İran’da Devrim

Cengelî Hareketi’nin çıkarttığı Cengel gazetesi

Çarlık rejiminin devrilmesiyle birlikte erken tarihlerde bir devrim gerçekleşti. Kısa ömürlü olan bu Gilan Sovyet Cumhuriyeti’ni Küçük Han ve onun İran Kızıl Ordusu kurdu. Aşağıda, Sovyet Rusya Enformasyon Bürosu’nun çıkarttığı Soviet Russia [“Sovyet Rusya”] dergisi adına Dışişleri Bakanlığı Doğu Dairesi Müdürü Voznesenski’yle yapılan röportaja yer veriliyor.

* * *

 

İran alevler içinde. Reşt’te devrimci bir Geçici Hükümet kuruldu. Birliklerimizin Enzeli’ye girişi, İranlı devrimcilerin önünü açtı. İranlı devrimciler Sovyetler’in kardeşçe desteğin sıcaklığını ve samimiyetini hissettiler. Dışişleri Bakanlığı Doğu Dairesi Müdürü Yoldaş A. Voznesenski, İran devriminin Sovyet Rusya için önemine ilişkin olarak, dergimize katkı sunan isimlerden biriyle yaptığı röportajda şunları söyledi:

“Devrimci hükümetin başında Küçük Han vardı. 1908 İran devrimcileri arasında en aktif isimlerden biriydi. Milliyetçiydi, İran’ı köleleştiren İngilizlere ve onlara kendini satan Tahran hükümetine karşı büyük bir nefret besliyordu. 1914’te dünya savaşının patlak vermesinin ardından İran askeri faaliyet alanı haline geldiğinde, İngiliz, Rus ve Türk kuvvetleri tarafından işgal edildiğinde, Küçük Han kendi birliklerini kurdu ve bunlara ‘orman kardeşleri’ adını verdi.”

Troçki’nin eski antlaşmaların feshedilmesine dair o ciddi açıklamasından, devamında, birliklerimizin İran’dan çekilmesinden sonra, Küçük Han, Sovyet Rusya’ya yönelmeye başladı. İngilizlere karşı daha büyük bir güç ve coşkuyla hareket etti. Reşt’i birkaç kez ele geçirdi, İngiliz konsolosunu tutukladı. İngilizler onun üzerine defalarca güçlü askeri birlikler gönderdi, ancak dağlarda saklandığı ve onu kahraman olarak gören geniş halk kitlelerinin desteğine sahip olduğu için onu asla yakalayamadılar. Küçük Han’ın sayısal gücü, devrimci faaliyetin kapsamına bağlı olarak, bin ila sekiz bin kişi arasında değişiyordu.

Şu anda, Tahran’ın ele geçirilmesinden önce, Küçük Han, tüm İranlıları birleştirmeyi en önemli görev olarak görüyor. Başkent devrimcilerin eline geçtiğinde, toplumsal reformlar başlatılacak, her şeyden önce toprak reformu yapılacak, çünkü İran’da birçok büyük toprak sahibi sınıfın yanı sıra çok sayıda yoksul tarım işçisi de bulunuyor. Küçük’ün programı, bankaların ve gümrük idarelerinin millileştirilmesini, ayrıca gelir vergisinin getirilmesini içeriyor.

1918 yazının başlarında, Yoldaş Kolomeyzev, İran halkına hitaben yazılmış özel bir mektupla Kuçuk Han’a gönderildi. Mektup, Küçük’e ulaşmadı. Kolomeyzev, İngilizler tarafından yakalandı ve kurşuna dizildi. Buna rağmen Küçük ile bağlantı kurmayı başardık. Küçük’ün yanı sıra, Batı İran’da, Kuşan ve Şirvan bölgesinde, İngilizlerin üs olarak kullandıkları kutsal Meşhed şehrinin kurtuluşunu hedefleyen Dohol Han’ın isyancı faaliyetlerine de rastlıyoruz. Bu hareket de Enzeli’deki toplantıdan sonra güçlendi. Çok önemli sonuçlara yol açabilir. Çünkü devrim, şu anda inşa edilmekte olan demiryolu hattı üzerinden Batı İran’dan Sestan’a geçecek, oradan da kaçınılmaz olarak Afganistan ve Belucistan’a yayılacaktır. Alevler Afganistan’ı sardığında ateş, kuzey Hindistan’a da sıçrayacaktır. Dolayısıyla Küçük’ün isyanı, dünyayı etkileyecek çapta, önemli bir olaydır. [Petrograd Krasnaya Gazeta, 10 Haziran]

A. Leontiev
11 Eylül 1920
Kaynak