of Bangladesh 2006, Banglapedia, erişim tarihi: 14 Mayıs 2010.

[6] Saurabh Jyoti Sharma, “Evaluating Jyoti Basu”, Voice of India Features (7 Şubat 2010), Voi, Erişim tarihi: 10 Mayıs 2010.

[7] Bu tespit şu çalışmadan alındı: Marcus Franda, “Communism and Regional Politics in East Pakistan”, Asian Survey, Cilt. 10, Sayı. 7 (Temmuz 1970), s. 588-606.

[8] Iftekhar Ahmed Chowdhury, “Pre-history of Bangladeshi Nationalism and a Theory of Tripartite Balance”, Asian Affairs, Cilt. IV, Sayı. IV, Aralık 1982, s. 417-418.

[9] M. Rashiduzzaman, “The National Awami Party of Pakistan: Leftist Politics in Crisis”, Pacific Affairs, Cilt. XLIII, Sayı.3 (Güz 1970), s. 395.

[10] M. Nurul Amin, “Maoism in Bangladesh: The Case of the East Bengal Sarbohara Party”, Asian Survey, Cilt. 26, Sayı. 7 (Temmuz 1986), s. 759-773.

[11] Radikal Bengal partilerinin Bangladeş Hareketi’ne yönelik konumları konusunda bkz.: Talukdar Maniruzzaman, Radical Politics and Emergence of Bangladesh (Dakka: Bangladesh Books International, 1978), özellikle s. 51-52.

[12] Stephen Philip Cohen, The Idea of Pakistan (Washington DC: Brookings Institution Press, 2004), s. 73.

[13] Tariq Ali, “Pakistan and Bangladesh: Results and Prospects”, Yayına Hz.: Robin Blackburn, a.g.e., s. 318.

[14] Bu döneme dair ilginç bir değerlendirme için bkz.: Lawrence Lifsschultz, Bangladesh: The Unfinished Revolution (Londra: Zed Press, 1979).

[15] “Maoist Party in Bangladesh Reorganizes”, Anubad Sahitya Potro, (10. Sayı). Southasiarev, erişim tarihi: 7 Mayıs 2010.

[16] Bkz.: Sankar Ghosh, The Naxalite Movement: A Maoist Experiment (Kalküta: Firma KL Mukhapadhyay, 1975).

[17] Manish Thapa, “Evolution of Maoism in Nepal: Understanding Maoist Insurgency from Wider Perspective”, Panorama, Tigweb, erişim tarihi: 12 Mayıs 2010.

[18] Dayan Jayatilleka, Fidel’s Ethics of Violence: The Moral Dimension of the Political Thought of Fidel Castro (Londra: Pluto Press, 2007), s. 168.

[19] Iftekhar Ahmed Chowdhury, A Method in the Dragon’s Moods, ISAS Raporu No.75, s. 12.

[20] Deng’in bu Mao değerlendirmesi, Mao’nun Stalin konusunda önceden söylediklerini temel alıyor. Bkz.: “Interpreting Mao”, Beijing Review, Sayı. 40, 5 Ekim 2006, güncelleme: 10 Aralık 2006. Bjreview, erişim tarihi: 11 Mayıs 2010.

[21] Martin Cohen, Political Philosophy from Plato to Mao (Londra: Pluto Press, 2001), s. 206.

[22] Birkaç örnek: Andre Gunder Frank, The Development of Underdevelopment (Monthly Review Press, 1970); Samir Amin, Unequal Development: An Essay on the Social Formation of Peripheral Capitalism, Çeviri: Brian Pearce (New York: Monthly Review Press, 1976); ve Gerard Chiliand, Revolution in the Third World: Myths and Prospects (Sussex: The Harvester Press, 1977).

[23] Bkz.: M.A. Muhith: “Is Foreign Aid Essential for Development in Bangladesh?”, Seminer Makalesi, Dakka Üniversitesi İktisat Bölümü, 10 Kasım 1978. O dönem devlette üst düzey görevde bulunan yazar bu yönde bir çıkarımda bulunuyor. Muhith, Avami Birliği’nin Şeyh Hasina başkanlığında kurduğu kabinede 2009 Ocak’ına dek maliye bakanı olarak çalıştı.

[24] Gautama Navlakha, “Days and Nights in the Maoist Heartland”, Economic and Political Weekly (17-23 Nisan 2010), Cilt. XLV, Sayı. 16, s. 47.

