Mustafa Suphi ve Yeni Dünya

Yanya valisi Ali Rıza Bey’in oğlu. Fransa’da eğitim aldı. Türk devriminden sonra Şerif Paşa’nın başını çektiği “Milli Meşrutiyet Fırkası”nın örgütlenme faaliyetlerine katıldı.
Mahmud Şevket Paşa’ya yönelik suikastın ardından İttihatçılar tarafından Sinop’a sürgün edildi. Buradan kaçıp Rusya’ya sığındı. Moskova’da Türk Komünist Partisi’ni örgütledi, Yeni Dünya gazetesini çıkarttı. Karl Marx’ın Kapital isimli eserinin çevirisini yayınladı. Bakû’nün Bolşeviklerin eline geçmesi üzerine bu kente geldi ve gazeteyi burada çıkartmaya devam etti.
Bolşevikler eliyle görev gereği Anadolu’ya gönderildi. On dört yoldaşı ile birlikte General Kazım Karabekir’in emriyle Erzurum’da tutuklandı. Trabzon’a gönderildi. Kendilerine Rusya’ya gitmeleri söylendi.
Bindiği gemide ne yaşandığı bilinmiyor. Çiçerin imzalı bir telgraf üzerinden Ankara Hükümeti’nden III. Enternasyonal’de Türk proletaryasını temsil eden bu heyetin sağlık durumu konusunda bilgi talep edildi. Ankara Hükümeti verdiği cevapta Karadeniz’in o gün çok dalgalı olduğu ve açık denizde bir kazanın yaşanmış olabileceği söylendi.[1]
Bakû’de Kemalistler eliyle katledilen bu insanlar adına bir merasim düzenlendi.[2]
Suphi’den sonra görev Yüzbaşı Sadoul’a verildi. Sadoul, bir ay önce Ankara’dan Tiflis’e dönmüştü.
Tiflis gazetelerine yaptığı açıklamalarda Sadoul, Türk komünistlerinin gizlice toplanmasına yardım ettiğini, bu konuyla ilgili çalışmaları başarıyla yürüttüklerini söyledi. Devamında ise Türklerin Transkafkasya’ya yönelik arzu ve hırsları konusunda Bolşevikleri uyardı.[3] Ona göre, Türklerin son başarıları özünde abartılı hırslarının bir ürünüydü.
Revue du Monde Musulman
Aralık 1922
s. 207-8
Dipnotlar
[1] Bkz. Bakû’de çıkan Türk gazetesi Komünist ve Rus gazetesi Bakinskiy Raboçiy [Bakû İşçisi].
[2] Suphi’nin parçası olduğu görevden kurtulan bir isim olan Mehmet Emin o dönemde muhtemelen İstanbul’daydı.
[3] Bkz. Batum’da çıkan Rus gazetesi İzvestiya; (Transkafkasya gazetesi) Zarla Vostska ve Tiflis’te çıkan (Gürcü gazetesi) Pravda Grousii.

Hiç yorum yok: