Çöpçatanlık Uygulamaları ve Cinsler Arası İlişkinin Metalaştırılması

Geç kapitalizm döneminde yabancılaşma, yeni boyutlara ulaştı.

Erkekler ve kadınlar arasındaki romantik bağ, türümüzün devamlılığının temelidir. İnsanlık halinin o kadar temel bir parçasıdır ki, hepimizin ihtiyaç duyduğu ve bulmaya çalıştığı bir şeydir.

Modern çağda ise kapitalizm, anlamlı insan ilişkilerini ve romantik bağları, ticari alışverişlere ve simüle edilmiş deneyimlere dönüştürmüştür. Bu alandaki en son tezahürü ise, sermayenin kişilerin başkalarıyla bağ kurması denilen temel insani ihtiyaç üzerinden para kazandığı, psikolojik bir araç olarak iş gören, çöpçatanlık uygulamalarının yaygınlaşmasıdır.

Romantizmin Metalaştırılması

İnsanların toplumsal bağ kurma ihtiyacı doğuştandır, ancak, sosyal medya platformlarının ortaya çıkmasıyla birlikte işçi sınıfı, giderek daha fazla atomize olmuştur. Bu koşullarda, bilhassa otuz beş yaşın altındaki bireyler, anlamlı ilişkiler kurmakta zorlanmaktadır.

Bumble, Hinge ve Tinder gibi çöpçatanlık uygulamaları, gerçek insan bağlantısını kolaylaştırmak yerine, kullanıcıları işlemsel “eşleşmeler” için ödeme yapmaya zorlayan baskıcı mekanizmalara başvurmaktadır. Örneğin, Bumble, kullanıcılara birinin ilgi gösterdiğini haber verir, ancak o kişinin kimliğini açıklamak için ödeme talep etmektedir.

Bu yapı, karşılıklı yarar sağlayan bir düzenleme değildir, bilâkis, her iki tarafın da kaybettiği bir durumdur: arkadaşlık arayan kişi, temel bir insan ihtiyacının karşılanmasından mahrum kalırken, ilgi duyulan kişi de erişilemez halini muhafaza eder. Bu tür dinamikler, özellikle toplumsal etkileşimleri iş yeri ortamlarıyla veya rutin faaliyetlerle sınırlı olan bireyler için sadece hayal kırıklığı değil, derin bir umutsuzluğa da yol açar.

Kullanıcıların Metaya Dönüştürülmesi

Bumble ve Hinge gibi platformlar, romantik uyumluluğu ortak “ilgi alanları” veya “hobiler”e indirgeyerek, kişilik uyumu gibi daha önemli kriterleri göz ardı ediyorlar. Bu yaklaşım, bir müzik sanatçısı veya film hakkındaki görüş ayrılığının ilişkideki uyumluluğa mani olduğunu varsayıyor, bu ise temelde indirgemeci bir varsayım.

Sonuç olarak, insanı zehirleyen, içten içe çürüten yankı odaları oluşuyor. Bu platformlar, yabancılaştırıcı bir sistem içinde gerçek bağları güçlendirmek veya işçi sınıfı dayanışmasını kolaylaştırmak yerine, bireyleri katı bir biçimde tasnifleyen kategorilere ayrıştırıyor. Bu bölümlendirme, önemli tehlikelere yol açıyor, zira birbirini tamamlayan kişiliklere sahip bireyler, yüzeysel farklılıklar üzerinden, sistematik bir biçimde hariç tutuluyorlar.

Geç Kapitalizm ve Organik Bağlantının Aşınması

Son döneme ait teknolojik gelişmeler, paradoksal bir şekilde, gerçek insani bağlar kurma fırsatlarını azalttı. Bu durum, ebeveynlerin geçimlerini sağlamak için tam zamanlı veya birden fazla işte çalışmak zorunda kalmalarını gerektiren ekonomik baskılarla daha da karmaşık hale geliyor. Ayrıca, sosyal medya ve mobil cihazlara olan yaygın bağımlılık, sözlü iletişim yeteneklerini zayıflattı.

Halkın uğrak yeri olan mekânlar, kütüphaneler ve kendiliğinden toplumsal etkileşim için kullanılan diğer alanlarla birlikte toplu yaşama ait altyapının tahrip edilmesi, bu yalnızlaşmayı daha da kesifleştirdi. Çöpçatanlık platformları, bu koşullardan yararlanarak, gerçek bağ arayışında olan bireylerden hem ekonomik hem de duygusal çıkar elde ederken, ilişkisel tatmin vaat ediyor.

Özel sermaye şirketleri ve finans kapitalin finanse ettiği, IAC (InterActiveCorp) ve Blackstone’un Bumble’ı gibi özel uygulamalar, insandaki zafiyet üzerinden kâr elde etme araçları olarak iş görüyorlar. Yalnızlığı metalaştırmak suretiyle, gerçek ilişkileri temel alan sağlık yerine simüle edilmiş cinsler arası ilişkiyi üretiyor.

Sonuç

Kapitalizmin krizleri yoğunlaştıkça, yol açtığı sonuçlar, romantik bağlar da dâhil olmak üzere insan deneyiminin en kişisel alanlarına kadar her şeyi etkiliyor. Çöpçatanlık uygulamaları, bu sistemsel hastalığın zehirli bir tezahürünü temsil ederek, toplumsal dokunun aşınmasına, gerçek insani bağların yerini metalaştırılmış etkileşimin almasına katkıda bulunuyor.

Sınıf Bilinci Projesi
13 Şubat 2026
Kaynak