[25] Arundhati Roy, “Walking with the Comrades”, (29 Mart 2010), Outlookindia, erişim tarihi: 11 Mayıs 2010.

[26] Yazar, 2007-2008’de Çittagong Dağ Sırası meselesinde Bangladeş hükümetine bakanlık görevlisi olarak danışmanlık yaptı.

[27] Ekramul Kabir, “Terrorism in Bangladesh: How Long the Denial?”, Daily Star (19 Şubat 2006).

[28] Mohosin Al Abbas, “Maoism in South Asia: Insurgency or Movement”, Groundreport, erişim tarihi: 7 Mayıs 2010.

[29] Rajat Kumar Kujur, “CCOMPOSA: A Mirage or Reality?”, Institute of Peace and Conflict Studies, Ipcs, erişim tarihi: 7 Mayıs 2010.

[30] Binayek Sen, Mustafa K. Mujeri ve Quazi Shahabuddin, “Operationalizing Pro-poor Growth: Bangladesh as a Case Study”, 7 Kasım 2004. Sitere, erişim tarihi 11 Mayıs 2010.

[31] Ekramul Kabir, a.g.e.

[32] Abhoy, “From Maoism to Micro-finance-Something to read for India’s Maoists”, Microfinance Business News (20 Nisan 2009), Indiamicrofinance, erişim tarihi: 7 Mayıs 2010.

[33] Naureen Chowdhury Fink, Bombs and Ballots: Terrorism, Political Violence and Governance in Bangladesh, (New York: International Peace Institute, 2010), s. 19.

Yazının Tamamı

Liberalizmle Mücadele Et

1. “Liberalizmle Mücadele” başlıklı yazı hangi bağlamda kaleme alındı? Mao’yu bu tür bir yazıyı yazmaya iten sebepler nelerdi?

Jose Maria Sison: Mao, “Liberalizmle Mücadele” yazısını 1937 yılında Yenan’da, teorik ve politik eğitim kampanyasının sürdüğü süreçte yazdı. Aralık 1936’da Japonya’ya Karşı İkinci Birleşik Cephe’nin anlaşma metninin imzalanması sonrası Çin Komünist Partisi ile milliyetçi parti (Kuomintang) arasında ateşkesin hüküm sürdüğü koşullardı. Bu kısa makale, 1942’de Yenan’daki Arınma Hareketi ile bağlantılı olarak, yeniden yayımlandı.

Yazı, kolektifle ve demokratik merkeziyetçilik ilkesiyle çatışan kimi parti üyelerinin bireyci tavırları ve bencil davranışlarına odaklanıyor. Komünist parti içerisinde açığa çıkmış olan bu sağlıksız olgunun toplumsal zeminini ise küçük burjuvazi teşkil ediyor. Partiye katılmış olan bazı üyeler partiye küçük burjuva kir-paslarını da taşıyorlar. Bunların proleter devrimciler kalıbına dökülmesi ihtiyacı açığa çıkıyor.

Bazı yorumcular, bu yazının başlığını görünce liberal felsefenin eleştirisini okuyacakları beklentisi içine giriyorlar. Oysa somutta Mao, isabetli bir müdahaleyle, muhtelif biçimler alan küçük burjuva ideolojisinin özünü teşkil eden bireyciliği eleştiriyor. Liberallerin, anarşistlerin, troçkistlerin, diğer bireyci ve öznelci eğilimlerin pek haz etmedikleri bu yazı ağır bir dille eleştiriliyor. Devrimci mücadele dâhilinde kolektiviteye, demokratik merkeziyetçiliğe ve kitle çizgisine karşı olan bu kesimler yazıyı yerden yere vuruyorlar.

2. Liberalizm, bazı insanlar için farklı anlamlara sahip. Bu broşürde Mao’nun üzerinde durduğu liberalizmi netleştirebilir misin? İdeolojik mücadeleye karşı çıkan liberalizm derken neyi kastediyor?

JMS: Mao, liberalizmin on bir tezahürünü ele alır. Bunlar şu hususları içerir:

1. Bir kimse açıkça hata işlediğinde huzur ve dostluk uğruna işi oluruna bırakmak; eski bir tanıdık, bir hemşeri, okul arkadaşı, yakın bir dost, sevilen biri, eski bir meslektaş ya da alt kademeden eski bir arkadaştır diye ilkelere bağlı tartışmadan kaçınmak.

2. Düşüncelerini örgüte aktif olarak iletmek yerine, özel çevrelerde sorumsuz eleştirilere girişmek. Kişilerin yüzlerine karşı hiçbir şey söylemeyip arkalarından çekiştirmek ya da toplantıda bir şey söylemeyip sonradan dedikodu yapmak.

3. Kendini şahsen ilgilendirmeyen işlere kayıtsız kalmak; yanlış olanı pek iyi bildiği hâlde, mümkün olduğu kadar az şey söylemek, açıkgöz davranıp, kaçak güreşmek; sadece, suçlanmamaya bakmak.

4. Emirlere uymayıp kendi görüşlerini her şeyin üstünde tutmak. Örgütten özel bir ilgi beklemek, buna karşılık örgüt disiplinini tanımamak.

5. Birlik, ilerleme ya da çalışmanın gerektiği gibi yapılması için hatalı görüşlere karşı tartışmak ve mücadeleye girişmek yerine, kişisel saldırılarda bulunmak, hır çıkarmak, kişisel kin gütmek ya da öç almaya bakmak.

6. Karşı çıkmaksızın yanlış görüşleri dinlemek ve hatta karşı-devrimci düşünceleri duyup da haber vermemek, bunları sanki hiçbir şey olmamış gibi kayıtsızlıkla karşılamak.

7. Kitleler arasında olup da propaganda ve ajitasyon yapmamak ya da kitle toplantılarında konuşmamak, […] bir komünist olduğunu unutarak, komünist olmayan sıradan biri gibi davranmak.

8. Birinin kitlelerin çıkarlarına zarar verdiğini görüp de tepki duymamak, onu vazgeçirmemek, engellememek, ya da ikna etmemek ve bunu sürdürmesine göz yummak.

9. Belli bir plan ya da yön olmadan, gönülsüz, baştan savma çalışmak, gün doldurmaya bakmak, “gözlerimi kaparım vazifemi yaparım” tavrı takınmak.

10. Kendisini devrime büyük hizmetlerde bulunmuş saymak, kıdemli olmakla böbürlenmek, büyük görevler için yetersiz olduğu hâlde küçük görevlere dudak bükmek. Çalışmada savruk, öğrenmede gevşek olmak.

11. Hatalarının farkında olmak, ama onları düzeltme yolunda hiçbir çaba göstermemek, kendine karşı liberal bir tavır takınmak.

Mao’nun yerinde tespitiyle, liberalizmin parti içerisindeki tüm eylemleri ideolojik mücadeleye yönelik reddiyenin somut tezahürü ve ifadesidir. Bunlara bir ekleme yapmak gerekirse, parti içerisinde liberalizmi icra edenlerin fiiliyatta kendi küçük burjuva ideolojilerini yaymaya, Marksist eğitime dönük ihtiyaçlarının üzerini örtmeye çalıştıklarından bahsedilebilir. Bu kişiler, Marksist eğitime olan ihtiyaçlarını kabul edecek tevazuya sahip değildirler. Parti üyeleri olarak kendilerini geliştirmeye yemin etmiş olanlar bu eğitime muhtaç olduklarını bilirler.

Makalenin bir yerinde Mao, bazı parti üyelerinin hem liberalizme hem de Marksizme aynı anda bağlı kalabileceklerini düşündüklerinden bahseder. Bu kişiler, birinden diğerine istedikleri zaman geçebileceklerini hatta ikisini harmanlayabileceklerini düşünürler. Hatta bu harmancılar, kendilerindeki eklektizm sebebiyle çok zeki olduklarını zannederler. Oysa liberalizmi çöpe atmadan, onunla mücadele etmeden tutarlı, sisteme bağlı, bilgili bir Marksist olunamaz.

3. Liberalizm, kendisini farklı yollardan ortaya koyuyor. İlk başlıkta Mao, bir kimse açıkça hata işlediğinde huzur ve dostluk uğruna işi oluruna bırakmaktan, kişisel ilişkiler üzerinden ilkelere bağlı bir tartışmadan kaçınmaktan bahsediyor. Ama burada söylenenin pratikte uygulanmasının güç olduğunu söylemek gerek. Bazen her yanlış hususu eleştiren ve tartışan yoldaşlara rastlıyoruz. Örgütleme safhasında kitlelerin her yanlış görüşünü ve fikrini hemen anında eleştirmenin sakıncaları ortada. Daha başta kitleleri kendimizden uzaklaştırmak istemeyiz. Burada gerekli dengeyi nasıl sağlarız, neyin liberalizm olduğunu neyin olmadığını nasıl anlarız?

JMS: Yoldaşların ve kitlelerin her bir yanlış fikri veya yanlış olguları temel alan her bir iddiası, saygılı, dostane ve ikna edici bir üslupla cevaplanabilir, açıklanabilir. Öncelikle devrimci hareket içerisinde birbirimizden öğrendiğimiz hattı propaganda ederiz. Sırf dile döken kişi gücenmesin diye yanlış fikrin dillendirilmesine izin veremeyiz.

Marksistler, tartışmada diğer tarafı ezmeden veya ona hakaret etmeden, yanlış bir fikri ya da iddiayı sorumlu ve ikna edici bir üslupla nasıl cevaplayacaklarını, nasıl açıklayacaklarını bilirler. Alabildiğine antikomünist olan fikirleri dile döken birçok öğrencim oldu. Ama bunlar, açıklamalarından bir şeyler öğrenecek zekâya sahiplerdi. En azılı antikomünist olanlar, zamanla bir eylemciye, hatta bir yoldaşa, Marksizmin sadakatli bir öğrencisine dönüştüler.

4. Mao, sorumsuz eleştiriden bahsediyor. Burada neyi kastediyor? Örgütlerimizde sorumlu eleştirilerin yapılabilmesi için hangi yöntemleri kullanmalıyız?

JMS: Parti yaşamı dâhilinde demokratik merkeziyetçiliğin ve kolektivitenin önemini ve gerekliliğini bildiğini iddia edenler bile çıkıp kolektif organların çalışma birimlerinin aldığı kararlar hilafına adımlar atabilirler veya yoldaşlarının olmadığı ortamlarda sorumsuz eleştirilere imza atabilirler, bu hâlleriyle liberal veya bireyci bir tavır sergilerler.

Bu tür sorumsuz yoldaşlara rastlanıldığında, onlar derhal gerekli organın veya kolektifin huzuruna çıkartılıp bu kişilerin eleştirileri dinlenmelidir. Bu kişiler, aynı zamanda uygun şekilde rapor edilmelidir. Böylelikle eleştiriler, ciddi bir mesele varsa onu gizleyecek her türden ayrışmaya mahal vermeden önce dinlenmiş olacaktır.

5. Emirlere uymamak ama kişinin kendi görüşlerini yüce tutması. Örgütten özel ilgi talep edilmesi ama örgütün disiplininin reddedilmesi. Bu da liberalizmin bir biçimi. Bize verilen emirleri kabul etmediğimiz durumlarda ne yapmalıyız? Örgütümüzde demokrasiyi nasıl güvence altına alabiliriz?

JMS: Bir alt organ veya kolektif, yukarıdan gelen bir emri kabul etmediğinde emrin neden yanlış olduğuna ve neden anında düzeltilmesi gerektiğine dair gerekçelerini ve konuyla ilgili gerçekleri hemen yukarıya iletmelidir. Partili herhangi bir birey, hatta partinin herhangi bir örgütü veya alt organı başıbozuk hareket edip disiplini bozamaz.

Üst ve alt organlar ve teşkilatlar arasında diyalektik ve interaktif bir ilişki söz konusudur. Üst organlar raporları, önerileri, eleştirileri ve yeni talepleri zamanında değerlendirir. Parti ve üst organları bürokratik merkeziyetçilikten ve komutacılıktan uzak durur. Komünist ilke ve tarz, kolektif üzerinden, demokratik merkeziyetçilik uyarınca çalışmayı temel alır.

6. Kitleler içinde olmak ama toplantılarda ajitasyon-propaganda faaliyeti yürütmemek, konuşmamak. Bu da liberalizmin bir biçimi. Bu başlığı birkaç örnekle açabilir misiniz?

JMS: Komünist, her zaman kitlelerin içinde olmalı, propaganda ve ajitasyon faaliyeti yürütme fırsatlarını hiçbir şekilde kaçırmamalıdır. Her zaman yakıcı sorunlarla karşılaşılır. Kitleler içerisinde devrimci bilinci artırmaya, militanlık düzeyini yukarı çekmeye her daim ihtiyaç vardır. Fırsatları heba edenler, görevini de yapamamış demektir. Bu da liberalizmin bir biçimidir, kolaya kaçmak, görevi ihmal etmektir.

7. “Gözlerimi yaparım vazifemi yaparım” ifadesi ne anlama geliyor, bu tavır örgütümüz için neden zararlı?

JMS: Bu tabir, devrimci çalışmanın düzeyini yukarıya, yeni bir düzeye çekmek için başka yoldaşlarla birlikte yeni inisiyatifler almamayı, kişinin her gün kendi rutinini yinelemesini ifade ediyor. Her gün aynı şeyi yapmaktan, statükodan memnun olanlar, devrimci hareketin güçlenmesi ve ilerlemesi için daha fazla insanın ayağa kaldırılması, örgütlenmesi ve harekete geçirilmesi gerektiği gerçeğiyle yüzleşmiyorlar.

8. Kendisini devrime büyük hizmetlerde bulunmuş saymak, kıdemli olmakla böbürlenmek, büyük görevler için yetersiz olduğu hâlde küçük görevlere dudak bükmek. Çalışmada savruk, öğrenmede gevşek olmak. Bu da liberalizmin bir türü. Yoldaşlarımızın bu liberalizm türüne meyletmemelerini sağlamak için ne yapmalıyız?

JMS: Daha fazla eğitime ihtiyaç duymasına rağmen kendisini kaf dağında görür, işlerini baştan savma yapar, kendi seviyesinin altında gördüğü işleri hor görür. Kendisine fazla değer veren ve işlerini eksik ve yanlış yapan yoldaşlarımız hem gerekli organlar ve kolektifler hem de kitleler aracılığıyla denetlenmeli ve yönlendirilmelidir.

9. Mao, broşüründe liberalizmin on birinci tezahüründen bahsettikten sonra daha fazla tezahürün bulunduğunu söylüyor. Biz okurlarımıza söz konusu metni bütünüyle okumalarını öneriyoruz. Yoldaş Joma, liberalizmin asıl kaynağını izah edebilir misin?

JMS: Mao, “Liberalizm, küçük-burjuva bencilliğinden kaynaklanır, kişisel çıkarları birinci plana alır, devrimci çıkarları ikinci plana iter ve bu da ideolojik, politik ve örgütsel liberalizme yol açar. […] Liberalizm, oportünizmin bir ifadesidir ve Marksizme tamamen aykırıdır. Olumsuzdur ve nesnel olarak düşmana hizmet eder; içimizde sürüp gitmesinden düşmanın hoşnut olması bundandır. Bu niteliğinden dolayı liberalizmin devrim saflarında yeri olmamalıdır” der.

10. Son olarak, liberalizmin devrimci kolektif için neden zararlı olduğunu, onunla nasıl mücadele edeceğimizi, bu gerçeği nasıl aşabileceğimizi izah edebilir misin?

JMS: Mao bize şunu öğretiyor:

Liberalizm, devrimci bir kolektife aşırı ölçüde zararlıdır. Birliği bozar, içteki bağları kopartır, kayıtsızlığa yol açar, nifak tohumları eker. Örgütün devrimci unsurlarını tasfiye eder, disiplini bozar, politikaların uygulanmasına mani olur, parti teşkilatlarını partinin öncülük ettiği kitlelerden kopartır. Liberalizm alabildiğine kötü bir eğilimdir.

Olumsuz bir özü olan liberalizmin üstesinden gelmek için olumlu bir özü olan Marksizmi kullanmalıyız. […] Bütün sadık, dürüst, faal ve açık sözlü komünistler, aramızdaki bazı kimselerin gösterdiği liberal eğilimlere karşı koymak için birleşmeli ve onları doğru yola getirmelidirler. Bu, ideolojik cephemizdeki görevlerden biridir.

Liberalizmi Mao’nun “Liberalizmle Mücadele” yazısını okuyup inceleyerek aşabilir, onunla bu metin üzerinden mücadele edebiliriz. Yazı, bizi liberalizm konusunda bilinçlendirecek, onu çıktığı her delikte ve her durumda dikkatle ve militan bir üslupla eleştirebilmemizi sağlayacak. Mao bize şunu tembih ediyor:

“Biz, aktif ideolojik mücadeleden yanayız, çünkü bu mücadele, parti ve devrimci örgütler içinde verdiğimiz kavganın lehine olan birliği güvence altına alan bir silâhtır. […] Buna karşılık liberalizm, ideolojik mücadeleyi reddeder ve ilkesiz barıştan yana saf tutar, böylelikle yozlaşmış ve bayağı bir tavra yol açar, parti ve devrimci örgütler içindeki bazı birimlerde ve bireylerde siyasî soysuzlaşmaya neden olur.”

20 Aralık 2020
Kaynak

Yazının Tamamı